Theo GS Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Trung tâm Công nghệ y tế thuộc ĐH Kỹ thuật Sydney (Úc), chuyện trường đại học nổi tiếng nhưng xếp hạng thấp là chuyện bình thường lắm luôn đó các bạn ơi!
GS cho biết, trend xếp hạng ĐH trên thế giới mới chỉ xuất hiện khoảng 25 năm thôi nha. Khởi đầu từ bảng xếp hạng AsiaWeek, ĐH Giao thông Thượng Hải (1999), rồi đến tạp chí Times, QS World University Ranking. Còn ở VN thì 5 năm trước mới bắt đầu, nhưng thật ra dù có hay không có bảng xếp hạng chính thức thì mọi người cũng đã tự hình thành ranking trong đầu rồi
VN có cần bảng xếp hạng ĐH không?
Câu trả lời chắc chắn gây tranh cãi đây! GS Tuấn biết nhiều người nghĩ các trường ĐH VN còn "non" lắm, chưa đủ "tuổi" để xếp hạng. Nhưng theo ông thì CẦN luôn, vì 3 lý do chính:
Thứ nhất: Thị trường cần mà! VN đã có hơn 150 trường ĐH rồi, các bạn học sinh lựa chọn ngập mặt, có bảng xếp hạng thì dễ định hướng hơn cho bố mẹ và con cái
Thứ hai: Động lực để các trường "lên đời"! Có trường lâu đời, quy mô to nhưng khi tính toán khách quan thì ranking lại không cao. Ở Úc từng có trường "trẻ" còn xếp trên trường 120 tuổi đấy! Điều này khiến các trường phải tự nhìn lại mình và cải tiến
Thứ ba: Tạo sự cạnh tranh lành mạnh, cuối cùng sinh viên và xã hội được hưởng lợi thôi!
Trước đây, bảng xếp hạng ARWU của ĐH Giao thông Thượng Hải làm để "đánh thức" các trường ĐH Trung Quốc, còn QS thì mang tính thương mại, nhắm đến việc sinh viên chọn trường. Còn của VN thì mục tiêu chưa rõ lắm, nhưng muốn đặt ra tiêu chuẩn phù hợp với tình hình trong nước.
Nên xếp hạng dựa vào tiêu chí nào?
Theo GS Tuấn, phải liên quan đến sứ mệnh của ĐH: tạo ra tri thức mới, đào tạo và phụng sự cộng đồng. Từ đó có 3 nhóm tiêu chí: nghiên cứu khoa học, giảng dạy và cơ sở vật chất.
Nghe đơn giản nhưng thực ra khó lắm! Vấn đề nan giải nhất là trọng số cho mỗi tiêu chí. Ví dụ số bài báo khoa học nên chiếm bao nhiêu %? Nếu không có nghiên cứu nghiêm túc thì việc đặt trọng số rất... tùy tiện luôn Đây cũng là lý do tất cả các bảng xếp hạng ĐH trên thế giới đều bị phê bình!
Trường nổi nhưng hạng thấp - chuyện bình thường!
Khi được hỏi về việc trường nổi tiếng nhưng xếp hạng thấp có hợp lý không, GS Tuấn đáp: "Vấn đề là 'xã hội' ở đây là ai?"
Ông cho biết mình không ngạc nhiên chút nào vì đã phân tích các nghiên cứu khoa học từ các trường ĐH VN. Kết quả cho thấy: những ĐH lâu đời, quy mô lớn, được nhà nước ưu đãi đầu tư lại có năng suất khoa học kém hơn các ĐH mới đấy!
Bảng xếp hạng nước ngoài cũng... chưa ổn!
Trên thế giới có nhiều bảng xếp hạng, nổi tiếng nhất là ARWU, QS và THE (Times Higher Education).
• ARWU tập trung vào: số cựu sinh viên/giáo sư đoạt giải Nobel & Fields, số nhà khoa học được trích dẫn nhiều, bài báo trên Nature & Science...
• QS lại dựa vào: đánh giá của giới khoa bảng, sinh viên ra trường làm việc ở công ty toàn cầu, tỷ lệ giáo sư/sinh viên quốc tế...
Nhưng plot twist là: KHÔNG có bảng xếp hạng nào đáng tin 100%! Mối tương quan giữa các bảng xếp hạng này rất thấp, thấp đến mức vô nghĩa luôn
Có trường trong Top 50 ARWU nhưng không nằm trong Top 500 THE đấy! Tổng cộng chỉ có 133 trường nằm trong cả hai danh sách.
Case study khôi hài: Năm 2004, ĐH Malaya (Malaysia) được THE xếp hạng 89. Hiệu trưởng vui sướng treo biển to đùng ở cổng trường khoe "Top 100 thế giới" Nhưng chỉ 1 năm sau, trường tụt xuống hạng 169 dù chẳng có gì thay đổi về nghiên cứu hay nhân sự. Kết quả? Vị hiệu trưởng này... mất chức luôn
Ba yêu cầu cho bảng xếp hạng ĐH đàng hoàng
GS Tuấn khẳng định: sẽ không bao giờ có thước đo nào "chính xác tuyệt đối" về chất lượng. Ngay cả khái niệm "chất lượng" trong giáo dục ĐH cũng khó đồng thuận rồi!
Theo ông, một bảng xếp hạng ĐH hợp lý phải có 3 yếu tố:
1. Khoa học: Phải có nghiên cứu được công bố, giúp quyết định tiêu chuẩn nào quan trọng và xác định trọng số hợp lý
2. Phương pháp & phương pháp luận: Phải dựa trên phân tích thích hợp và nền tảng triết lý vững chắc. Bảng xếp hạng như QS bị đánh giá là kém thuyết phục vì phương pháp luận yếu
3. Minh bạch: Phải công bố tất cả số liệu và cách xử lý dữ liệu. Trong thời đại khoa học mở, minh bạch là must-have!
Kết luận: Bảng xếp hạng ĐH nên tham khảo thôi chứ đừng tin mù quáng nha các bạn! Quan trọng nhất vẫn là chất lượng đào tạo thực tế và phù hợp với bản thân mình
Nguồn: svvn.tienphong.vn