Vàng Thị Dế (sinh năm 2002, đến từ tỉnh Hà Giang nay là tỉnh Tuyên Quang) - cựu sinh viên khoa Du lịch, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, đang làm nên câu chuyện truyền cảm hứng với dự án Hemp Hmong Vietnam Từ một đề tài nghiên cứu khoa học đạt giải Nhất, giờ đây cô nàng đang đưa vải lanh từ bản làng vùng cao ra thế giới, vừa giữ gìn văn hóa vừa tạo sinh kế bền vững cho chị em bản địa.
Quyết tâm quay về bản làng để giữ nghề truyền thống
Lớn lên cùng tiếng guồng quay sợi và nhịp thoi dệt đều đặn của bà và mẹ, ký ức về vải lanh đã in sâu trong tuổi thơ của Dế. Với cô, mỗi sợi lanh không chỉ mang theo mồ hôi công sức, mà còn chứa đựng cả một câu chuyện văn hóa được truyền qua bao thế hệ. "Với người H'Mông, vải lanh không chỉ là thứ để mặc, mà là linh hồn của mỗi con người", cô chia sẻ.
Là cô gái H'Mông đầu tiên trong bản được đi học đại học nhờ sự góp gạo, góp tiền của bà con, Dế luôn nhớ về trách nhiệm của mình. "Mình đi học không chỉ cho bản thân, mà còn cho cả bản làng", cô nói. Sau khi tốt nghiệp, dù có nhiều cơ hội làm việc tại thành phố, cô vẫn quyết định về quê hương. Theo cô, nếu chỉ sống cho riêng mình thì chưa đủ, bởi phía sau còn những chị em phụ nữ, những em nhỏ không có điều kiện tiếp cận giáo dục và việc làm ổn định.
Những ngày đầu đưa vải lanh ra thị trường khó khăn lắm đó! Chất liệu thô, cứng khiến người tiêu dùng trong nước chưa quen sử dụng, còn bà con trong bản cũng hoài nghi khi nghĩ rằng chỉ người H'Mông mới mua, trong khi "dưới xuôi có nhiều loại vải đẹp, lấp lánh mà lại rẻ"
Sự thay đổi đến từ những đơn hàng nhỏ đầu tiên và những cuộc gặp gỡ với bạn bè quốc tế. Không chỉ yêu thích chất liệu tự nhiên, nhiều người còn dành thời gian lắng nghe câu chuyện văn hóa phía sau từng tấm vải. Chính sự xúc động và trân trọng đó đã khiến bà con trong bản dần thay đổi cách nhìn. "Hóa ra vải lanh của mình cũng được cả thế giới sử dụng" - niềm tự hào ấy lan tỏa, trở thành động lực để cộng đồng cùng Dế tiếp tục giữ nghề và phát triển theo hướng bền vững
Từ nhu cầu mưu sinh đến sứ mệnh cộng đồng
Dự án Hemp Hmong Vietnam ra đời không bắt đầu từ những bản kế hoạch bài bản, mà từ một giai đoạn khó khăn. Khi dịch COVID-19 bùng phát, Dế phải nghỉ việc tại nhà hàng ở Hà Nội, trong tay gần như không còn nguồn thu. Trở về quê với mong muốn kiếm thêm thu nhập lo Tết cho gia đình, Dế nhận ra giá trị của những tấm vải lanh mẹ dệt cất giữ trong nhà
Từ câu hỏi rất bản năng: vì sao một tấm vải có giá trị như vậy mà lại ít người biết đến, Dế bán đơn hàng đầu tiên với giá 650 nghìn đồng, lãi vỏn vẹn 30 nghìn. "Lúc đó mình vui lắm", Dế nhớ lại. Dù mẹ không muốn bán tấm vải đã dệt bằng nhiều công sức, cô vẫn thuyết phục rằng sau này sẽ mua lại cho mẹ nhiều cuộn hơn. Sau đó là chuỗi ngày cô đi khắp các xóm, gom từng tấm vải từ mỗi nhà, có lúc phải vay nặng lãi vì thiếu vốn, có lúc hàng bị trả về. Nhưng đến cuối Tết năm ấy, gia đình cũng mua được vài cân thịt - một niềm vui nhỏ nhưng đủ để cô tin rằng con đường mình chọn là đúng
Trong suốt ba năm sinh sống và học tập tại Hà Nội, chính vải lanh đã giúp Dế tự nuôi sống bản thân. Từ trải nghiệm ấy, cô nhận ra mình không thể chỉ dừng lại ở việc "kiếm tiền từ lanh". "Mình phải trả ơn lanh bằng một cách xứng đáng hơn", Dế nói - đây chính là thời điểm cô nghiêm túc xác lập sứ mệnh cho Hemp Hmong Vietnam, không chỉ là một dự án kinh doanh, mà là hành trình gìn giữ và hồi sinh giá trị truyền thống.
Để giữ gìn và lan tỏa chất liệu vải lanh cùng hoa văn thổ cẩm của dân tộc mình, Dế lựa chọn cách tiếp cận toàn diện. Khi còn là sinh viên năm 3 - 4, cô thực hiện nghiên cứu chuyên sâu về cây gai dầu của người H'Mông, giành giải Nhất nghiên cứu khoa học cấp trường và giải thưởng của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Real talent đây rồi!
Song song với nghiên cứu, Dế tự học thêm về các sản phẩm từ gai dầu, đồng thời kể câu chuyện ấy ra thế giới thông qua mạng xã hội, fanpage Hemp Hmong Vietnam, website và các nền tảng video ngắn. Cô mở xưởng, tổ chức workshop thêu hoa văn, dẫn tour trải nghiệm đầy đủ 12 công đoạn dệt lanh, để khách không chỉ nhìn mà còn được chạm, được nghe và tự tay làm.
Đưa vải lanh H'Mông ghi dấu ấn quốc tế
Sau nhiều năm triển khai, dự án đã tạo chuyển biến rõ nét cho cộng đồng. Các đơn hàng ổn định giúp phụ nữ trong bản có thêm thu nhập tại chỗ, hạn chế tình trạng phải rời quê đi làm thuê. Những đơn hàng giá trị lớn cũng góp phần thay đổi nhận thức của bà con về giá trị lao động và nghề dệt lanh truyền thống
Để đưa vải lanh ra thị trường quốc tế, Dế lựa chọn cách đi chủ động và kiên trì. Cô tự viết email giới thiệu sản phẩm bằng tiếng Anh, liên hệ với các cửa hàng tại Nhật Bản, Thái Lan, đồng thời trực tiếp sang nước ngoài tìm kiếm đối tác. Bên cạnh đó, cô đón tiếp nhiều đoàn khách quốc tế đến thăm xưởng, để họ tận mắt chứng kiến toàn bộ quy trình dệt vải truyền thống.
Từ năm 2021 đến nay, hành trình với vải lanh đã đưa Dế đến nhiều diễn đàn và hội nghị trong nước và quốc tế. Cô từng tham gia Diễn đàn Côn Minh về Hợp tác và Trao đổi giáo dục Nam Á và Đông Nam Á lần thứ 6; chuỗi dự án "Dệt ước mơ, thêu sông núi" trong khuôn khổ hội thảo di sản văn hóa phi vật thể Lancang-Mekong tại Đại học Dân tộc Vân Nam, với vai trò đại diện duy nhất của Việt Nam cùng các học viên quốc tế. Dế cũng tham dự Asia International Hemp Expo & Forum 2024 tại Thái Lan và nhiều hội chợ, hoạt động tìm hiểu về hemp ở các nước khác.
Những nỗ lực ấy mang lại cho Dế nhiều ghi nhận xứng đáng. Cô được trao giấy chứng nhận và giấy khen cá nhân tiêu biểu tại Đại học Dân tộc Vân Nam, được nhà trường đăng tải bài viết về "cô gái Việt Nam với tinh thần ham học, lạc quan và nghị lực". Tại Việt Nam, Dế nhận bằng khen của Trường Đại học Văn hóa Hà Nội vì đóng góp cho cộng đồng văn hóa dân tộc thiểu số; giấy khen về thành tích sử dụng công nghệ số lan tỏa hình ảnh Hà Giang; danh hiệu thanh niên tiêu biểu xã Thành Phìn Tủng và giấy khen cá nhân có thành tích xuất sắc trong phong trào thi đua yêu nước giai đoạn 2020 - 2025. Đặc biệt, tháng 8/2025, Dế vinh dự giới thiệu sản phẩm và văn hóa H'Mông tại Văn phòng Chính phủ trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Giấc mơ về "bảo tàng sống" và con đường bền vững
Trong thời gian tới, Dế định hướng phát triển vải gai dầu gắn với một hệ sinh thái văn hóa, trong đó có kế hoạch xây dựng không gian trải nghiệm tái hiện các công đoạn trồng, kéo sợi, dệt vải và giá trị văn hóa của người H'Mông. Mục tiêu là giúp mọi người tiếp cận đầy đủ hơn với nghề truyền thống trong bối cảnh hiện đại ️
Cùng với đó, cô tập trung đa dạng hóa sản phẩm từ cây gai dầu, từ may mặc, phụ kiện đến một số sản phẩm phục vụ chăm sóc sức khỏe, theo hướng giữ bản sắc và đáp ứng tiêu dùng bền vững. Các hoạt động workshop và tour trải nghiệm cũng được triển khai để tăng kết nối giữa du khách và văn hóa bản địa.
Trong hai năm tới, Dế đặt mục tiêu đưa Hemp Hmong Vietnam trở thành đơn vị cung cấp sợi và vải gai dầu phục vụ xuất khẩu, đồng thời góp phần khẳng định nghề truyền thống là hướng đi bền vững cho thế hệ trẻ trong bản. Chúc cô nàng sớm hiện thực hóa những ước mơ này nhé!
Nguồn: svvn.tienphong.vn