KOL (Key Opinion Leader) và KOC (Key Opinion Consumer) giờ không chỉ đơn thuần là "người review đồ" nữa mà còn ảnh hưởng sâu đậm đến suy nghĩ, cảm xúc và hành động của giới trẻ. Nhưng ánh hào quang đi kèm drama và áp lực cực mạnh, khiến nhiều KOL/KOC trẻ dễ gặp khủng hoảng tâm lý. Theo ThS. Nguyễn Thị Phượng - chuyên gia tâm lý từ Viện Nghiên cứu Giáo dục Nghề nghiệp (IVES), để giữ được ảnh hưởng tích cực lâu dài, KOL/KOC cần học cách quản trý cảm xúc, rèn bản lĩnh và biết đặt ranh giới cho chính mình.
Từ góc nhìn chuyên gia tâm lý, KOL/KOC ảnh hưởng đến giới trẻ như thế nào?
ThS. Nguyễn Thị Phượng:
Nói theo ngôn ngữ tâm lý học thì KOL/KOC chính là "nhóm tham chiếu" mà giới trẻ hay ngó nghiêng. Mọi thứ họ dùng, họ tin đều được coi là chuẩn mực mới. Idol dùng gì thì fan cũng thấy "đúng, đáng thử" luôn ️
Về mặt cảm xúc, cơ chế "đồng nhất" và "gắn bó cảm xúc" giải thích tại sao gen Z lại dễ bị ảnh hưởng đến vậy. Khi KOL tạo hình ảnh gần gũi hoặc ngầu lòi, người xem sẽ có kết nối cảm xúc mạnh mẽ, từ đó tin tưởng và chấp nhận những gì họ nói.
Còn về hành vi thì theo lý thuyết học tập xã hội, người ta có xu hướng bắt chướng hành động của idol. Chỉ cần một video review hay story giới thiệu thôi cũng đủ tạo hiệu ứng domino trong cộng đồng rồi
Điều đáng nói hơn là KOL/KOC không chỉ ảnh hưởng đến việc mua sắm mà còn định hình cả nhận thức xã hội, lối sống và hành vi ngoài đời thực của giới trẻ. Họ như "kiến trúc sư chuẩn mực" vậy - quan điểm và hành động của họ có khả năng "khung hóa" vấn đề, từ đó tác động đến cách gen Z nhìn nhận hiện tượng xã hội. Nghiên cứu cho thấy việc theo dõi influencer có thể trực tiếp ảnh hưởng đến phong cách sống và giá trị sống của bạn trẻ đấy!
Tại sao nhiều KOL/KOC lại dễ "lệch chuẩn" thậm chí vi phạm pháp luật?
ThS. Nguyễn Thị Phượng:
Giống như celeb showbiz, khi bước vào thế giới mạng xã hội với hàng nghìn, hàng triệu con mắt dõi theo, KOL/KOC phải gánh áp lực cực khủng về danh tiếng và thành tích. Và đó chính là "bẫy tâm lý" dẫn đến hành vi sai trái.
Thứ nhất, áp lực duy trì hình ảnh công chúng. Theo lý thuyết quản trị ấn tượng, khi sống dưới spotlight, bạn sẽ phải "diễn" liên tục. Hậu quả là ngoài đời thực mệt lử, bất an, nhưng trên mạng vẫn phải "flex" vui vẻ, tích cực. Cứ "giả" mãi sẽ dẫn đến căng thẳng, thậm chí phát ngôn gây sốc, khoe khoang, hoặc làm điều trái luật để níu kéo sự chú ý
Thứ hai, hội chứng so sánh và lo âu thành tích. Thấy đồng nghiệp nổi nhanh như diều gặp gió, nhiều KOL trẻ dễ bị FOMO, sợ bị bỏ lại phía sau. Theo lý thuyết so sánh xã hội của Festinger, việc so sánh "hướng lên" thường sinh ra mặc cảm và lo âu, khiến họ làm những thứ mạo hiểm, giật gân để giữ spotlight. Đây chính là "cái bẫy" dẫn đến hành vi lệch chuẩn, thậm chí phạm pháp.
"Lỗ hổng" lớn nhất trong kỹ năng của KOL/KOC trẻ là gì?
ThS. Nguyễn Thị Phượng:
Ngoài việc thiếu hiểu biết về pháp luật, đạo đức nghề và kỹ năng fact-check thông tin, "lỗ hổng" cốt lõi của nhiều KOL/KOC trẻ không phải là khả năng sáng tạo content, mà là việc thiết lập ranh giới cá nhân và thiếu kỹ năng quản lý cảm xúc khi đối mặt với áp lực dư luận
Việc lẫn lộn giữa "cái tôi công chúng" và "cái tôi riêng tư" dễ gây tổn thương tâm lý nghiêm trọng. Nhiều bạn vì muốn nổi nhanh nên share quá nhiều chuyện đời tư, mở cửa cho bình luận tiêu cực thậm chí bị quấy rối online. Họ không biết phân biệt "công việc" và "cuộc sống riêng".
Khi bị công kích trên mạng, không ít KOL/KOC thiếu kỹ năng xử lý cảm xúc và stress, dẫn đến phản ứng cảm tính - từ phát ngôn bừa bãi, nóng nảy, thách thức CĐM, đến việc rút lui cực đoan (xóa kênh, tự cô lập). So với KOL kỳ cựu đã được training kỹ càng, nhóm KOL/KOC trẻ dễ rơi vào "vòng xoáy tâm lý" hơn và lúng túng trong xử lý khủng hoảng truyền thông, khiến vấn đề càng nghiêm trọng hơn.
KOL/KOC cần được trang bị những kỹ năng tâm lý nào?
ThS. Nguyễn Thị Phượng:
Dù KOL/KOC chưa chính thức được coi là "nghề" thì họ vẫn cần được đào tạo bài bản và có giám sát, quản lý. Bản thân mỗi KOL/KOC trẻ cũng phải chủ động học hỏi, trang bị kỹ năng để làm việc đúng chuẩn, có trách nhiệm, có đạo đức và đặc biệt là rèn luyện bản lĩnh tâm lý vững vàng khi đối mặt với áp lực xã hội.
Đầu tiên là kỹ năng quản lý cảm xúc. Giữ bình tĩnh, biết lắng nghe và phản hồi văn minh sẽ giúp tránh nhiều rắc rối không đáng có, duy trì sự ổn định tâm lý khi gặp khủng hoảng truyền thông
Thứ hai, kỹ năng thiết lập và duy trì ranh giới cá nhân để ngăn công chúng xâm nhập quá sâu vào đời tư. Cần hiểu rõ cái gì nên share, cái gì nên giữ kín để bảo vệ sự cân bằng cuộc sống.
Thứ ba, kỹ năng nhận thức về đạo đức và trách nhiệm xã hội để đảm bảo nội dung không gây hại cho cộng đồng. Mỗi content có thể ảnh hưởng đến hàng ngàn người, nên trước khi đăng hãy tự hỏi: "Cái này có mang lại giá trị tích cực không?"
Ngoài ra, KOL/KOC cũng nên trang bị kỹ năng ứng phó với stress, lo âu và tự chăm sóc sức khỏe tâm thần: biết cách nghỉ ngơi, phân bổ thời gian hợp lý, tìm hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý khi cần để tránh các nguy cơ trầm cảm, lo âu nghiêm trọng giống như nhiều người nổi tiếng trong showbiz.
Việc đào tạo và trang bị những kỹ năng này sẽ giúp KOL/KOC khai thác sức mạnh ảnh hưởng theo hướng bền vững và có trách nhiệm hơn.
Lời khuyên cụ thể để KOL/KOC vừa tránh áp lực tiêu cực, vừa phát huy ảnh hưởng tích cực?
ThS. Nguyễn Thị Phượng:
Đầu tiên, giữ nguyên tắc "nội dung mang lại giá trị". Mỗi khi muốn đăng gì, hãy tự hỏi: "Cái này có đúng sự thật không? Có hữu ích và lan tỏa điều tích cực không?" Nếu câu trả lời là "có", bạn sẽ thấy mình gắn bó hơn với cộng đồng
Thứ hai, biết "ngắt kết nối" đúng lúc. Mạng xã hội như dòng chảy bất tận, không biết dừng lại thì sẽ dễ kiệt sức. Hãy cho mình những khoảng nghỉ để cân bằng lại năng lượng.
Thứ ba, xây dựng nhóm hỗ trợ hiệu quả bao gồm team quản lý tin cậy, có cùng định hướng giá trị và kỹ năng ứng xử tốt. Gia đình, bạn bè cũng là chỗ dựa tinh thần vững chắc khi bạn đối mặt với áp lực dư luận
Và cuối cùng, luôn tự ý thức về việc chăm sóc sức khỏe tâm thần thường xuyên và tìm đến dịch vụ hỗ trợ tâm lý khi cần thiết.
Xin cảm ơn chị!
---
Ngày 18/8, tại Hà Nội, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) tổ chức Hội nghị "KOL với kỷ nguyên vươn mình của dân tộc" (KOL Summit 2025) quy tụ gần 300 KOL tiêu biểu từ 34 tỉnh, thành trên cả nước.
Nguồn: svvn.tienphong.vn