Năm xưa, cố lãnh đạo Kim Jong Il khai trương bách hóa Pothonggang ở Bình Nhưỡng với kỳ vọng nơi này sẽ đóng "vai trò lớn" trong việc cải thiện đời sống người dân.
5 năm sau, nhìn vào cảnh tượng người dân xếp hàng dài trong toà nhà 3 tầng - với đầy đủ mọi thứ từ đồ điện tử, mỹ phẩm đến thực phẩm và đồ gia dụng - thì có thể nói kỳ vọng của ông đã thành sự thật, ít nhất là với những người có tiền ở Bình Nhưỡng
Nhưng plot twist là bách hóa Pothonggang còn phản ánh điều gì đó sâu xa hơn: sự phát triển mạnh mẽ của thị trường "chợ đen" ở Triều Tiên.
Ở đất nước này, "chợ đen" đang trở thành "chuyện bình thường mới", tạo nên thử thách không nhỏ cho nhà lãnh đạo Kim Jong Un - người đang điều hành nền kinh tế theo kiểu tập trung.
Tỷ giá chính thức vs chợ đen: chênh nhau tận 80 lần!
Phóng viên Reuters từng ghé thăm bách hóa Pothonggang và phát hiện ra điều khá "trời ơi": hầu như tất cả hàng hóa ở đây đều được niêm yết giá bằng USD và won Triều Tiên.
Một chiếc TV Sharp có giá 11,26 triệu won, tương đương 1.340 USD. Máy bơm nước giá 2,52 triệu won (300 USD). Thịt bò 76.000 won (8,6 USD)/kg. Bóng đèn LED made in Triều Tiên giá 42.000 won (5 USD).
Điểm đặc biệt là tỷ giá hối đoái được áp dụng trong bách hóa này là 8.400 won đổi 1 USD - cao gấp 80 lần so với tỷ giá chính thức là 105 won đổi 1 USD
Nếu tính theo tỷ giá chính thức thì chiếc TV Sharp sẽ "lên giá" hơn 100.000 USD, còn chiếc bóng đèn LED sẽ thành 400 USD luôn!
Khách hàng ở Pothonggang cũng khá thoải mái khi đặt những xấp USD dày cộm lên quầy thanh toán. Họ nhận lại tiền thừa là USD, Nhân dân tệ hoặc won Triều Tiên, đương nhiên với tỷ giá "chợ đen".
Và không chỉ riêng ở đây đâu nhé! Câu chuyện tương tự diễn ra khắp Bình Nhưỡng: lái xe taxi tính tiền theo tỷ giá "chợ đen", giống như tất cả các cửa hiệu và quầy hàng rong khác mà phóng viên Reuters có dịp ghé thăm.
Theo các chuyên gia, trước sự phát triển mạnh mẽ của thị trường "chợ đen", chính quyền Kim Jong Un không còn nhiều lựa chọn, ngoài việc tiếp tục những nỗ lực cải cách kinh tế ở mức độ còn khá manh nha.
Trong vòng 20 năm qua, Triều Tiên đã trải qua những thay đổi về mặt kinh tế đáng kể, và "trái ngọt" của những thay đổi này đang hiện rõ hơn bao giờ hết ở Bình Nhưỡng.
Các công ty lớn của Triều Tiên giờ đây đã sản xuất được nhiều mặt hàng để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dân.
Người Triều Tiên đã tiêu tiền cởi mở hơn, mua sắm những mặt hàng như điện thoại di động, xe đạp điện và cả xe đẩy trẻ em nữa
Cởi mở hơn với kinh tế tư nhân
Do một số chính sách thiếu hợp lý, Triều Tiên đã trải qua nạn đói nghiêm trọng vào giữa thập niên 1990 và siêu lạm phát sau đợt đổi tiền năm 2009.
Tuy nhiên, kể từ khi lên nắm quyền vào tháng 12/2011, nhà lãnh đạo Kim Jong Un đã cởi mở hơn với sự phát triển của thị trường "chợ đen" và kinh tế tư nhân ở nước này.
"Dưới thời Kim Jong Un, chưa có một chính sách nào được thực thi mà có ảnh hưởng bất lợi tới lợi ích và hiệu quả của kinh tế tư nhân", ông Andrei Lankov, chuyên gia về Triều Tiên thuộc Đại học Kookmin ở Seoul, nhận xét.
"Đây là thời điểm tốt để là người giàu ở Triều Tiên", ông nói thẳng luôn
Nhiều hàng hóa bày bán ở bách hóa Pothonggang có mức giá nằm ngoài tầm tay của nhiều người Triều Tiên.
Một chiếc điều hòa không khí có giá bán 3,78 triệu won, tương đương 450 USD. Nếu thanh toán bằng đồng nội tệ, số tiền sẽ là 756 tờ 5.000 won - tờ tiền có mệnh giá cao nhất của Triều Tiên đó.
Mặc dù vậy, tầng lớp trung lưu (donju) đang phát triển nhanh ở Triều Tiên đã bắt đầu mua sắm nhiều hơn những sản phẩm mới như vậy, bên cạnh giới quan chức vốn đã có cuộc sống khá giả từ lâu rồi.
Điện thoại di động cũng đang ngày càng trở nên phổ biến ở Bình Nhưỡng. Ở Triều Tiên, số thuê bao di động đã vượt ngưỡng 3 triệu - một nhân viên của nhà mạng di động Koryolink tiết lộ với Reuters.
Từ năm 2012 đến nay, số thuê bao di động ở nước này đã tăng gấp 3, có nghĩa là trong 24 triệu dân Triều Tiên, cứ 8 người thì có 1 người dùng di động. Tốc độ tăng trưởng đáng nể đấy chứ!
Bóng đèn LED tiết kiệm điện sản xuất trong nước rất phổ biến ở Triều Tiên, dù ảnh chụp từ vệ tinh cho thấy Triều Tiên "tối đen như mực" vào ban đêm.
Do tình trạng thiếu điện, pin mặt trời, pin dự phòng và máy phát điện cỡ nhỏ cũng là những mặt hàng bán chạy ở bách hóa Pothonggang.
Xe đạp điện do Trung Quốc sản xuất mới xuất hiện ở Triều Tiên từ năm ngoái, người dân địa phương cho biết.
Thẻ ngân hàng và quảng cáo xuất hiện
Một tín hiệu nữa của sự phát triển kinh tế ở Triều Tiên là những chiếc thẻ tiền mặt từ ngân hàng thương mại ngày càng được sử dụng rộng rãi.
Đó là thẻ Narae của Ngân hàng Ngoại thương Triều Tiên. Thẻ này được nạp tiền là USD và chủ yếu được sử dụng để thanh toán các giao dịch bằng ngoại tệ, hoặc để nạp tiền cho điện thoại di động.
Có một câu chuyện khá thú vị: Sau một chuyến taxi có giá 4 USD, người tài xế được phóng viên Reuters đưa cho một tờ 20 USD. Khi được đề nghị trả lại tiền thừa bằng đồng won Triều Tiên, người tài xế tỏ ra lưỡng lự.
Theo quy định chính thức, người nước ngoài không được phép sử dụng đồng nội tệ, nên việc giao dịch như vậy là một dấu hiệu cho thấy thị trường "chợ đen" đang trở nên công khai ở Triều Tiên.
Người tài xế ngại trả lại bằng đồng won chỉ vì cảm thấy bất tiện, chứ không phải vì sợ bị phát hiện.
"Tiền của chúng tôi phải đếm nhiều", người tài xế làu bàu khi đếm 130.000 won từ một tệp lớn những tờ 5.000 won. Relatable quá!
Ở đâu có kinh doanh, ở đó có quảng cáo. Bên cạnh những tấm biển chỉ đường và áp phích tuyên truyền lớn trên đường phố Bình Nhưỡng, đã xuất hiện nhiều thông báo nhỏ quảng cáo dịch vụ sửa xe, đồ điện tử, và các công ty.
Một công ty nổi tiếng ở Triều Tiên là Naegoyang - quảng cáo tại các trận đấu bóng đá và có cả một đội bóng đá được đặt tên theo công ty này luôn.
Naegoyang sản xuất nhiều mặt hàng từ quần áo tới loại thuốc lá mà nhà lãnh đạo Kim Jong Un hay hút.
Trong bài phát biểu nhân lễ kỷ niệm 70 năm ngày thành lập Đảng Lao động Triều Tiên, ông Kim Jong Un hứa sẽ áp dụng chính sách "đặt nhân dân lên trên hết".
Nhưng chưa rõ liệu ông Kim Jong Un cam kết tới mức độ nào với các cải cách dựa trên thị trường.
Tuy nhiên, theo ông Lankov thuộc Đại học Kookmin, việc Triều Tiên đi theo kinh tế thị trường chỉ là vấn đề thời gian.
"Đó sẽ là một ngày tuyệt vời, nhưng có thể sẽ chẳng có ý nghĩa gì lắm. Bởi đó sẽ chỉ là sự công nhận chính thức đối với những gì đã xảy ra rồi mà thôi", ông Lankov phát biểu. Nói cách khác: đã là sự thật rồi, giờ chỉ cần thừa nhận thôi!
Nguồn: soha.vn