Trong hội 8 người Việt được UNESCO công nhận là danh nhân văn hóa thế giới, guess what - chỉ có đúng 1 chị em thôi nha!
Trong lịch sử văn hóa Việt Nam mình, không nhiều nhân vật có sức ảnh hưởng "xịn sò" đến mức vượt biên giới quốc gia để được cộng đồng quốc tế gật đầu công nhận đâu. Những cái tên được UNESCO vinh danh là danh nhân văn hóa thế giới đều là những con người có đóng góp "đỉnh của chóp" cho sự phát triển của văn hóa, tư tưởng và tri thức nhân loại.
Đặc biệt nhé, trong số 8 danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam được UNESCO ghi danh đến giờ, chỉ có duy nhất một người là phụ nữ thôi đó. Đó chính là nữ sĩ Hồ Xuân Hương - người được hậu thế tôn làm "Bà chúa thơ Nôm", một nhân vật độc nhất vô nhị của văn học Việt Nam với những tác phẩm mang giá trị nhân văn sâu sắc và sức sống "bất tử" qua nhiều thế kỷ.
Nữ sĩ Hồ Xuân Hương - người phụ nữ duy nhất trong số 8 danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam được UNESCO vinh danh cùng những tên tuổi "gừng càng già càng cay" như Nguyễn Trãi, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nguyễn Du, Chu Văn An, Nguyễn Đình Chiểu, Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác và Lê Quý Đôn.
Nữ danh nhân Việt Nam duy nhất được UNESCO "chốt đơn"
Nữ sĩ Hồ Xuân Hương sinh vào khoảng cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, quê tại xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu (cũ), tỉnh Nghệ An. Theo nhiều tài liệu, bà là con của ông Hồ Phi Diễn và người vợ lẽ họ Hà. Ngay từ bé, bà đã nổi tiếng thông minh, sắc sảo, tài hoa và có khả năng ứng đối "bén như dao mổ".
Ngày 23/11/2021, tại Paris (Pháp), Đại hội đồng UNESCO lần thứ 41 đã thông qua danh sách "Danh nhân văn hóa và sự kiện lịch sử niên khóa 2022-2023" để vinh danh và kỷ niệm các nhân vật lịch sử có đóng góp "xịn xò" cho nhân loại.
Tại kỳ họp này, hồ sơ kỷ niệm 250 năm ngày sinh và 200 năm ngày mất của nữ sĩ Hồ Xuân Hương đã được UNESCO thông qua luôn rồi nha.
Nghị quyết 41C/15 của UNESCO xác định 7 giá trị cốt lõi làm nên tầm vóc của Hồ Xuân Hương. Theo đó, bà là người có tư tưởng nhân văn mang tính phổ quát "cực sâu" với hạt nhân là đấu tranh cho quyền sống của con người; là hiện tượng văn hóa – thẩm mỹ đặc biệt với hệ thống quan niệm "chất chơi" thể hiện qua các tác phẩm thi ca.
UNESCO còn đánh giá cao Hồ Xuân Hương vì đóng góp lớn cho nữ quyền và bình đẳng giới nữa đó; di sản của bà không chỉ là thơ ca mà còn là hệ giá trị tinh thần hướng tới sự tiến bộ của con người. Bà đồng thời thể hiện ý thức "chất vấn" mạnh mẽ đối với những tư tưởng cản trở sự phát triển xã hội, trong khi các tác phẩm của bà đã được dịch thuật, nghiên cứu và "hâm mộ" ở nhiều quốc gia khác nhau.
Mang trong mình dòng máu xứ Nghệ nhưng trưởng thành trên đất Thăng Long, Hồ Xuân Hương được xem là sự "mix & match" giữa hai vùng văn hóa lớn của dân tộc. Chất cương trực, mạnh mẽ của người xứ Nghệ hòa quyện với sự tinh tế, thanh lịch của đất Kinh Bắc đã tạo nên một nữ sĩ vừa cá tính, sắc sảo, vừa giàu chiều sâu nhân văn.
"Bà chúa thơ Nôm" của văn học Việt Nam
Hồ Xuân Hương được mệnh danh là "Bà chúa thơ Nôm" nhờ những đóng góp đặc biệt cho nền văn học dân tộc. Những tác phẩm thơ Nôm của bà như Bánh Trôi Nước, Vịnh Cái Quạt, Lời Mời Trầu... đến giờ vẫn được nhiều thế hệ độc giả "mê mệt" bởi nghệ thuật điêu luyện, ý tứ sâu sắc và giá trị nhân văn bền lâu.
Cuộc đời nữ sĩ trải qua nhiều thăng trầm và éo le khi hai lần duyên phận đều dang dở. Những tâm tư, khát vọng và nỗi niềm của người phụ nữ trong xã hội phong kiến đã được bà "thổ lộ" vào thơ ca bằng một giọng điệu vừa sắc sảo, vừa giàu cảm xúc.
Nhiều học giả cho rằng danh xưng "Bà chúa thơ Nôm" không chỉ đến từ số lượng tác phẩm mà còn bởi tài năng nghệ thuật "vượt trội" của bà. Nhà thơ Xuân Diệu từng nhận xét: "Thơ Hồ Xuân Hương là đời của Xuân Hương, là người của Xuân Hương trong đó. Thơ Xuân Hương là hồn, là xác, là mắt nhìn, tay sờ, chân đi, là nụ cười, nước mắt của Xuân Hương, là cá tính số phận của Xuân Hương".
Không chỉ nổi bật ở thơ Nôm, Hồ Xuân Hương còn để lại nhiều tác phẩm chữ Hán "xịn sò" không kém. Theo cuốn Hồ Xuân Hương: Con Người - Tư Tưởng - Tác Phẩm, nhiều học giả đương thời cũng như các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã xếp bà vào hàng những nữ thi nhân viết chữ Hán xuất sắc nhất Việt Nam luôn đó.
Thơ chữ Hán của Hồ Xuân Hương chủ yếu tập trung vào việc tả cảnh, xướng họa và bộc lộ tâm sự cá nhân. Dù ít mang tính "diss" xã hội như thơ Nôm, các tác phẩm này vẫn được đánh giá rất cao nhờ bút pháp chắc chắn, điêu luyện và chiều sâu tư tưởng.
Ngày nay, mọi người vẫn có thể tìm thấy những sáng tác chữ Hán của bà trong các tác phẩm như Lưu Hương Ký, Đề Vịnh Hạ Long, Hương Đình Cổ Nguyệt Thi Tập, Đồ Sơn Bát Vịnh...
Theo thông tin từ Báo Điện tử Chính phủ, tính đến năm 2021, thơ Hồ Xuân Hương đã được dịch ra 13 thứ tiếng trên thế giới rồi này. Với ngôn ngữ nghệ thuật giàu tính đa nghĩa, nhiều hàm ý sâu sắc cùng lối biểu đạt sắc sảo, tài hoa, thơ của bà được đánh giá là "khó nhằn" khi chuyển ngữ lắm. Tuy vậy, chính những giá trị độc đáo ấy đã giúp di sản thơ ca Hồ Xuân Hương chinh phục nhiều thế hệ độc giả quốc tế.
Hơn hai thế kỷ đã trôi qua, những vần thơ của Hồ Xuân Hương vẫn tiếp tục được nghiên cứu, giảng dạy và yêu mến. Việc trở thành người phụ nữ duy nhất của Việt Nam được UNESCO vinh danh là danh nhân văn hóa thế giới không chỉ là sự "nể" dành cho tài năng của riêng bà, mà còn khẳng định vị trí đặc biệt của một tiếng nói nữ quyền tiên phong trong lịch sử văn hóa Việt Nam.
Nguồn: kenh14.vn