Chắc bạn nào hay lên Huế chơi cũng từng thấy 9 khẩu súng thần công khổng lồ ngay cửa Ngọ Môn rồi phải không nè? Những "anh hùng" này có ý nghĩa cực kỳ đặc biệt với kinh thành Huế đấy! Hồi xưa còn có lính túc trực canh 24/7, và quan trọng nhất là được chính vua Gia Long phong làm "Thần oai Vô địch Thượng tướng quân" luôn á!
Nói về cố đô Huế thì ai cũng biết nơi đây nổi tiếng với bao nhiêu bảo vật cung đình, chứng nhân cho hơn 140 năm tồn tại của vương triều Nguyễn. Nhưng trong đống báu vật ấy, phải công nhận là 9 khẩu súng thần công đặt trước cửa Ngọ Môn xịn xò bậc nhất!
"Cửu vị thần công" này không phải tầm thường đâu nha! Chúng được quân lính canh gác cẩn thận lắm, và như đã nói ở trên, vua Gia Long còn ban sắc phong cho chúng là "Thần oai Vô địch Thượng tướng quân" - nghe là thấy xịn rồi đúng không?
Theo sách vở ghi chép lại, sau khi đánh bại nhà Tây Sơn (đỉnh của chóp!), vua Gia Long cho đúc 9 khẩu thần công bằng đồng, bắt đầu từ ngày 31/1/1803 (năm Gia Long thứ 2) và hoàn thành vào cuối tháng 12/1804. Điểm đặc biệt là gì? Vua lấy toàn bộ vũ khí và đồ đồng còn sót lại của quân Tây Sơn làm nguyên liệu đúc súng - kiểu flex chiến thắng cực mạnh luôn!
9 khẩu này được chia thành 2 nhóm nha: nhóm đầu gồm 4 khẩu Xuân – Hạ – Thu – Đông (tượng trưng cho bốn mùa), đặt sau cửa Thể Nhơn; nhóm hai gồm 5 khẩu Kim – Mộc – Thuỷ – Hỏa – Thổ (ngũ hành đó mà).
Trong bộ tập san "Bulletin des amis du Vieux Hué" có ghi là vua Gia Long giao cho 4 vị đại thần giám sát việc đúc súng: Đô Thống chế Nguyễn Văn Khiêm (Khiêm Hòa hầu), Chánh quản cơ Hoàng Văn Cẩn (Cẩn Thận hầu), Phó quản cơ Ích Văn Hiếu hay Cái Văn Hiếu (Hiếu Thuận Hầu), và Tham tri Bộ Công là Phan Tấn Cẩn (Cẩn Tín hầu).
Những người này đều được vua chọn kỹ lưỡng, chuyên môn cao, tay nghề điêu luyện. Hơn nữa, tên họ cũng chứa đựng những phẩm chất mà vua quý trọng: Khiêm hòa, Cẩn thận, Hiếu thuận, Cẩn tín. Vua nghĩ kỹ đến từng chi tiết luôn nha!
Năm 1816 (năm Gia Long thứ 15), vua chính thức ban sắc phong cho 9 khẩu thần công là "Thần oai Vô địch Thượng tướng quân". Phong vị và nội dung bài sắc phong được khắc ngay trên thân mỗi khẩu súng.
Không chỉ vậy, vua còn ra lệnh cho lính canh túc trực bảo vệ 9 khẩu này cẩn thận. Hàng năm còn tổ chức lễ cúng tế "cửu vị thần công" trang trọng lắm á!
Đến năm 1886, dưới thời vua Đồng Khánh thì tục cúng lễ này bị bãi bỏ, nhưng nghe nói các lính canh vẫn tự mình làm lễ cúng tế. Từ đây thấy rằng "cửu vị thần công" không chỉ là vũ khí mà còn đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa, tâm linh của người dân nữa nha!
Các bác nghiên cứu lịch sử cho biết 9 khẩu được chia làm 2 nhóm như đã nói: Nhóm "Tứ thời" (Xuân - Hạ - Thu - Đông) và nhóm "Ngũ hành" (Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ). Tên súng được khắc nổi ở phần núm cuối mỗi khẩu.
Khi mới hoàn thành, "cửu vị thần công" được đặt trước Ngọ Môn - cửa chính của Hoàng thành, trong hai dãy Pháo xưởng. Đến năm 1917 (thời vua Khải Định), toàn bộ được chuyển ra khu vực Kỳ đài và giữ nguyên vị trí cho đến tận bây giờ.
Mỗi khẩu thần công dài tới 5,1m nha mọi người ơi! Đường kính trong nòng 0,22m; đường kính ngoài nòng đoạn giữa 0,54m. Giá súng bằng gỗ dài 2,75m; cao 0,73m; bánh xe đế súng đường kính 0,62m; mỗi khẩu nặng hơn 17.000 cân (tính theo hệ đo lường cổ Việt Nam) - tức là nặng vãi chưởng luôn! Với khối lượng và kích thước siêu khủng này, "cửu vị thần công" được xem là 9 khẩu đại bác lớn nhất Việt Nam từ trước tới giờ đó!
Trong sách "Đại Nam thực lục" có ghi chi tiết: "Quý Hợi, Gia Long năm thứ 2 (1803)... đúc chín khẩu súng bằng đồng (lấy bốn mùa và năm hành mà đặt tên, cái thứ nhất là Xuân, nặng hơn 17.700 cân, cái thứ hai là Hạ, nặng hơn 17.200 cân, cái thứ ba là Thu, nặng hơn 18.400 cân, cái thứ tư là Đông, nặng hơn 17.800 cân, cái thứ năm là Mộc, nặng hơn 17.100 cân, cái thứ sáu là Hỏa, nặng hơn 17.200 cân, cái thứ bảy là Thổ, nặng hơn 17.800 cân, cái thứ tám là Kim, nặng hơn 17.600 cân, cái thứ chín là Thủy, nặng hơn 17.200 cân). Đúc xong, làm bài minh để ghi."
Tuy nhiên đến giờ vẫn chưa có tài liệu nào giải thích tại sao khối lượng các khẩu súng lại khác nhau cả. Phải chăng đây là chủ ý của vua Gia Long hay là một nghi thức bí mật nào đó? Đây vẫn là bí ẩn mà các nhà nghiên cứu lịch sử chưa giải đáp được!
Không chỉ gây sốc với kích thước khổng lồ, "Thần oai Vô địch Thượng tướng quân" còn nổi bật với hoa văn đúc trên thân súng cực kỳ đẹp!
Súng được trang trí với 8 dải hoa văn hình hoa lá chạy quanh thân; phần thân có gắn hai quai lớn chạm hình hai con lân; phần đai gần cuối thân có hai hàng chữ Hán gồm "Mệnh Gia Long" (Lệnh vua Gia Long) ở trên và danh hiệu, vị thứ của từng khẩu thần công ở dưới.
Một nét đặc biệt khác là hình vương miện được đắp nổi với những đường cong mềm mại, tinh xảo - detail nhìn là mê luôn á!
Ngoài hoa văn tinh xảo, trên thân súng còn khắc danh hiệu, vị thứ, trọng lượng, cách dùng súng, bài ký về việc tranh chấp với Tây Sơn cùng việc thu đồng đúc súng nữa.
Trên mỗi khẩu súng đều ghi rõ cách dùng: Muốn bắn phải nạp 4 lớp thuốc súng. Lớp 1: 30 cân thuốc súng + 40 cân đất; lớp 2: 30 cân thuốc súng + 105 cân đất; lớp 3: 40 cân thuốc súng + 120 cân đất; lớp cuối: 20 cân thuốc súng để bắn trái đạn. Muốn bắn mạnh hơn thì tăng thuốc súng lớp 4 lên tối đa 30 cân - sẽ đạt mức công phá khủng nhất!
Nghe hoành tráng vậy thôi chứ 9 khẩu thần công này chưa bao giờ tham gia trận chiến nào hết á! Ngay cả khi đánh nhau với quân Pháp ở giai đoạn khốc liệt nhất, triều đình Huế cũng chưa đưa "Cửu vị thần công" ra chiến trường luôn.
Trong "Bulletin des amis du Vieux Hué" có ghi rằng "cửu vị thần công" này rất lợi hại, nhưng suốt tới thời Tự Đức vẫn chỉ dùng để bắn súng lệnh khi có lễ ở cung đình (như lễ Tết, Mừng thọ nhà vua, lễ Tế Nam Giao...) chứ chưa từng xung trận.
Các nhà nghiên cứu lý giải rằng "cửu vị thần công" nặng quá, khó kéo vào chiến trường, hơn nữa việc nạp đạn lâu lắm, và quan trọng nhất là độ chính xác cũng như sát thương thấp hơn so với pháo hiện đại dùng hạt nổ của thực dân Pháp. Thôi thì để ngắm cho đẹp vậy!
Nguồn: soha.vn