Tiến sĩ Phạm Chiến Thắng – Trưởng khoa Báo chí Truyền thông Trường Đại học Khoa học – Đại học Thái Nguyên vừa có buổi tâm sự thẳng thắn với phóng viên Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam, Báo Tiền Phong về câu chuyện "sống ảo" đang nóng hổi gần đây.
Nhìn từ góc độ chuyên gia truyền thông, thầy nghĩ sao về việc giới trẻ "phông bạt" dữ vậy?
Tiến sĩ Phạm Chiến Thắng cho biết: Giờ nhiều bạn trẻ đang bỏ quá nhiều thời gian và công sức để "build" hình ảnh cá nhân trên mạng xã hội, không khác gì một công việc full-time luôn. Vô tình rơi vào vòng xoáy "phông bạt" mà không hay. Bị "nghiện" like, comment, follow, coi đó như thước đo để biết mình có "đỉnh" không
Chuyện này dẫn đến áp lực phải giữ image hoàn hảo 24/7, phải "đu trend" liên tục, thậm chí cố bắt chước những hình mẫu không hề phù hợp với khả năng thực tế của mình. Coi trọng quá mức những thứ ảo có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tinh thần, thậm chí khiến một số bạn bị cô lập khỏi đời thực luôn đấy!
Vậy mạng xã hội lên ngôi có phải lý do chính khiến trend "phông bạt" phát triển không ạ?
Tiến sĩ khẳng định: Exactly! Mạng xã hội tạo môi trường siêu thuận lợi để chia sẻ ảnh, video, story... đi kèm với các tính năng like, comment, share tạo hệ thống phản hồi realtime, khiến người dùng "nghiện" đăng bài để nhận sự công nhận. Từ đó, số follower, lượt thả tim thành thước đo "đo" độ thành công và nổi tiếng
Hơn nữa, thuật toán của mạng xã hội thường đẩy nội dung có nhiều tương tác lên top, tạo cuộc đua và thúc đẩy user làm content ngày càng "giật gân" hơn, có khi không phản ánh đúng sự thật. Việc cứ ngắm nhìn những hình ảnh "perfect" của người khác cũng khiến áp lực "phông bạt" để được chú ý tăng vọt.
Làm sao để phân biệt giá trị thật và giá trị ảo trên MXH bây giờ thầy?
Tiến sĩ Phạm Chiến Thắng: Cần tỉnh táo và đánh giá khách quan nha! Tập trung vào độ chân thật và minh bạch của content. Giá trị thật thường phản ánh đúng cảm xúc, suy nghĩ, khó khăn trong xã hội, còn giá trị ảo thường "tô hồng" quá đà để tìm kiếm sự hoàn hảo không có thật.
Ngoài ra, content có giá trị thật thường cung cấp thông tin hữu ích, truyền cảm hứng hoặc mang tính giáo dục. Còn giá trị ảo chủ yếu để câu like, câu view hoặc flex cá nhân. Những giá trị ảo này không tác động tích cực, thậm chí gây áp lực tâm lý hoặc làm người xem tự ti
Do đó, cần check xem content có mang lại info hữu ích không, có kiến thức mới hay giá trị giáo dục gì không. Với thông tin quan trọng thì phải fact-check qua các nguồn tin cậy khác. Xác định xem nội dung đó khiến bạn cảm thấy positive hay tạo áp lực, và xem cách mọi người tương tác có chân thành và xây dựng không.
Tại sao xu hướng sống ảo lại "trending" trong giới trẻ vậy thầy ơi?
Tiến sĩ Phạm Chiến Thắng: Xu hướng "sống ảo" là kết quả của nhiều yếu tố phức tạp đấy! Đầu tiên là sự phát triển của công nghệ và mạng xã hội, smartphone và internet phổ biến giúp gen Z truy cập MXH 24/7. Các nền tảng này lại có nhiều tính năng tương tác, sáng tạo content và tăng cường kết nối "ảo", hút user tham gia siêu tích cực.
Tiếp theo là nhu cầu khẳng định bản thân và tìm kiếm sự công nhận của giới trẻ. Tuổi teen là thời kỳ tìm kiếm identity và muốn được gia đình, bạn bè, xã hội thừa nhận. Nên những like, comment, share trên mạng tạo cảm giác được quan tâm và đánh giá cao. Bên cạnh đó là áp lực từ xã hội và hội bạn cùng lứa, nhìn thấy hình ảnh "hoàn hảo" của người khác dễ dẫn đến so sánh và áp lực phải đạt chuẩn tương tự. Càng khuyến khích họ tham gia các trend "hot hit" để cảm thấy mình thuộc về cộng đồng, tránh bị lạc lõng
Một lý do quan trọng nữa là các bạn trẻ thiếu sân chơi, hoạt động ngoại khóa hoặc cộng đồng thực tế nên tìm đến MXH để kết nối. Ở nhà thì ba mẹ bận rộn, thiếu giao tiếp trong gia đình có thể dẫn đến cảm giác cô đơn, thúc đẩy việc tìm kiếm kết nối online. Một số bạn dùng MXH như cách để trốn tránh stress, áp lực hoặc vấn đề IRL.
Cuối cùng là các bạn trẻ bây giờ vẫn còn thiếu skill và nhận thức về sử dụng mạng xã hội. Nhiều người chưa được trang bị kiến thức để đánh giá và dùng MXH một cách healthy, bên cạnh đó thiếu kinh nghiệm sống khiến dễ bị ảnh hưởng bởi thông tin và hình ảnh trên mạng mà không phân tích kỹ.
Hậu quả của lối sống "phông bạt" là gì vậy thầy?
Tiến sĩ Phạm Chiến Thắng: Lối sống phông bạt, coi trọng các giá trị ảo trên MXH có thể gây nhiều hậu quả tiêu cực đối với sức khỏe tinh thần, các mối quan hệ và sự phát triển cá nhân của giới trẻ đấy. Áp lực từ việc luôn phải maintain hình ảnh hoàn hảo, nhận nhiều like và comment có thể dẫn đến căng thẳng và stress nặng. Bên cạnh đó, dành quá nhiều thời gian trên MXH có thể làm giảm thời gian và chất lượng giao tiếp trực tiếp với gia đình và bạn bè. Sự phân tán từ MXH có thể làm giảm focus trong học tập và công việc, cũng như hạn chế cơ hội phát triển skill hay tiếp thu kiến thức mới.
Việc đánh giá giá trị bản thân dựa trên like và follow thay vì những thành tích thực tế cũng gây áp lực phải theo những chuẩn phi thực tế, có thể dẫn tới rối loạn về tinh thần hoặc dễ trở thành mục tiêu của các hành vi lừa đảo, bị công kích cá nhân...
Thầy có lời khuyên gì với các bạn sinh viên về vấn đề này không ạ?
Tiến sĩ Phạm Chiến Thắng: Để tránh lối sống "phông bạt" đòi hỏi sự tự giác và nỗ lực từ bản thân. Các bạn sinh viên cần nâng cao nhận thức để đánh giá khách quan content trên mạng, không dễ dàng bị cuốn theo những trend không healthy. Cần dành khoảng thời gian trong ngày hoặc tuần không xài MXH để focus vào các hoạt động khác như gặp gỡ bạn bè và gia đình, xây dựng mối quan hệ chân thành ngoài đời, hoặc tham gia câu lạc bộ, thể thao, nghệ thuật hoặc bất kỳ hoạt động nào bạn yêu thích.
Hãy tập trung vào những mục tiêu phát triển bản thân cụ thể và thiết thực như mục tiêu trong học tập, nâng cao thành tích, nâng cao kiến thức. Để làm được điều này cần tích cực đọc sách, tham gia các khóa học hoặc tìm hiểu về những tri thức mới. Đặc biệt là hạn chế so sánh mình với người khác, điều này vô tình sẽ khiến bạn bị áp lực phải theo đuổi những giá trị không phù hợp với bản thân mình. Hãy học cách chấp nhận và yêu thương bản thân, thay vì theo đuổi những hình ảnh phi thực tế trên mạng
Cuối cùng, các bạn sinh viên cần nâng cao kiến thức về kỹ năng sử dụng MXH, hiểu các thuật toán và cách vận hành của nền tảng truyền thông này. Từ đó, xây dựng các phương án kiểm soát việc sử dụng mạng xã hội một cách hợp lý, để mang lại những giá trị hữu ích cho bản thân.
Trân trọng cảm ơn thầy!
Nguồn: svvn.tienphong.vn