Cuốn sách "Chữ số và thế giới – Nguồn gốc bị lãng quên" này đỉnh lắm nha! Nó đào sâu vào hầu như tất cả các con số từng xuất hiện trong lịch sử loài người luôn, từ chữ số của những đế chế hùng mạnh cho đến chữ số mà các bộ lạc hẻo lánh bên bờ Thái Bình Dương dùng đấy
Chắc hẳn ai cũng biết đến những nền văn minh cổ đại xịn xò một thời: Babylon, Ai Cập, Hy Lạp, La Mã, Inca, Maya, Trung Hoa... Nghe tên thôi là đã nghĩ ngay đến những thành phố hoành tráng, lăng tẩm nguy nga, và cả những trận chiến tranh chinh phạt khắp nơi rồi. Nhưng sau hàng nghìn năm, qua biết bao nền văn minh lên rồi tàn, cuối cùng cả nhân loại giờ đều xài chung một thứ chữ số. Điều này cho thấy chữ số có cả một bề dày lịch sử, và lịch sử đó gắn chặt với số phận nhân loại luôn nè!
Loài người giờ phát triển đỉnh cao rồi đúng không? Nhưng mà thật ra nếu không có hành trình hàng ngàn năm mày mò và cải tiến chữ số của bọn cổ nhân thì mình cũng chẳng đạt được gì đâu. Nói thật không phóng đại, việc sử dụng chữ số, cách ghi số và tính toán bằng con số chính là nền tảng xịn nhất cho sự hùng mạnh của các đế chế đó Nghĩ mà xem, các thương nhân tính toán hàng hóa thế nào, nhà nước quản lý quân đội ra sao, lịch pháp được ghi chép bằng gì... đó là những vấn đề siêu quan trọng mà nền văn minh nào cũng phải giải quyết.
Sự thật là mỗi thời đại, mỗi vương triều đều có một hệ thống chữ số riêng để đảm bảo xã hội chạy êm ru. Ngay khi người Sumer xây dựng đế chế trên bờ hai con sông Tigris và Euphrates, cũng gần như cùng lúc nhà Thương lập quốc ở đồng bằng phía bắc Trung Hoa, con người đã tự tạo cho mình những chữ số thô sơ đầu tiên. Trải qua nhiều triều đại, từ những cục đất nặn hay hình vẽ ban đầu, các chữ số đã được upgrade thành những đường nét gọn gàng và tiện lợi hơn nhiều. Và quan trọng hơn, người ta có thể dùng chúng để ghi chép và tính toán. Nhìn lại giờ, việc sử dụng chữ số (cùng với chữ viết) là một dấu hiệu để đánh giá mức độ phát triển của một nền văn minh ngày xưa đấy!
Câu chuyện bắt đầu khi loài người có nhu cầu đếm: ví dụ một người chăn cừu cần đếm số cừu trong đàn sau một ngày chăn thả. Để vượt qua thử thách này, những người nguyên thủy đã phải thử đủ mọi cách đếm: khắc vạch lên khúc cây, nhặt sỏi vào túi, lần chuỗi hạt, đọc tên bộ phận cơ thể, thậm chí là... đọc thơ luôn á Nhưng mà cách đó rườm rà quá, nên một đống câu hỏi được đặt ra: Với số lượng khủng thì làm sao? Có cách nào chỉ ra con số nhanh hơn không? Rồi tính toán ra làm sao? Liên tục đặt ra các tình huống giả tưởng nhưng rất thực tế như vậy, tác giả khéo léo đưa bạn đọc vào cuộc chơi kiếm tìm chữ số này!
Trong hành trình kiếm tìm chữ số của con người, có một mảnh ghép đặc biệt quan trọng, nó thậm chí lớn hơn tất cả các mảnh ghép còn lại và thiếu nó thì mọi câu chuyện về chữ số đều vô nghĩa. Đó là chữ số 0. Trong một thời gian rất dài, con người không có khái niệm về số 0. Số 0 với họ đơn giản nghĩa là không-có-gì. Mà không có gì thì đâu cần phải tạo ra đúng không?
Nhưng người Ấn Độ đã tạo nên một cú bứt phá ngoạn mục luôn! Bằng phương pháp xác định niên đại qua đồng vị carbon, có thể khẳng định Ấn Độ đã có chữ số 0 sớm nhất từ thế kỷ thứ 3-4. Điều này quan trọng đến mức tác giả Đỗ Minh Triết đã dành hẳn một phần riêng trong sách để chứng minh và vinh danh cống hiến vĩ đại này là sáng tạo độc lập của người Ấn Độ đấy
Hơn thế nữa, người Ấn Độ còn là chính tác giả của hệ ghi số hoàn chỉnh nhất nhân loại: hệ ghi số gồm 10 chữ số từ 0 đến 9, viết theo quy tắc vị trí định lượng cơ số 10. Đây chính là "tổ tiên" của hệ ghi số mà chúng ta đang xài ngày nay đó! Tất nhiên, tác giả cũng không quên vinh danh vai trò truyền bá và cải tiến chữ số của những người Ả Rập Hồi giáo và người châu Âu để có được 10 con số hoàn hảo như hiện tại. Hành trình gian nan kiếm tìm chữ số, qua không biết bao nhiêu lần thử nghiệm và sai lầm, có khi vòng vèo và đứt quãng, bế tắc và tuyệt vọng, đến đây đã khép lại. Con người đã chứng minh tài năng và ước mơ chinh phục mọi giới hạn của mình thông qua việc sáng tạo và hoàn thiện chữ số
Có thể nói, "Chữ số và thế giới" đã vượt ra ngoài một cuốn sách toán học thuần túy, khô khan, chính vì nó xoay quanh một câu hỏi xuyên suốt: chữ số đã góp phần thế nào vào sự phát triển của loài người? Nói cách khác, vì sao nền văn minh lớn nào cũng phải xây dựng cho mình một loại chữ số? Lý do thật đơn giản: không có chữ số, các thương nhân không thể tính toán lượng hàng hóa, nhà nước không thể quản lý quân đội, lịch pháp không được ghi chép... Mà tất cả những thứ đó chẳng phải đều là những vấn đề thiết yếu đối với sự vận hành của một nền văn minh hay sao?
Ngày nay, sống trong kỷ nguyên số, với vô số thành tựu từ cuộc cách mạng số, tác giả Đỗ Minh Triết hẳn nhiên có lý khi cho rằng: "Chữ số thực sự là phát minh vĩ đại nhất của con người"
VỀ TÁC GIẢ
Đỗ Minh Triết: tốt nghiệp Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, chuyên ngành Toán. Từ năm 2016 đến năm 2019, anh là giáo viên toán ở thành phố Vũng Tàu. Hiện anh đang định cư, học tập và làm việc tại Mỹ. Ngoài công việc dạy học, anh còn đam mê tìm tòi, nghiên cứu Toán học, nhằm mục đích truyền cảm hứng, trí tưởng tượng và sự sáng tạo đến với học sinh. Anh hiện là quản trị viên trang facebook Toán Học Kỳ Thú: (https://www.facebook.com/ToanHocKiThu/).
Các tác phẩm đã xuất bản: Tỷ lệ vàng (hay là dãy số Fibonacci), xuất bản năm 2017, NXB Đại học Sư phạm TP. HCM.
Nguồn: svvn.tienphong.vn