Chuyên gia John Spacapan mới thả thính một quan điểm khá nóng: dù sau bầu cử ai lên làm boss Nhà Trắng thì từ bây giờ các ứng viên cũng phải lo ngay cách chặn Iran "flex" vũ khí hạt nhân thôi các bạn ơi!
Ngày 5/9, tờ National Interest vừa đăng bài phân tích của tác giả John Spacapan với tiêu đề cực đỉnh: "To Stop A Possible Iranian Nuclear Bomb, Don't Cave, Don't Bomb" (tạm dịch: Muốn chặn bom nguyên tử Iran, đừng đầu hàng mà cũng đừng ném bom luôn nhé).
Để mọi người có cái nhìn xịn xò hơn trong bối cảnh hơn 30 ngày nữa lệnh cấm vận vũ khí của LHQ với Iran sắp hết hạn, cộng thêm mùa bầu cử tổng thống Mỹ đang đến gần, team mình xin phép dịch lại bài viết này cho ae cùng coi.
**Lý do Iran vẫn chưa "chốt đơn" vũ khí hạt nhân là gì? **
Chuỗi vụ cháy nổ nhắm vào các máy ly tâm xịn sò và các cơ sở quân sự - kinh tế của Iran dạo này đang show rõ tầm quan trọng của chính sách đối với Tehran từ người sẽ ngồi ghế nóng Nhà Trắng sau ngày 3/11/2020.
Trong lúc các ứng viên Donald Trump và Joe Biden đang "full gas" cho mùa bầu cử tổng thống Mỹ 2020, hầu như không ai để tâm đến tình hình chính trị Iran cả - và đây chắc chắn là một sai lầm nghiêm trọng đó nha!
Không bao lâu nữa, hai nhân vật chính ở Tehran là Tổng thống Hassan Rouhani và Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei sẽ "dứt áo ra đi". Những người thay họ có thể sẽ cứng rắn và đầu tư mạnh hơn cho chương trình hạt nhân quân sự, hoặc cũng có thể sẽ khá ôn hòa.
Điều người Mỹ cần làm bây giờ là thể hiện một lập trường rõ ràng, có hiệu lực ngay cả khi có đổi ngôi ở tầng lớp lãnh đạo Iran - đó là yêu cầu Tehran bỏ "màn kịch" làm giàu và tái chế nguyên liệu hạt nhân đã qua sử dụng.
Tất cả để đổi lấy việc gỡ bớt các biện pháp trừng phạt và áp lực tấn công quân sự. Rõ ràng cả hai ông Trump và Biden đều chưa thực hiện điều này.
Điểm "nóng" đầu tiên sẽ rơi vào tháng 5/2020, khi ông Rouhani sẽ từ chức và Iran tổ chức bầu cử tổng thống.
Các nhà phân tích hay nghĩ rằng các thể chế như Cộng hòa Hồi giáo Iran là một khối cứng đơ, thỏa thuận hạt nhân Iran chỉ là "làm màu", nhưng nhìn vào các sự kiện diễn ra gần đây ở Tehran thì thấy rõ những thay đổi trong đội hình lãnh đạo là vấn đề cực kỳ quan trọng.
Vị tổng thống cứng rắn Mahmoud Ahmadinejad là người muốn đưa Iran đến gần với quả bom nguyên tử đầu tiên, tuy nhiên đến khi ông Rouhani lên ngôi năm 2013, vị tổng thống mới đã ký một thỏa thuận khiến chương trình bị "đóng băng" chỉ vài năm sau đó thôi.
**Cơ hội cuối cùng của Washington trước khi "hết cứu"?
**Các ứng viên tổng thống Iran vẫn chưa được công bố, nhưng có khá nhiều lý do để tin rằng một người theo đường lối cứng rắn sẽ được "chọn mặt gửi vàng".
Đầu năm 2020, phe cứng rắn đã "càn quét" cuộc bầu cử quốc hội, sau đó gần như đã luận tội ông Rouhani vì đã không thực thi được các biện pháp cải thiện nền kinh tế.
Việc Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Khamenei "ra tay" bảo vệ ông Rouhani lúc đó rõ ràng là một dấu hỏi lớn.
Liệu mục đích của ông Khamenei là để lấy lòng phe ôn hòa trước khi quay sang ủng hộ một ứng viên tổng thống thuộc phe cứng rắn, hay điều đó báo hiệu sự ủng hộ vẫn tiếp tục trong tương lai đối với các ứng viên ôn hòa?
Bản thân Lãnh tụ Tối cao giúp "balance" giữa phe cứng rắn và ôn hòa ở Tehran cũng sẽ sớm "nghỉ hưu". Mặc dù đã vượt qua căn bệnh ung thư tuyến tiền liệt, Ayatollah Khamenei năm nay cũng đã 81 tuổi rồi.
Ngay cả khi sức khỏe cho phép và vị lãnh tụ này vẫn tiếp tục cầm quyền thêm vài năm nữa, khả năng duy trì sự cân bằng mong manh nói trên của Ayatollah Khamenei vẫn sẽ suy giảm.
Nếu một ứng viên thân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) giành được ghế tổng thống, khả năng Iran sẽ "tăng tốc" và "về đích" bằng một quả bom nguyên tử và từ chối đàm phán là cực kỳ cao luôn!
Một nguy cơ khác là tình trạng bất ổn hiện tại trong nước cũng có thể khiến IRGC trở nên thiếu tập trung và đẩy nhanh tốc độ sở hữu vũ khí hạt nhân.
**"Điểm yếu" của Tehran **
Năm 2019, hàng trăm nghìn người đã xuống đường phản đối các chính sách kinh tế và chính trị của Tehran, một sự kiện chưa từng có kể từ cách mạng Hồi giáo 1979.
Hiển nhiên, Tehran cũng đang chờ xem ai sẽ giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ tháng 11/2020 và có lẽ sẽ "ngậm bồ hòn" cho đến khi cuộc bầu cử của chính họ vào năm sau kết thúc.
Nhưng nếu nền kinh tế của Iran tiếp tục "đi xuống", Tehran sẽ không muốn cho phương Tây có lý do để tăng cường thêm các biện pháp trừng phạt kinh tế đâu nhé.
Hầu hết sẽ coi những thay đổi này ở Iran như một dấu hiệu chiến thuật về cách Washington nên đàm phán, nhưng đó là hiểu sai bét luôn.
Cho dù Iran có quay trở lại bàn đàm phán hay không, người Mỹ nên bắt đầu tập trung và kiên quyết trong việc vô hiệu hóa khả năng làm giàu và sử dụng lại nhiên liệu điện hạt nhân - thứ được cho là "chìa khóa" cho nhiên liệu vũ khí hạt nhân đầu tiên của Iran.
Trên cơ sở các đồng minh của Mỹ trong khu vực (UAE, Arab Saudi và Jordan) phải nhập khẩu nguyên liệu hạt nhân cho các lò phản ứng dân sự, việc Iran mở rộng việc tự làm giàu nguyên liệu hạt nhân là trái ngược hoàn toàn các giá trị và lợi ích của Mỹ trong khu vực đấy.
Lý do này sẽ vô cùng có ý nghĩa khi được nhấn mạnh trong đàm phán, ngay cả khi đối đầu với phe cứng rắn ở Iran.
Trước thực tế là nhiều quốc gia ở Trung Đông đang "đứng chờ" ở ngưỡng cửa của một quả bom nguyên tử đầu tiên, việc Iran sở hữu vũ khí hạt nhân có nguy cơ biến các cuộc đối đầu âm ỉ đang diễn ra trong khu vực thành một cuộc chạy đua hạt nhân thực sự luôn!
Như vậy Washington vẫn còn một cơ hội nhỏ khiến Tehran từ bỏ việc làm giàu và tái chế nguyên liệu hạt nhân với ít nhất 3 điều kiện như sau:
**Thứ nhất**, các áp lực về kinh tế tăng cao tới mức Tehran phải "xin deal" để nhận được cứu trợ.
**Thứ hai**, Washington cần chứng minh cho Tehran thấy - thông qua hoạt động của lực lượng Mỹ và việc huấn luyện, trang bị cho các đối thủ khu vực của Iran rằng không tồn tại một kế hoạch tấn công Iran.
**Thứ ba**, Mỹ và các đồng minh phải phát triển mối quan hệ trở thành "nền tảng" yêu cầu Iran và bất kỳ quốc gia nào khác từ bỏ việc làm giàu và tái chế nguyên liệu hạt nhân.
Nguồn: soha.vn