Trong khi việc cấm hẳn thuốc lá là mission impossible , thì giờ đây nhiều quốc gia đang "quay xe" sang hướng mới: tìm giải pháp giảm phụ thuộc vào thuốc lá điếu truyền thống. Và thuốc lá không khói đang được kỳ vọng trở thành "phương án B" khả thi, giúp giảm thiểu rủi ro sức khỏe cho cả người hút lẫn cộng đồng.
Mấy năm gần đây, các nước liên tục điều chỉnh chính sách để quản lý nhóm sản phẩm này cho hợp lý – vừa đảm bảo mục tiêu y tế công cộng, vừa tạo sự đồng thuận trong xã hội theo đúng khung pháp luật. Không phải random đâu nhé!
Nhiều nước đang "đổi chiều" chính sách với thuốc lá không khói
Drama mới nhất đến từ Bangladesh khi họ đang xem xét sửa đổi sắc lệnh kiểm soát thuốc lá. Cụ thể là đề xuất dỡ bỏ lệnh cấm sản xuất, kinh doanh thuốc lá không khói (gồm thuốc lá điện tử và các sản phẩm nicotine khác), cùng với việc bãi bỏ quy định không cho trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán.
Các quy định cấm này được ban hành vào cuối năm 2025 dưới thời chính phủ lâm thời, nhưng giờ đang được xem xét điều chỉnh lại theo khuyến nghị của một Ủy ban đặc biệt của Quốc hội Bangladesh. Họ được giao nhiệm vụ rà soát tận 133 sắc lệnh để đánh giá lại tính khả thi trong thực tế. Bộ Y tế nước này hiện đang chuẩn bị dự thảo để gửi đến Vụ Pháp chế và Nghị viện trong thời gian tới.
Sang Mexico, tháng 12/2024 Quốc hội đã thông qua cải cách Hiến pháp nhằm cấm các hoạt động liên quan đến thuốc lá điện tử (TLĐT). Ngày 26/9/2025, Cơ quan Hành pháp đã trình Quốc hội dự luật thứ cấp để triển khai lệnh cấm TLĐT trong Hiến pháp. Tuy nhiên – plot twist ở đây là dự luật đó không bao gồm sản phẩm thuốc lá nung nóng (TLNN) trong phạm vi bị cấm
Quy định này được thông qua vào tháng 12/2025 trước khi được công bố chính thức vào ngày 15/1/2026. Có nghĩa là tại Mexico người hút thuốc vẫn được phép sử dụng các sản phẩm chứa thuốc lá, kể cả TLNN.
Tương tự, tại Đài Loan (Trung Quốc), việc kiểm soát các sản phẩm thuốc lá không khói cũng có sự chọn lọc và trải qua một quá trình phê duyệt cực kỳ gắt gao. Từ ngày 22/3/2023, luật mới của Đài Loan (Trung Quốc) cấm hoàn toàn TLĐT nhưng lại đưa TLNN vào diện quản lý, yêu cầu đánh giá rủi ro sức khỏe trước khi phê duyệt.
Đến tháng 7/2025, Cục Quản lý Sức khỏe (HPA) cấp phép có điều kiện cho 14 sản phẩm từ 2 công ty, với 8 sản phẩm và 3 thiết bị chính thức có hiệu lực từ 11/10/2025. Các sản phẩm được cung cấp hợp pháp phải tuân thủ kiểm tra độc chất học, dược lý, nghiện ngập và sức khỏe công cộng, cấm quảng cáo và bán cho trẻ dưới 20 tuổi hoặc phụ nữ mang thai. Hiện tại người nhập cảnh vào Đài Loan (Trung Quốc) chỉ được phép mua các sản phẩm TLNN đã được phê duyệt tại khu miễn thuế ở sân bay Đài Loan (Trung Quốc) hoặc các đảo ngoài khơi, rồi mang theo khi nhập cảnh.
Giảm tác hại thuốc lá đang trở thành chiến lược "hot hit" tại nhiều nước
Dù chính sách giảm tác hại thông qua các sản phẩm thuốc lá không khói vẫn còn gây tranh cãi ở một số nơi, nhưng ngày càng nhiều quốc gia lựa chọn cho phép lưu hành nhóm sản phẩm này với kỳ vọng chúng có thể góp phần giảm thiểu bệnh tật liên quan đến hút thuốc lá. Đáng chú ý, sự tham gia thẩm định khoa học của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã trở thành một "bảo chứng" quan trọng cho tính minh bạch và độ tin cậy của các đánh giá khoa học liên quan đến thuốc lá không khói.
Tại Hoa Kỳ, FDA đã giới thiệu cách tiếp cận "chuỗi nguy cơ" (risk continuum) – được xem là bước tiến quan trọng trong chiến lược giảm tác động sức khỏe do thuốc lá gây ra. Theo ông Bret Koplow, Quyền Giám đốc Trung tâm Sản phẩm Thuốc lá (CTP) thuộc FDA, giảm tác hại đang dần trở thành một thành tố cốt lõi trong quản lý thuốc lá hiện đại. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một thị trường minh bạch và hợp pháp, nơi các sản phẩm giảm thiểu rủi ro được quản lý phù hợp với đặc tính của từng loại.
Tại một sự kiện gần đây, đại diện Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết đang thúc đẩy các giải pháp nhằm hỗ trợ quân nhân từ bỏ thuốc lá điếu truyền thống, trong bối cảnh khoảng 30% lực lượng này vẫn đang "nghiện" các sản phẩm thuốc lá. Cách tiếp cận được nhấn mạnh là phân biệt rõ nguồn gốc tác hại – trong đó phần lớn rủi ro sức khỏe đến từ quá trình đốt cháy tạo khói, chứ không phải từ nicotine.
Tiến sĩ Stephen Ferrara, Quyền Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, cho biết Bộ Quốc phòng (DOD) và Bộ Cựu chiến binh (VA) đang xem xét triển khai các liệu pháp thay thế nicotine hoặc các phương thức phù hợp khác như một "bước đệm", giúp giảm thiểu tác hại và hỗ trợ quân nhân tiến tới cai thuốc hoàn toàn.
Về mặt dữ liệu thực tiễn, Thụy Điển trở thành quốc gia được cả thế giới "ngưỡng mộ" khi tỷ lệ hút thuốc hằng ngày tại nước này đã giảm xuống thấp nhất thế giới – chỉ còn 3,7%, vượt xa ngưỡng "quốc gia không khói thuốc" (ở mức 5%) . Báo cáo của Hội đồng Thông tin về Rượu và các Chất gây nghiện Thụy Điển (CAN) cũng ghi nhận, kể từ năm 2013, tỷ lệ hút thuốc đã giảm gần một nửa, với xu hướng đi xuống đồng đều ở cả nhóm hút thường xuyên và không thường xuyên, trên mọi nhóm tuổi.
Nhiều quốc gia đang chuyển từ cách quản lý siết chặt sang tiếp cận linh hoạt hơn đối với thuốc lá không khói, dựa trên bằng chứng khoa học và mục tiêu giảm hại. Những diễn biến tại Bangladesh, Mexico hay Đài Loan cho thấy: chính khoa học đang trở thành yếu tố thuyết phục nhất, thúc đẩy các chính phủ xem xét lại chính sách vì lợi ích sức khỏe cộng đồng.
Đặc biệt, sự tham gia đánh giá của FDA Hoa Kỳ cùng các dữ liệu thực tế từ Nhật Bản, Thụy Điển và nhiều quốc gia khác cho thấy rõ rằng tiềm năng giảm hại của các sản phẩm này hoàn toàn có cơ sở khoa học. Đây cũng là lý do để tiếp tục đặt kỳ vọng vào các giải pháp giảm hại, thay vì bỏ mặc hàng tỷ người vẫn đang "gắn bó" với thuốc lá điếu
Nguồn: svvn.tienphong.vn