Chùa Bổ Đà - ngôi chùa có kiến trúc "chanh sả" khác hẳn các chùa truyền thống ở miền Bắc, đang là nơi cất giữ cực nhiều cổ vật xịn sò
Từ hàng trăm năm trước, chùa Bổ Đà đã nổi đình đám trong top 3 ngôi chùa "xịn xò" nhất vùng Bắc Giang - Kinh Bắc. Với những giá trị đặc biệt về lịch sử và kiến trúc nghệ thuật, năm 1992, chùa Bổ Đà được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích cấp quốc gia luôn. Đến năm 2016, chùa còn được "lên level" thành Di tích quốc gia đặc biệt nữa đó!
Kiến trúc Việt cổ "xịn xò" từ thời xưa
Nằm chễm chệ trên núi Phượng Hoàng (hay còn gọi là Bổ Đà sơn), phía Bắc sông Cầu thuộc xã Tiên Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang, chùa Bổ Đà (hay chùa Quán Âm núi Bổ Đà, Bổ Đà sơn Quán Âm tự) được xây từ thời nhà Lý rồi được "make over" lại vào thời Lê Trung Hưng và các giai đoạn sau.
Đứng trên đỉnh núi Phượng Hoàng, bạn sẽ thấy toàn cảnh phòng tuyến sông Như Nguyệt - nơi từng nổi đình nổi đám trong sử sách đấy! Người xưa còn có câu "Bắc Bổ Đà - Nam Hương Tích" để "flex" về độ xịn của Bổ Đà. Đây không chỉ là ngôi chùa độc nhất vô nhị ở Kinh Bắc mà còn là trung tâm Phật giáo khủng của phái Lâm Tế - dòng thiền có "ảnh hưởng" nhất Việt Nam
Tương truyền ngày xưa có cặp vợ chồng tiều phu nghèo khó không có con nên được Quán Thế Âm "ban phước". Một hôm anh chồng đốn gốc thông già trên núi thì 32 đồng tiền vàng bật ra - hỏi cao tăng mới biết đó là phép nhiệm của Quán Âm Bồ Tát.
Anh tiều phu cầu nguyện nếu sinh được con trai thì sẽ dựng chùa thờ Phật. Điều ước "ứng" liền, anh bèn dựng chùa luôn. Dân làng nghe chuyện kéo đến cầu phước nên gọi là chùa Quán Âm hay chùa ông Bổ.
Chùa Bổ Đà vừa là nơi thờ Phật vừa là "base" tu tập của tăng ni thiền phái Lâm Tế qua bao nhiêu thế kỷ. Di tích này bao gồm chùa cổ Bổ Đà sơn, chùa chính Tứ Ân tự, am Tam Đức (build sau vào thời Hậu Lê), vườn tháp và ao miếu. Chùa Bổ Đà là một trong số ít nơi còn giữ nguyên vibe kiến trúc truyền thống Việt cổ, "khác biệt" so với các ngôi chùa khác ở miền Bắc
Chùa Tứ Ân trong khu di tích được thiết kế theo lối "nội thông ngoại bế" với 16 khối kiến trúc liên hoàn thông nhau, tạo nên hệ thống các tòa ngang dãy dọc, mang vibe u tịch, thanh vắng và huyền bí. Xung quanh chùa có tường đất cao 2-3m - nét kiến trúc "rare" không chỉ ở Bắc Giang mà các chùa truyền thống miền Bắc cũng hiếm lắm nhé!
Theo các chuyên gia, sự "khác biệt" trong kiến trúc của chùa Bổ Đà còn thể hiện qua cách bài trí tượng thờ.
Nếu chùa Cao chỉ thờ tượng Quán Âm Tống Tử thì chùa Tứ Ân lại bài trí cả một hệ thống tượng thờ gồm: Phật, Khổng Tử, Lão Tử và Thạch linh thần tướng - cho thấy sự "hòa hợp" tam giáo (tam giáo đồng nguyên) với tín ngưỡng dân gian bản địa.
Chùa Bổ Đà hiện giữ vườn tháp đẹp và lớn nhất Việt Nam với gần 100 ngôi tháp! Vườn tháp rộng 7.784 m2, được xây theo quy định riêng rất "chặt chẽ" của thiền môn, chứa xá lợi, tro cốt nhục thân của hơn 1.200 vị tăng ni.
Nhà chùa đã dùng đá núi, gạch chỉ và đất thó tạo nên bức tường bao quanh để giữ gìn "giấc ngủ ngàn thu" cho các nhà tu hành. Các ngôi tháp được xây 3-4 tầng bằng đá và gạch chỉ, được bít mạch bằng vôi vữa trộn với mật mía và bột giấy bản.
Vườn tháp chùa Bổ Đà được xây trong khoảng 300 năm, kể từ khi sư tổ có tên tục là Phạm Kim Hưng viên tịch. Mỗi ngôi tháp chứa xá lợi, tro cốt của 4-26 vị tăng ni. Đặc biệt có ngôi tháp an táng 26 nhà sư là anh em cùng sơn môn, cùng tu một thầy - khi sống gắn bó nên khi qua đời vẫn muốn nằm cạnh nhau
Mộc bản kinh Phật khắc trên gỗ thị cổ nhất thế giới luôn nha!
Chùa Bổ Đà đang cất giữ một bảo vật quốc gia, đó là bộ ván kinh Phật cổ nhất Việt Nam được khắc trên gỗ thị (loại gỗ "bền bỉ" và nhẹ lắm). Theo Thượng tọa Thích Tục Vinh, trụ trì nhà chùa, mộc bản này do các thiền sư phái Lâm Tế khắc thời vua Lê Cảnh Hưng (1740-1786) và các giai đoạn sau.
Đến giờ, mộc bản vẫn còn khá nguyên vẹn với gần 2.000 bản khắc bằng chữ Hán, chữ Nôm, chữ Phạn nha!
Các ván kinh hiện được xếp trên 10 giá gỗ. Một số ván kinh lớn được xếp bên ngoài để khách tham quan dễ check-in... à nhầm, dễ xem
Trên những tấm mộc bản này, người xưa đã để lại "dấu ấn" qua nội dung, đường nét, họa tiết, hình khối "đỉnh của chóp", phản ánh những tư tưởng triết lý sâu xa của đạo Phật nói chung và dòng thiền Lâm Tế nói riêng, tiêu biểu có các bộ kinh Lăng Nghiêm Chính Mạch, Yết Ma Hội Bản, Nam Hải Ký Quy...
Trên các mộc bản không chỉ có văn tự mà còn nhiều hình ảnh chạm khắc "xịn sò" như Phật Tổ Như Lai, Phật Thích Ca tọa trên đài sen, Quán Thế Âm Bồ Tát, các vị La Hán... Những họa tiết này mang lại giá trị thẩm mỹ cao, nét đẹp hài hòa giữa chữ và tranh góp phần tăng thêm ý nghĩa Phật giáo, tác động trực tiếp đến việc truyền thụ và tiếp nhận.
Trải qua gần 3 thế kỷ, mộc bản với gần 2.000 bản khắc bằng chữ Hán, chữ Nôm, chữ Phạn vẫn còn rất sắc nét, không hề bị mối mọt - "thần thánh" quá! Vì thế mỗi mộc bản còn được xem như một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc gỗ hoàn chỉnh. Ngày 25-12-2017, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định công nhận "Mộc bản chùa Bổ Đà" là bảo vật quốc gia
Lo "mất trộm" bảo vật quá trời!
Theo Thượng tọa Thích Tục Vinh, một số cây lâu năm trong khuôn viên chùa như thị, vối đều có tuổi đời hàng trăm năm. Đây là những bảo vật có giá trị lịch sử, văn hóa cũng như ý nghĩa với Phật giáo Việt Nam.
Nguồn: soha.vn