Tranh cãi tách hay gộp kỳ thi tốt nghiệp THPT với tuyển sinh đại học đang nóng rần rần, nhưng mà các chuyên gia giáo dục lại có góc nhìn khác đấy! Theo họ thì gốc rễ của mấy vụ tiêu cực không phải do thi chung hay thi riêng đâu. Giải pháp bài bản là ngành giáo dục phải từng bước hiện đại hóa, số hóa quy trình khảo thí lại, đồng thời các trường đại học nên áp dụng tuyển sinh toàn diện với đa tiêu chí thay vì "all-in" vào một kỳ thi duy nhất.
Đừng chỉ dựa vào một tiêu chí mà phải đa dạng hóa nha!
Ông Bùi Khánh Nguyên - chuyên gia giáo dục độc lập cho hay chuyện kỳ thi "hai trong một" hay tách riêng đã được bàn tán cả chục năm rồi, chọn cái nào cũng có ưu nhược điểm cả. Mấu chốt là: tiêu cực trong thi cử xảy ra không phải do hình thức tổ chức, mà do cơ chế bảo vệ kỳ thi có chặt chẽ hay không!
Theo ông Nguyên, các trường đại học có full quyền tự chủ tổ chức kỳ thi hoặc xét tuyển theo cách riêng. Ví dụ nếu trường nào không tin vào kết quả thi tốt nghiệp phổ thông, họ hoàn toàn có thể dùng điểm SAT hay kỳ thi đánh giá năng lực của các trường lớn.
Nhìn chung, để tuyển đúng người, đúng chất lượng, các trường đại học nên áp dụng tuyển sinh toàn diện với nhiều tiêu chí, chứ đừng "đặt hết trứng vào một giỏ". Các tiêu chí đó gồm có: điểm trung bình học bạ, điểm thi tốt nghiệp, điểm thi đánh giá năng lực, bài luận cá nhân, hồ sơ lý lịch, thư giới thiệu và kết quả phỏng vấn. Càng đa tiêu chí thì xác suất tuyển đúng người càng cao, còn nếu chỉ dựa vào một tiêu chí thì dễ "lạc trôi" lắm đó!
Thiết kế đề thi "khó ăn gian" mới là chân ái
Về vấn đề bảo vệ tính công bằng trong thi cử, ông Bùi Khánh Nguyên thẳng thắn: gian lận là thách thức ở khắp nơi luôn. Các tổ chức khảo thí thường phải dùng nhiều lớp bảo vệ kết hợp: công nghệ, quy trình giám sát và thiết kế đề thi.
Ngoài cách truyền thống như giám thị coi thi, xếp số báo danh xen kẽ, áp dụng nhiều mã đề hay lắp camera, nhiều kỳ thi lớn giờ đã tổ chức trên máy tính có gắn phần mềm khóa máy tính (lockdown browser) rồi đấy. Phần mềm này khóa hết mọi chức năng: copy-paste, chụp màn hình, mở cửa sổ tìm kiếm, chặn luôn AI và chỉ cho phép mở duy nhất màn hình bài thi thôi.
Thêm nữa, các công cụ AI bây giờ xịn lắm, ví dụ ProctorU hay Honorlock có thể ghi nhận hướng mắt nhìn, cử chỉ quay qua quay lại, phát hiện âm thanh nhắc bài và các hành vi "sus" khác.
"Không có cách nào chống gian lận 100% cả, nhưng các kỳ thi hiệu quả hiện nay đang hướng tới việc chuyển từ mô hình phát hiện và ngăn chặn sang thiết kế đánh giá khó gian lận. Đó là các bài thi trắc nghiệm với số lượng câu hỏi lớn, thời gian trả lời nhanh, hiển thị câu hỏi ngẫu nhiên, yêu cầu trình bày quá trình thay vì chỉ chọn đáp án, hoặc đòi hỏi khả năng phân tích hơn là ghi nhớ", ông Bùi Khánh Nguyên chia sẻ.
Với những vụ việc như ở Tuyên Quang vừa rồi, Bộ Giáo dục và Đào tạo hoàn toàn có thể lập bảng phân vị (percentile) để tránh lạm phát điểm, giúp so sánh phổ điểm của thí sinh Tuyên Quang với trung bình cả nước và các tỉnh thành khác. Từ đó, các trường đại học khi tuyển sinh có thể áp dụng hệ số điều chỉnh tăng hoặc giảm độ tin cậy cho từng nhóm thí sinh.
Số hóa quy trình thi mới là giải pháp bền vững
Đồng quan điểm về việc cần đổi mới cơ chế thay vì "xáo nấu" mô hình, TS Lê Viết Khuyến - Nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng ngành giáo dục cần kiên trì theo Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục; từng bước hiện đại hóa, số hóa quy trình tổ chức thi cử để hạn chế tiêu cực.
Thực tế, Luật Giáo dục Đại học hiện hành đã giao quyền tự chủ tuyển sinh cho các trường rồi đấy. Tuy nhiên, nếu bắt hàng trăm trường đại học đồng loạt tự tổ chức kỳ thi truyền thống như trước năm 2015 thì sẽ tốn kém cực kỳ cho xã hội. Thí sinh phải chạy vất vả thi nhiều trường, trong khi tính khách quan lại khó đảm bảo đồng đều. Theo ông Khuyến, sự phân mảnh còn dễ nảy sinh tiêu cực cục bộ hơn nhiều so với việc duy trì một kỳ thi quốc gia chuẩn hóa và minh bạch.
Theo TS Lê Viết Khuyến, một kỳ thi quốc gia chỉ thực sự có ý nghĩa khi người học, phụ huynh và xã hội tin tưởng vào tính công bằng. Tuy nhiên, gốc rễ của mọi sai phạm thường xuất phát từ việc hệ thống vẫn phụ thuộc quá nhiều vào yếu tố con người. Việc tăng cường thanh tra hay siết chặt quy chế là cần thiết, nhưng chỉ mang tính "cứu cháy" thôi. Để trị dứt điểm, cách tốt nhất là tổ chức thi trắc nghiệm khách quan trên máy tính luôn!
"Khi áp dụng thi trên máy tính với ngân hàng đề thi chuẩn hóa do Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng, phần mềm sẽ tự động chọn đề và chấm điểm ngay khi thí sinh hoàn thành bài thi. Cách làm này sẽ loại bỏ hoàn toàn các khâu như in ấn, rọc phách, tránh được nguy cơ lộ đề hay đánh tráo, sửa bài làm của thí sinh", TS Lê Viết Khuyến phân tích.
Lúc đó, đề thi được chọn ngẫu nhiên từ ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, mỗi thí sinh có một mã đề khác nhau nhưng vẫn đảm bảo độ khó tương đương. Cán bộ tổ chức thi chỉ việc giám sát, hỗ trợ kỹ thuật và đảm bảo đúng quy trình, tuyệt đối không thể can thiệp vào kết quả của thí sinh.
Nguồn: svvn.tienphong.vn