TiểuThưTràSữa
New member
Nghiên cứu suốt mấy chục năm của các chuyên gia đã "bóc phốt" một sự thật đắng lòng: công nghệ số và AI đang "phá" sự tập trung cùng khả năng suy nghĩ sâu của con người nghiêm trọng đến mức... không ngờ!
Suốt 30 năm trời, chị Gloria Mark - một nhà tâm lý học đến từ đại học California, Irvine đã "cày cuốc" nghiên cứu cách con người tương tác với các thiết bị kỹ thuật số. Và báo cáo của chị đưa ra một sự thật phũ phàng: chúng ta đang thực sự mất kiểm soát bộ não của chính mình rồi đó!
Những lo lắng ngày xưa về việc lướt web hay gửi email hoá ra không hề thừa tí nào. Khi internet len lỏi vào từng ngóc ngách cuộc sống, thời gian chú ý của nhân loại đã "rơi tự do" không phanh, và giờ đây AI còn đe doạ đẩy tình hình xuống một vực sâu mới nữa chứ!
Thời gian tập trung "bốc hơi" kinh hoàng thế nào?
Từ hai thập kỷ trước, chị Mark đã "xây dựng" một "phòng thí nghiệm đời sống", dùng cảm biến để theo dõi người trưởng thành. Những con số thu về thực sự... chấn động! Năm 2003, một người bình thường có thể giữ được sự tập trung vào một việc trong khoảng 2,5 phút - một con số mà ngay cả chị Mark khi đó cũng thấy là quá ngắn rồi.
Nhưng mà "plot twist" thực sự mới chỉ bắt đầu thôi các bạn ơi! Đến năm 2012, mốc thời gian này lao dốc không phanh xuống còn 75 giây. Còn trong giai đoạn từ 2014 đến 2020, nó tiếp tục "chạm đáy" ở mức... 47 giây. Chỉ 47 GIÂY thôi các bạn ạ!
Việc não bộ liên tục phải "nhảy" từ việc này sang việc khác như vậy hoàn toàn không phải kiểu "gym não" có ích đâu nhé. Các dữ liệu đo nhịp tim cho thấy mối liên hệ rõ ràng giữa việc mất tập trung nhiều và mức độ căng thẳng cao. Sự thiếu tập trung làm kéo dài thời gian hoàn thành mọi công việc, từ đó "phá huỷ" cả hiệu suất làm việc lẫn sức khoẻ tinh thần luôn!
Hệ luỵ pháp lý và thế hệ bị "cướp mất tuổi thơ"
Nếu người lớn còn đang "struggle", thì trẻ em lại càng dễ bị tổn thương hơn nữa. Vài tháng trước, những "ông lớn" công nghệ như Meta (công ty mẹ của Facebook, Instagram) và YouTube của Google đã phải bồi thường hàng triệu đô cho một chị 20 tuổi vì những tổn thương liên quan đến chứng nghiện thiết bị từ hồi còn nhỏ.
Cách đây vài tuần, Meta tiếp tục phải chi hơn 60 triệu đô để dàn xếp vụ kiện với một khu học chánh nông thôn ở bang Kentucky, nơi tố cáo các sản phẩm của họ được thiết kế "cố tình" gây nghiện và làm suy giảm sức khoẻ tâm thần của học sinh. Trên toàn nước Mỹ, đang có khoảng 1200 khu học chánh tiến hành các bước pháp lý tương tự đó các bạn!
Dẫu vậy, bức tranh không hoàn toàn "u ám" hết đâu. Đối với một bộ phận thanh thiếu niên yếu thế, điển hình là cộng đồng LGBTQ+, mạng xã hội mang lại những giá trị nhất định. Dữ liệu khảo sát năm 2024 cho thấy dù một số bạn gặp phải sự bài xích, nhiều bạn khác lại tìm thấy cảm giác thuộc về, kết nối được với bạn bè và khám phá bản thân tốt hơn.
Theo chị Mark, tác động tổng thể của mạng xã hội lên trẻ em vẫn là một câu hỏi chưa có đáp án rõ ràng. Trong khi chờ đợi các nghiên cứu dài hạn, một số quốc gia đã có động thái mạnh tay, điển hình là việc nước Úc vừa ban hành lệnh cấm sử dụng mạng xã hội đối với trẻ em dưới 16 tuổi.
Bộ não "teo" dần trong kỷ nguyên AI
Mạng xã hội đã mất 20 năm vẫn chưa thể được đánh giá trọn vẹn, thì sự bùng nổ của AI lại mang đến một mối đe doạ cấp bách và tinh vi hơn nữa. Khi chúng ta tự mình đánh giá hay tóm tắt một văn bản, bộ não sẽ kích hoạt quá trình "xử lý sâu". Sự tương tác chủ động này giúp con người học hỏi, thấu hiểu và ghi nhớ thông tin một cách bền vững.
Tuy nhiên, khi các công cụ như ChatGPT, Claude hay Gemini làm thay phần việc đó, quá trình xử lý sâu đã bị "triệt tiêu" hoàn toàn. Chúng ta đang giao phó toàn bộ sức lao động nhận thức cho AI mất rồi!
Giống như cơ bắp sẽ "teo" lại nếu không được vận động, năng lực nhận thức của con người cũng sẽ thoái hoá theo thời gian. Sự suy giảm tư duy phản biện khiến chúng ta trở thành những nạn nhân dễ dàng của các chiến dịch thông tin sai lệch (fake news).
Tình hình càng trở nên "tệ hại" hơn với sự xuất hiện của các "bạn đồng hành ảo" do AI vận hành. Việc xây dựng một mối quan hệ giữa người với người đòi hỏi sự kiên nhẫn, thấu hiểu và thời gian. Ngược lại, một robot lập trình sẵn chỉ biết chiều chuộng sẽ tước đi cơ hội rèn luyện trí tuệ cảm xúc (EQ) của chúng ta. Các số liệu khảo sát thực tế cũng đã xác nhận sự sụt giảm EQ trong cộng đồng rồi đó!
Viễn cảnh mà chị Mark phác hoạ nghe "u ám" ghê: sự chú ý sẽ ngày càng ngắn lại, cảm giác cô đơn và buồn chán sẽ tăng cao, EQ đi xuống và ý thức về mục đích sống cũng mờ nhạt dần. Dù vậy, chị vẫn tin rằng nhân loại chưa đi quá "điểm không trở lại". Chìa khoá để cứu vãn bộ não chính là "sự chú tâm" (mindfulness).
Việc dồn tâm huyết vào một công việc sẽ mang lại sự thỏa mãn vô giá. Hãy thử đọc trọn vẹn một cuốn sách thay vì lướt qua bản tóm tắt, hãy gặp gỡ trực tiếp thay vì nhắn tin online và hãy thử tự tìm đường thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào Google Maps. Công nghệ là một phần không thể thiếu, nhưng đã đến lúc con người phải tự thiết lập lại những thói quen sống mới để bảo vệ chính bộ não của mình rồi!
Nguồn: kenh14.vn
Suốt 30 năm trời, chị Gloria Mark - một nhà tâm lý học đến từ đại học California, Irvine đã "cày cuốc" nghiên cứu cách con người tương tác với các thiết bị kỹ thuật số. Và báo cáo của chị đưa ra một sự thật phũ phàng: chúng ta đang thực sự mất kiểm soát bộ não của chính mình rồi đó!
Những lo lắng ngày xưa về việc lướt web hay gửi email hoá ra không hề thừa tí nào. Khi internet len lỏi vào từng ngóc ngách cuộc sống, thời gian chú ý của nhân loại đã "rơi tự do" không phanh, và giờ đây AI còn đe doạ đẩy tình hình xuống một vực sâu mới nữa chứ!
Thời gian tập trung "bốc hơi" kinh hoàng thế nào?
Từ hai thập kỷ trước, chị Mark đã "xây dựng" một "phòng thí nghiệm đời sống", dùng cảm biến để theo dõi người trưởng thành. Những con số thu về thực sự... chấn động! Năm 2003, một người bình thường có thể giữ được sự tập trung vào một việc trong khoảng 2,5 phút - một con số mà ngay cả chị Mark khi đó cũng thấy là quá ngắn rồi.
Nhưng mà "plot twist" thực sự mới chỉ bắt đầu thôi các bạn ơi! Đến năm 2012, mốc thời gian này lao dốc không phanh xuống còn 75 giây. Còn trong giai đoạn từ 2014 đến 2020, nó tiếp tục "chạm đáy" ở mức... 47 giây. Chỉ 47 GIÂY thôi các bạn ạ!
Việc não bộ liên tục phải "nhảy" từ việc này sang việc khác như vậy hoàn toàn không phải kiểu "gym não" có ích đâu nhé. Các dữ liệu đo nhịp tim cho thấy mối liên hệ rõ ràng giữa việc mất tập trung nhiều và mức độ căng thẳng cao. Sự thiếu tập trung làm kéo dài thời gian hoàn thành mọi công việc, từ đó "phá huỷ" cả hiệu suất làm việc lẫn sức khoẻ tinh thần luôn!
Hệ luỵ pháp lý và thế hệ bị "cướp mất tuổi thơ"
Nếu người lớn còn đang "struggle", thì trẻ em lại càng dễ bị tổn thương hơn nữa. Vài tháng trước, những "ông lớn" công nghệ như Meta (công ty mẹ của Facebook, Instagram) và YouTube của Google đã phải bồi thường hàng triệu đô cho một chị 20 tuổi vì những tổn thương liên quan đến chứng nghiện thiết bị từ hồi còn nhỏ.
Cách đây vài tuần, Meta tiếp tục phải chi hơn 60 triệu đô để dàn xếp vụ kiện với một khu học chánh nông thôn ở bang Kentucky, nơi tố cáo các sản phẩm của họ được thiết kế "cố tình" gây nghiện và làm suy giảm sức khoẻ tâm thần của học sinh. Trên toàn nước Mỹ, đang có khoảng 1200 khu học chánh tiến hành các bước pháp lý tương tự đó các bạn!
Dẫu vậy, bức tranh không hoàn toàn "u ám" hết đâu. Đối với một bộ phận thanh thiếu niên yếu thế, điển hình là cộng đồng LGBTQ+, mạng xã hội mang lại những giá trị nhất định. Dữ liệu khảo sát năm 2024 cho thấy dù một số bạn gặp phải sự bài xích, nhiều bạn khác lại tìm thấy cảm giác thuộc về, kết nối được với bạn bè và khám phá bản thân tốt hơn.
Theo chị Mark, tác động tổng thể của mạng xã hội lên trẻ em vẫn là một câu hỏi chưa có đáp án rõ ràng. Trong khi chờ đợi các nghiên cứu dài hạn, một số quốc gia đã có động thái mạnh tay, điển hình là việc nước Úc vừa ban hành lệnh cấm sử dụng mạng xã hội đối với trẻ em dưới 16 tuổi.
Bộ não "teo" dần trong kỷ nguyên AI
Mạng xã hội đã mất 20 năm vẫn chưa thể được đánh giá trọn vẹn, thì sự bùng nổ của AI lại mang đến một mối đe doạ cấp bách và tinh vi hơn nữa. Khi chúng ta tự mình đánh giá hay tóm tắt một văn bản, bộ não sẽ kích hoạt quá trình "xử lý sâu". Sự tương tác chủ động này giúp con người học hỏi, thấu hiểu và ghi nhớ thông tin một cách bền vững.
Tuy nhiên, khi các công cụ như ChatGPT, Claude hay Gemini làm thay phần việc đó, quá trình xử lý sâu đã bị "triệt tiêu" hoàn toàn. Chúng ta đang giao phó toàn bộ sức lao động nhận thức cho AI mất rồi!
Giống như cơ bắp sẽ "teo" lại nếu không được vận động, năng lực nhận thức của con người cũng sẽ thoái hoá theo thời gian. Sự suy giảm tư duy phản biện khiến chúng ta trở thành những nạn nhân dễ dàng của các chiến dịch thông tin sai lệch (fake news).
Tình hình càng trở nên "tệ hại" hơn với sự xuất hiện của các "bạn đồng hành ảo" do AI vận hành. Việc xây dựng một mối quan hệ giữa người với người đòi hỏi sự kiên nhẫn, thấu hiểu và thời gian. Ngược lại, một robot lập trình sẵn chỉ biết chiều chuộng sẽ tước đi cơ hội rèn luyện trí tuệ cảm xúc (EQ) của chúng ta. Các số liệu khảo sát thực tế cũng đã xác nhận sự sụt giảm EQ trong cộng đồng rồi đó!
Viễn cảnh mà chị Mark phác hoạ nghe "u ám" ghê: sự chú ý sẽ ngày càng ngắn lại, cảm giác cô đơn và buồn chán sẽ tăng cao, EQ đi xuống và ý thức về mục đích sống cũng mờ nhạt dần. Dù vậy, chị vẫn tin rằng nhân loại chưa đi quá "điểm không trở lại". Chìa khoá để cứu vãn bộ não chính là "sự chú tâm" (mindfulness).
Việc dồn tâm huyết vào một công việc sẽ mang lại sự thỏa mãn vô giá. Hãy thử đọc trọn vẹn một cuốn sách thay vì lướt qua bản tóm tắt, hãy gặp gỡ trực tiếp thay vì nhắn tin online và hãy thử tự tìm đường thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào Google Maps. Công nghệ là một phần không thể thiếu, nhưng đã đến lúc con người phải tự thiết lập lại những thói quen sống mới để bảo vệ chính bộ não của mình rồi!
Nguồn: kenh14.vn