Khi nhắc đến những thứ đáng sợ nhất trong vũ trụ, hẳn ai cũng nghĩ ngay đến lỗ đen - "ông trùm" hút mọi thứ kể cả ánh sáng. Nhưng plot twist đây: có một thực thể còn khủng khiếp hơn nhiều, đó chính là chuẩn tinh (quasar)
Chuẩn tinh là gì mà ghê thế?
Chuẩn tinh thực chất là các hạt nhân thiên hà đang hoạt động siêu sáng, với một lỗ đen siêu khủng ở giữa được bao quanh bởi đĩa vật chất đang quay mòng mòng. Vật chất trong đĩa này bị lực hấp dẫn khổng lồ ép lại, nóng đến mức phát ra năng lượng cực khủng - nói chung là sáng nhất vũ trụ luôn
Hành trình "debut" của chuẩn tinh
Những thiên thể này được phát hiện từ những năm 1950, nhưng lúc đó con người chỉ thấy được ánh sáng mờ mờ như hạt tiêu thôi. Mãi đến năm 1963, nhà thiên văn học người Mỹ gốc Hà Lan Maarten Schmidt mới vô tình phát hiện ra hiện tượng dịch chuyển đỏ cực lớn khi quan sát quasar 3C-273. Từ đó mới biết là quasar ở xa lắm và di chuyển siêu nhanh. Kể từ đấy, các nhà khoa học bắt đầu "đào" sâu hơn về loài thiên thể bí ẩn này
Tại sao chuẩn tinh lại "nguy hiểm" hơn lỗ đen?
Size khủng không tưởng
Lỗ đen ở trung tâm Dải Ngân hà của chúng ta nặng gấp 4 triệu lần Mặt Trời, với bán kính chân trời sự kiện khoảng 12 triệu km. Nghe to phết rồi đúng không?
Nhưng đợi đã! Siêu lỗ đen lớn nhất hiện nay nằm trong chuẩn tinh TON-618 có khối lượng gấp 66 TỶ LẦN Mặt Trời và bán kính chân trời sự kiện khoảng 190 tỷ km Nếu đặt nó vào Hệ Mặt Trời, nó sẽ nuốt luôn cả vành đai Kuiper bên ngoài!
Độ sáng phá đảo mọi giới hạn
Bản thân lỗ đen không phát sáng, nhưng khi "ăn" vật chất xung quanh thì tạo ra bức xạ cực mạnh. Tuy nhiên so với chuẩn tinh thì vẫn "thua xa"
Chuẩn tinh có tốc độ bồi tụ cao hơn và đĩa bồi tụ lớn hơn lỗ đen thường nhiều. Khi khí rơi vào lỗ đen, nó giải phóng năng lượng khổng lồ tạo thành bức xạ siêu mạnh. Độ sáng của chuẩn tinh mạnh nhất vượt quá 10^41 watt - gấp hàng nghìn lần độ sáng thiên hà thường. Chuẩn tinh thậm chí còn sáng hơn cả cụm thiên hà chứa nó, nên dù ở xa vạn dặm vẫn nhìn thấy được
Phá luật vật lý như... chơi
Thông thường, lỗ đen có giới hạn độ sáng tối đa (giới hạn Eddington) vì áp suất bức xạ sẽ đẩy lùi lực hấp dẫn. Nhưng các lỗ đen siêu lớn ở trung tâm chuẩn tinh có thể vượt qua giới hạn này!
Lý do là trung tâm chuẩn tinh có điều kiện vật lý siêu phức tạp: từ trường mạnh, nhiễu loạn, tia phun... tạo thành cơ chế đa chiều. Một phần vật liệu bị đẩy ra với tốc độ cực cao, lấy đi năng lượng và động lượng góc, giảm áp suất bức xạ. Nhờ đó nhiều vật chất hơn được "ăn" vào lỗ đen
Bí ẩn chưa có lời giải
Khác với lỗ đen đã được "giải mã" khá kỹ bởi thuyết tương đối rộng, cơ học lượng tử và nhiệt động lực học, thì chuẩn tinh vẫn còn nhiều ẩn số chưa được giải đáp:
• Chúng hình thành và phát triển như thế nào?
• Ảnh hưởng ra sao đến cấu trúc và hóa học của vũ trụ?
• Tương tác với vật chất xung quanh kiểu gì?
• Làm cách nào tạo ra bức xạ và tia cực mạnh như vậy?
Nguồn: gamek.vn
Chuẩn tinh là gì mà ghê thế?
Chuẩn tinh thực chất là các hạt nhân thiên hà đang hoạt động siêu sáng, với một lỗ đen siêu khủng ở giữa được bao quanh bởi đĩa vật chất đang quay mòng mòng. Vật chất trong đĩa này bị lực hấp dẫn khổng lồ ép lại, nóng đến mức phát ra năng lượng cực khủng - nói chung là sáng nhất vũ trụ luôn
Hành trình "debut" của chuẩn tinh
Những thiên thể này được phát hiện từ những năm 1950, nhưng lúc đó con người chỉ thấy được ánh sáng mờ mờ như hạt tiêu thôi. Mãi đến năm 1963, nhà thiên văn học người Mỹ gốc Hà Lan Maarten Schmidt mới vô tình phát hiện ra hiện tượng dịch chuyển đỏ cực lớn khi quan sát quasar 3C-273. Từ đó mới biết là quasar ở xa lắm và di chuyển siêu nhanh. Kể từ đấy, các nhà khoa học bắt đầu "đào" sâu hơn về loài thiên thể bí ẩn này
Tại sao chuẩn tinh lại "nguy hiểm" hơn lỗ đen?
Size khủng không tưởng
Lỗ đen ở trung tâm Dải Ngân hà của chúng ta nặng gấp 4 triệu lần Mặt Trời, với bán kính chân trời sự kiện khoảng 12 triệu km. Nghe to phết rồi đúng không?
Nhưng đợi đã! Siêu lỗ đen lớn nhất hiện nay nằm trong chuẩn tinh TON-618 có khối lượng gấp 66 TỶ LẦN Mặt Trời và bán kính chân trời sự kiện khoảng 190 tỷ km Nếu đặt nó vào Hệ Mặt Trời, nó sẽ nuốt luôn cả vành đai Kuiper bên ngoài!
Độ sáng phá đảo mọi giới hạn
Bản thân lỗ đen không phát sáng, nhưng khi "ăn" vật chất xung quanh thì tạo ra bức xạ cực mạnh. Tuy nhiên so với chuẩn tinh thì vẫn "thua xa"
Chuẩn tinh có tốc độ bồi tụ cao hơn và đĩa bồi tụ lớn hơn lỗ đen thường nhiều. Khi khí rơi vào lỗ đen, nó giải phóng năng lượng khổng lồ tạo thành bức xạ siêu mạnh. Độ sáng của chuẩn tinh mạnh nhất vượt quá 10^41 watt - gấp hàng nghìn lần độ sáng thiên hà thường. Chuẩn tinh thậm chí còn sáng hơn cả cụm thiên hà chứa nó, nên dù ở xa vạn dặm vẫn nhìn thấy được
Phá luật vật lý như... chơi
Thông thường, lỗ đen có giới hạn độ sáng tối đa (giới hạn Eddington) vì áp suất bức xạ sẽ đẩy lùi lực hấp dẫn. Nhưng các lỗ đen siêu lớn ở trung tâm chuẩn tinh có thể vượt qua giới hạn này!
Lý do là trung tâm chuẩn tinh có điều kiện vật lý siêu phức tạp: từ trường mạnh, nhiễu loạn, tia phun... tạo thành cơ chế đa chiều. Một phần vật liệu bị đẩy ra với tốc độ cực cao, lấy đi năng lượng và động lượng góc, giảm áp suất bức xạ. Nhờ đó nhiều vật chất hơn được "ăn" vào lỗ đen
Bí ẩn chưa có lời giải
Khác với lỗ đen đã được "giải mã" khá kỹ bởi thuyết tương đối rộng, cơ học lượng tử và nhiệt động lực học, thì chuẩn tinh vẫn còn nhiều ẩn số chưa được giải đáp:
• Chúng hình thành và phát triển như thế nào?
• Ảnh hưởng ra sao đến cấu trúc và hóa học của vũ trụ?
• Tương tác với vật chất xung quanh kiểu gì?
• Làm cách nào tạo ra bức xạ và tia cực mạnh như vậy?
Nguồn: gamek.vn