Liên quan đến drama giàn khoan Hải Dương 981 mà Trung Quốc đặt chơi chơi trong vùng đặc quyền kinh tế của VN, tại Hội nghị cấp cao ASEAN vừa diễn ra ở Myanmar, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã có màn phát biểu cực gắt về vụ này luôn. Dưới đây là phần trao đổi với TS. Hoàng Ngọc Giao – Viện trưởng Viện nghiên cứu chính sách pháp luật phát triển, Học giả Fullbright trường Luật ĐH Tổng hợp Boston, Hoa Kỳ về những góc nhìn xoay quanh Hội nghị này nhé!
**PV: Thưa Tiến sỹ, bài phát biểu của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng có nhấn mạnh rất mạnh về hành động của Trung Quốc không chỉ xâm phạm vào vùng đặc quyền kinh tế của VN mà còn đe dọa an ninh hàng hải luôn. Với tư cách nhà nghiên cứu, ông đánh giá thế nào về những nội dung này?**
**TS Hoàng Ngọc Giao:** Với vai trò người đứng đầu Chính phủ VN, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phát biểu như vậy là cực kỳ rõ ràng rồi, khẳng định luôn lập trường của VN trước hành động của Trung Quốc tại Biển Đông.
Phát biểu đó hoàn toàn có căn cứ đấy: Trung Quốc đã tự ý ra thông báo cấm đánh bắt cá ở các vùng biển của VN, cắt cáp các tàu thăm dò, đối đầu với tàu quân sự của Mỹ trên vùng biển quốc tế tại Biển Đông và gần nhất là việc họ dùng vũ lực tại khu vực này. Đó là những hành vi quấy rối, thể hiện tham vọng muốn kiểm soát và khống chế Biển Đông không chỉ với VN mà còn đối đầu với Mỹ nữa.
Phát ngôn của Thủ tướng xuất phát từ thực tế để cảnh báo cho các nước trên thế giới và khu vực biết rằng: Sự việc xảy ra với chúng mình không chỉ đe dọa riêng VN mà còn đe dọa toàn bộ an ninh hòa bình trong khu vực cũng như an ninh hàng hải luôn. Vì vậy các nước ASEAN phải có nghĩa vụ đấu tranh với Trung Quốc trong vấn đề này. Và không chỉ các nước trong khu vực mà ngay cả các nước ngoài khu vực có giao lưu hàng hải qua Biển Đông cũng phải tỏ thái độ rõ ràng.
Cách ứng xử của Trung Quốc như vừa rồi là muốn kiểm soát và khống chế khu vực Biển Đông. Trên không, họ đã tuyên bố kiểm soát vùng trời ở Biển Hoa Đông rồi, bây giờ họ có khả năng sẽ đưa ra tuyên bố kiểm soát luôn vùng trời Biển Đông thì tức là họ đã độc chiếm Biển Đông như ao nhà của họ sao?!
**PV: Khi nói về Hội nghị cấp cao ASEAN, ĐBQH Huỳnh Thành cho rằng đây là cơ hội rất tốt để chúng ta có thể nói với khu vực và thế giới về việc Trung Quốc đang xâm phạm vùng mình có quyền chủ quyền ra sao. Theo ông, ngoài bài phát biểu của Thủ tướng, chúng ta cần có thêm những hành động gì nữa không?**
**TS Hoàng Ngọc Giao:** Không chỉ có việc tuyên truyền mà chúng ta phải làm rõ bản chất của chính sách và hành vi đối ngoại cường quyền, xâm lấn xuống Biển Đông của Trung Quốc cho cộng đồng quốc tế biết nữa. Có những kênh chính thức đó là kênh ngoại giao, kênh pháp lý, kênh ngoại giao nhân dân, kênh hoạt động của các Hội nghề ở VN. Ví dụ như Hội nghề cá VN có thể ra tuyên bố và liên hệ với Hội nghề cá Đông Nam Á để khẳng định sự xâm phạm chủ quyền của Trung Quốc đối với tài nguyên thủy sản ở Biển Đông. Ngoài ra, còn có các tổ chức khác như các Hiệp hội quốc tế trong lĩnh vực dầu khí, giao thông vận tải biển...
Đó là những kênh rất quan trọng đấy. Tổng hợp các kênh thì đó là sức mạnh rất lớn, thậm chí nếu Trung Quốc còn tiếp tục những hành vi nghiêm trọng hơn thì chưa biết chừng sẽ bị các hiệp hội quốc tế tẩy chay luôn.
**PV: Trước đó, ngay trước thềm Hội nghị diễn ra, các ngoại trưởng ASEAN đã ra một tuyên bố chung cho thấy hiện nay ASEAN đã đoàn kết hơn rất nhiều so với 1-2 năm trước?**
**TS Hoàng Ngọc Giao:** Tôi rất mừng và không ngờ lại có được tuyên bố chung ngay ở cuộc họp của các ngoại trưởng. Điều đó cho thấy một tín hiệu rất tốt: ASEAN đã thấy được nguy cơ với khu vực đồng thời tinh thần ASEAN đã phát triển hơn chứ không tản mát.
Thực tế, ngay sau khi Trung Quốc có hành động như vậy tại khu vực đặc quyền kinh tế của VN, không ít học giả trên thế giới bày tỏ sự lo ngại về câu chuyện sự đoàn kết của ASEAN trước sự kiện này thế nào. Và người ta đang diễn giải hoặc suy đoán rằng Hội nghị cấp cao sẽ gặp nhiều khó khăn do thiếu sự gắn kết tinh thần ASEAN.
**PV: Thưa ông, sự thay đổi đó có lợi gì cho VN trong bối cảnh hiện nay và nhất là sau bài phát biểu của Thủ tướng ở Hội nghị cấp cao ASEAN vừa rồi?**
**TS Hoàng Ngọc Giao:** Theo tôi sự thay đổi đó rất thuận lợi bởi đó là tiếng nói của một khu vực, tiếng nói của các quốc gia trong quan hệ với Trung Quốc, nhất là nhóm quốc gia này không phải là "người ngoài" nha. Nhóm các quốc gia ASEAN đã chính thức tham gia ký tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) với Trung Quốc và đang đàm phán với Trung Quốc về Bộ Quy tắc ứng xử Biển Đông (COC). Trong khi đó Trung Quốc rất thích giải quyết vấn đề qua đàm phán song phương để lợi dụng biện pháp "lấy thịt đè người", dùng đồng tiền để mua chuộc.
Tiếng nói của ASEAN rất thuận lợi cho chúng ta trong cuộc đấu tranh để chống lại đường lối cũng như hành vi xâm lấn Biển Đông của Trung Quốc.
**PV: Trung Quốc có sợ sự đoàn kết đó không, thưa Tiến sỹ?**
**TS Hoàng Ngọc Giao:** Tôi tin rằng khi làm, Trung Quốc đều có toan tính hết. Việc làm vừa rồi không chỉ là nhằm mục đích xâm phạm vào vùng đặc quyền kinh tế của VN mà còn là một phép thử nữa. Nếu chúng ta mềm, nhẹ thì họ sẽ lấn tới, nếu ASEAN không đoàn kết thì họ sẽ lấn xuống. Điều này đã thể hiện trong thời gian dài rồi. Đã đến lúc VN phải cứng rắn, cương quyết với Trung Quốc. Đây là vấn đề có tính nguyên tắc mà tôi xin khẳng định rằng nếu VN không làm được thì họ sẽ lấn tới.
Trong đường lối đối ngoại, không chỉ ASEAN mà Nhật Bản, Hoa Kỳ, Úc, Ấn Độ là những quốc gia có lợi ích rất nhiều ở Biển Đông, đồng thời đó cũng là các quốc gia ứng xử có trách nhiệm trong quan hệ quốc tế với mong muốn thực hiện trật tự quốc tế theo đúng luật pháp chứ không phải theo đường lối cường quyền, áp bức bắt nạt nước nhỏ. Chúng ta cần có sự đoàn kết và gần gũi hơn với họ.
**PV: Thưa ông, với những hành động như vậy, có ý kiến cho rằng quốc tế nên xem xét việc loại Trung Quốc ra khỏi Thường trực Hội đồng bảo an Liên hợp quốc?**
**TS Hoàng Ngọc Giao:** Trong quan hệ quốc tế, việc duy trì hòa bình và an ninh quốc tế được sắp đặt như một trật tự thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ 2. Và sự hiện diện của các nước lớn trong Thường trực Hội đồng bảo an Liên hợp quốc đã được xác định trong Hiến chương Liên Hợp quốc như một trật tự đã được sắp xếp sẵn rồi.
Sự hiện diện này của những nước lớn đi kèm với nghĩa vụ phải duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.
Tuy nhiên, với vị trí đó, nhiều khi vì lợi ích quốc gia, nó vẫn bị lợi dụng và người ta tận dụng quyền phủ quyết để vi phạm pháp luật quốc tế, đó là một điều khó đấy. Trong một thế giới, khi các quốc gia đều bình đẳng và có chủ quyền như nhau thì không có thiết chế nào có quyền chấp nhận hay không chấp nhận trật tự thế giới đã được sắp xếp.
Vì thế, trong việc cải tổ Liên hợp quốc, các quốc gia cũng vậy, trong thời đại mới này có nhiều nước có vị trí, uy tín về mặt chính trị, kinh tế và trách nhiệm đối với quốc tế, có thể xứng đáng được bổ sung làm thành viên Thường trực Hội đồng bảo an Liên hợp quốc. Câu chuyện đã và đang được bàn tại Liên hợp quốc để làm sao tăng thêm số lượng thành viên Thường trực Hội đồng bảo an Liên hợp quốc chứ chưa ai đặt vấn đề là khai trừ nước nào ra khỏi cơ quan này cả.
Trung Quốc có thể đang mưu toan thực hiện một chính sách bành trướng để hy vọng giành quyền kiểm soát Biển Đông, giành lợi thế về địa chính trị nhưng về mặt ngoại giao cho đến thời điểm họ gây sự như thế này, các nước Đông Nam Á đã cảnh giác với họ, xa dần và từ đó ảnh hưởng đến giao dịch buôn bán của họ, giảm niềm tin đối với họ. Đó là những cái Trung Quốc đang mất và sẽ mất nhiều hơn nếu họ bị cô lập trong khu vực. Đó chính là sức mạnh của luật chơi quốc tế đấy.
**PV: Ông đánh giá thế nào về ý kiến cho rằng VN nên lập một "vành đai an ninh" biển với các quốc gia này?**
**TS Hoàng Ngọc Giao:** Trong thời đại này, lợi ích các quốc gia rất khác nhau, không phải lúc nào cũng đồng nhất. Vì vậy chúng ta phát huy đúng đường lối là làm bạn với tất cả các nước và chơi công bằng, thẳng thắn, sòng phẳng với các nước. Chúng ta đa phương hóa quan hệ thì luôn có sự thuận lợi trong công tác đấu tranh ngoại giao cũng như phát triển kinh tế.
(còn nữa)
Nguồn: soha.vn