MunPinky6653
New member
Nước dùng để trồng trọt, sinh hoạt hằng ngày đều lấy từ dưới lòng đất, nhưng việc hút nó lên thì lại... vô tư quá đi mất Và giống như lấy hết khí ra khỏi quả bóng bay vậy, mặt đất bắt đầu lún xuống luôn nha!
Nước ngầm ngày xưa từng là "vàng trắng" của Thung lũng Coachella ở bang California, Mỹ nè. Nước cho trồng trọt, cho gia đình và cộng đồng đều lấy từ dưới chân, nhưng hút hoài không kiểm soát thì thành ra sao? Đất bắt đầu lún xuống thôi rồi
Từ năm 1995 đến 2010, nhiều nơi ở thung lũng này đã sụt tận 0,6 mét luôn á, người ta gọi đó là sụt lún đất. Mặt đất mất ổn định, nứt toác ra những vết nứt khổng lồ. Lún không đều khiến nền móng nhà cửa, đường xá bị hư hại nặng. Kênh Coachella lún đến mức nước chảy bị ngắt quãng luôn
Kịch bản này nghe quen quen phải không? Đặc biệt là ở những nơi khô hạn, đông dân cư. Một thành phố kia hút nước ngầm quá trời quá đất rồi bắt đầu lún xuống, phải vật lộn với nhu cầu nước và mặt đất không ổn định. Nhưng khác với các thành phố đang chìm dần khác, các bác quản lý nước ở Coachella Valley đã làm được điều hiếm có: họ tạm dừng được quá trình lún, thậm chí còn đảo ngược một phần luôn!
Các bác quản lý đã thúc đẩy nhiều phương pháp bảo tồn nước mới, dùng nước sông Colorado và nước tái chế cho mục đích không uống được (như tưới cây, sân golf) và thậm chí đưa nước trở lại xuống đất nữa. Tỷ lệ sụt lún giảm từ 50-75% ở nhiều khu vực đấy! Phần phía bắc thung lũng còn được nâng lên tới 60mm trong những năm sau đó
"Tôi nghiên cứu về sụt lún đất lâu lắm rồi và thực sự không có nhiều câu chuyện vui để kể, nhưng Thung lũng Coachella là một trong số đó" - Michelle Sneed, nhà thủy văn học tại Cơ quan Địa chất Mỹ chia sẻ.
Trên toàn cầu, việc bơm nước ngầm quá mức là một trong những "thủ phạm" chính khiến các thành phố bị lún. Một số cộng đồng chỉ lún vài milimet nên không thấy thay đổi rõ, nhưng những nơi lún nhanh hơn thì phải đối mặt với lũ lụt gia tăng ở ven biển và thiệt hại công trình kiến trúc
Đến năm 2024, các nhà nghiên cứu ước tính gần 1/5 dân số thế giới có thể sống trên vùng đất đang dần chìm xuống dưới chân họ do khai thác nước ngầm.
Đến giờ, chỉ một phần nhỏ những nơi bị ảnh hưởng đang giải quyết cách làm chậm hoặc dừng sụt lún đất thôi.
Đưa nước về lại "nhà" của nó
Khắc phục sụt lún đất không đơn giản đâu nhé, trừ khi bạn ngừng bơm nước ngầm. Nhưng không dùng nước ngầm thì làm sao cung cấp nước cho một đống người phải không?
Thay vào đó, có một cách tiếp cận khác là bổ sung nước ngầm. Cách này gọi là nạp lại tầng chứa nước có quản lý, hay còn gọi là "ngân hàng nước" nè
Để hiểu cách hoạt động, trước tiên phải biết nước ngầm được lưu trữ và khai thác thế nào. Mặt đất có nhiều lớp trầm tích khác nhau. Tầng chứa nước, có thể ở gần bề mặt hoặc sâu dưới đất, là lớp đá hoặc trầm tích có nhiều khoảng trống xốp giữa các hạt. Những khoảng trống này kết nối với nhau, giống như miếng bọt biển vậy. Các tầng chứa nước có thể chứa nước và cho nước chảy qua dễ dàng. Để lấy nước thì tưởng tượng như cắm ống hút vào tầng ngậm nước rồi hút lên thôi
Một hệ thống nạp lại được quản lý sẽ thu thập nước để đưa trở lại tầng ngậm nước. Nguồn nước có thể từ mưa, lũ, nước thải đã xử lý hoặc nước sông. Nước có thể được rút ra để cung cấp cho cộng đồng. Nước thêm vào cũng có thể làm tăng thể tích trở lại lòng đất, nhưng chỉ ở mức độ nhất định vì các lớp đất sét nén chặt trong đất.
Manoochehr Shirzaei, chuyên gia kỹ thuật viễn thám, cho biết: "Nếu bạn nạp lại tầng chứa nước ngầm khi có nước, chẳng hạn như lũ theo mùa mưa, thì nước đó có thể được xử lý và bơm vào lòng đất để lưu trữ ở đó. Bạn đảo ngược tình trạng sụt lún và tiết kiệm nước cho năm sau hoặc nhiều năm nữa."
Một số nơi trên thế giới đã dùng hệ thống tái nạp tầng ngậm nước và thấy những thay đổi về sụt lún, trong đó có Thung lũng Coachella, Santa Clara và Santa Ana của California, quận El Carracillo của Tây Ban Nha, sa mạc Negev của Israel, Đảo Hilton Head ở Nam Carolina, Perth của Úc và Bắc Kinh.
Tuy nhiên, hầu hết các nơi lắp hệ thống này để đáp ứng nhu cầu nước ngầm tốt hơn thôi. Giải quyết sụt lún đất chỉ là bonus thêm mà thôi
Ví dụ tại Quận Cam (California), hơn 2,5 triệu người nhận 85% nguồn nước từ lòng đất qua hệ thống nạp lại. Roy Herndon - nhà địa chất thủy văn trưởng của quận cho biết họ thấy vùng đất có lên xuống nhỏ nhỏ, nhưng không thấy sụt lún tệ hơn - đó là dấu hiệu tốt đấy!
Tại Perth, Úc, các nhà nghiên cứu phát hiện hệ thống nạp lại tầng ngậm nước đã nâng một số phần đất lên khoảng 20mm trong 3,5 năm.
Các bác quản lý nước cũng đang test hệ thống nạp lại tầng ngậm nước quanh Norfolk, nơi đang bị sụt lún nhiều nhất ở Bờ Đông Mỹ.
Jamie Heisig-Mitchell, Giám đốc chất lượng nước của quận Hampton Roads, cho biết trong khi một số sụt lún là do tự nhiên, thì phần lớn là do khai thác nước ngầm.
Nguồn: soha.vn