Dạo gần đây, nhiều trường đại học ở Việt Nam đang "lên đời" thành đại học, nghe xịn xò vậy thôi chứ thực ra có lợi ích gì cho sinh viên không? Câu hỏi này đang khiến các chuyên gia giáo dục khá đau đầu đấy!
Trend "lên đời" đang hot
Tháng 10/2023 vừa qua, ĐH Kinh tế TP.HCM chính thức "chuyển nhà" từ trường đại học thành đại học. Trước đó, Trường ĐH Bách khoa Hà Nội cũng đã lên đời thành ĐH Bách khoa Hà Nội rồi. Và còn một loạt trường khác cũng đang trong lộ trình "glow up" này nữa đó!
Tại sao lại phải "lên đời"?
Theo TS Nguyễn Thị Kim Phụng (nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học - Bộ GD-ĐT) giải thích, hệ thống giáo dục đại học của mình chủ yếu toàn trường chuyên ngành/đơn lĩnh vực, được đầu tư kiểu "nhỏ giọt" từ thời bao cấp. Điều này khiến các trường khó có thể đào tạo nhân lực chất lượng cao hay gánh vác những nhiệm vụ to lớn của quốc gia.
Chính vì vậy, Luật Sửa đổi Luật Giáo dục Đại học đã quy định 2 hướng phát triển: "chuyển trường đại học thành đại học" hoặc "liên kết các trường đại học thành đại học". Mục tiêu là tạo ra những đại học đa ngành, đa lĩnh vực xịn xò hơn, đủ sức cạnh tranh quốc tế.
"Việc lên đại học cho thấy quyết tâm của nhà trường, nhưng quan trọng là phải chứng minh được chất lượng nâng cao thế nào và người học được lợi gì", bà Phụng nhấn mạnh.
Khó khăn chồng chất
Tuy nhiên, muốn "lên đời" không phải dễ đâu nhé! Các trường phải đáp ứng những điều kiện "hardcore" như: có ít nhất 3 trường thành viên, 10 ngành đào tạo đến trình độ tiến sĩ, quy mô trên 15.000 sinh viên... Nghe đã thấy "choáng" rồi đúng không?
Bà Phụng chia sẻ thêm: "Hầu hết các trường xuất phát từ chuyên ngành đơn lẻ, nên việc mở thêm ngành mới thuộc lĩnh vực khác đòi hỏi chiến lược dài hơi, nguồn lực mạnh. Chưa kể vấn đề tư duy quản trị, tự chủ đại học cũng còn là thách thức lớn".
Đặc biệt với các trường công lập, họ phải đối mặt với mâu thuẫn: vừa cần nguồn lực để nâng cao chất lượng, vừa bị cắt giảm ngân sách nhà nước, lại phải giữ học phí thấp... Một "bài toán khó" thật sự!
"Đại học" vs "trường đại học": Có khác gì không?
TS Lê Đông Phương, nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giáo dục đại học của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, có nhận xét khá "gắt": "Có lẽ chỉ ở Việt Nam mới phân biệt 'trường đại học' với 'đại học' thành 2 thứ khác nhau, chứ ở nước ngoài người ta chỉ gọi chung là một thôi".
Ông còn chỉ ra rằng, ngay cả các "đại học" mới chuyển đổi như ĐH Bách khoa Hà Nội, ĐH Kinh tế TP.HCM cũng khác với 5 đại học vốn có (2 đại học quốc gia, 3 đại học vùng) ở cách vận hành.
Với các đại học kiểu cũ, các trường thành viên khá độc lập: có mã tuyển sinh riêng, con dấu riêng, logo riêng... Thậm chí có những ngành đào tạo giống nhau, dẫn đến sự chồng lấn. "Vậy thì liệu có thực sự là một liên kết chặt chẽ, hay chỉ là liên minh mang tính tượng trưng?" - ông Phương đặt câu hỏi.
Trong khi đó, các đại học "kiểu mới" chỉ có một logo, một loại bằng tốt nghiệp duy nhất, tính nhất quán cao hơn. Nhưng theo ông Phương, sau một năm "lên đời", ĐH Bách khoa Hà Nội vẫn chưa thấy thay đổi rõ rệt lắm. "Có thể vì còn mới, nhưng sự thay đổi ở tầm hệ thống chưa có gì đáng kể", ông nói.
Đừng chỉ "thay tên đổi họ"!
Ông Phương cho rằng, để tránh việc lên đại học chỉ để "làm màu", cách đơn giản nhất là đừng phân biệt quá rõ ràng giữa "đại học" và "trường đại học".
"Các trường đừng nao núng đua nhau lên đại học chỉ vì dư luận xã hội, phụ huynh, thí sinh nghĩ cái tên 'đại học' nghe đẳng cấp hơn. Điều quan trọng là trường có thực sự khẳng định được mình hay không. Cái tên không giúp nâng tầm một trường đại học đâu", ông nhấn mạnh.
Bà Kim Phụng cũng đồng tình: "Không phải trường nào không chuyển lên đại học là trường 'hạng hai' nhé! Quan trọng nhất vẫn là chất lượng đào tạo, đánh giá từ thị trường lao động, việc làm và sự thăng tiến của cựu sinh viên mới là thước đo thực sự".
Vậy sinh viên được lợi gì?
Đây mới là câu hỏi then chốt! Theo bà Phụng, các trường chuyển đổi cần giải trình thuyết phục:
• Sinh viên và cộng đồng xã hội được lợi gì so với trước?
• Chất lượng đào tạo nâng cao như thế nào?
• Nguồn lực được huy động ra sao?
• Chính sách thu hút nhân tài, xây dựng đội ngũ giảng viên danh tiếng thế nào?
• Chất lượng đầu vào/đầu ra, việc làm của sinh viên có cải thiện không?
"Những vấn đề này tất cả các trường đều phải quan tâm, nhưng khi đã chuyển đổi thành đại học thì cần chú trọng hơn nữa để việc chuyển đổi là thực chất, chứ không chỉ 'bình mới, rượu cũ'", bà Phụng khẳng định.
Tóm lại, việc "lên đời" từ trường đại học thành đại học nghe có vẻ xịn xò, nhưng quan trọng vẫn là chất lượng thực chất chứ không phải cái tên! Các bạn sinh viên và phụ huynh nên xem xét kỹ chất lượng đào tạo thực tế thay vì chỉ nhìn vào "danh xưng" nhé!
Nguồn: svvn.tienphong.vn