NhimHong6190
New member
Biến thể Delta có vài đột biến từng xuất hiện ở các biến thể cũ nhưng lại sở hữu combo thay đổi gen đỉnh cao khiến nó lây lan nhanh gấp đôi luôn các bạn ạ!
Ảnh minh họa: Getty
Hack não tế bào biến thành "xưởng sản xuất virus"
Lúc đầu check qua, mấy đột biến trong biến thể Delta trông có vẻ... bình thường thôi. Ban đầu nó chỉ có vài thay đổi gen so với chủng gốc, không có gì đáng chú ý lắm.
"Khi mọi người chứng kiến đại dịch Covid-19 ở Ấn Độ chịu ảnh hưởng từ biến thể Delta, họ không nghĩ nó có thể trở nên tồi tệ hơn hoặc áp đảo so với các biến thể khác như vậy", Trevor Bedford - một nhà sinh học tiến hóa tại Trung tâm Nghiên cứu Ung thư Fred Hutchinson chia sẻ.
Thế nhưng... tính toán ban đầu đã lầm to rồi!
Biến thể Delta nguy hiểm vượt mức tưởng tượng theo nhiều cách. Thời gian ủ bệnh của nó chỉ còn 4 ngày thay vì 6 ngày, khiến mọi người dễ "dính" hơn. Hồi dịch mới bùng phát, 1 người mắc Covid-19 lây cho trung bình 2-3 người. Giờ thì 1 người nhiễm Delta có thể lây cho tận 6 người luôn!
Tuần này, số ca nhiễm biến thể Delta chiếm ít nhất 92% ca mới tại Mỹ. Không cần phải nguy hiểm hơn các biến thể khác, Delta vẫn có thể khiến một đống người tử vong vì nó lây nhiễm được nhiều người hơn nhiều, Eric Topol - giám đốc và người sáng lập Viện Nghiên cứu Scripps nhận xét.
Các nhà khoa học đã giải mã trình tự đột biến của Delta nhưng vẫn đang cố hiểu ý nghĩa đằng sau nó, Angela Rasmussen - nhà virus học tại Tổ chức Nghiên cứu Vaccine và Bệnh truyền nhiễm thuộc Đại học Saskatchewan cho biết.
"Khi chúng tôi nhìn vào các đột biến giống nhau lặp đi lặp lại một cách độc lập, điều đó chứng tỏ rằng chúng rất quan trọng".
Các nhà khoa học đã hiểu rõ hơn về những đột biến ở protein gai - thứ mà virus dùng để xâm nhập vào tế bào con người. Thậm chí chỉ cần vài thay đổi nhỏ trong protein gai cũng giúp virus SARS-CoV-2 "né" được kháng thể rồi!
Theo Vaughn Cooper - giáo sư về vi sinh học và di truyền phân tử tại Đại học Pittsburgh, các nhà khoa học tin rằng một trong những khu vực quan trọng nhất của protein gai là miền liên kết thụ thể, một phần đặc biệt cho phép virus "dính" vào thụ thể trên bề mặt tế bào con người.
Chính các thụ thể cho phép protein tiếp xúc với tế bào. Khi virus xâm nhập vào tế bào, nó sẽ phá hủy tất cả, "bắt cóc" cỗ máy di truyền của tế bào và biến nó thành nhà máy sản xuất virus. Kinh!
Bộ vũ khí đỉnh cao chưa từng có
Sự lây lan chóng vánh của Delta đặc biệt gây shock vì nó không có 2 đột biến từng khiến các biến thể trước đó trở nên đáng sợ.
Delta không có đột biến gai N501Y được tìm thấy trên các biến thể Alpha, Beta và Gamma - thứ từng khiến chúng xâm nhập tế bào dễ hơn so với chủng cũ. Đột biến này đã thay đổi 1 amino acid trong miền liên kết thụ thể.
Delta cũng không có đột biến E484K - đột biến từng khiến biến thể Gamma trở nên đáng lo. Thay đổi gen này (đôi khi được gọi là "Eek") cho phép virus lây lan ở cả người chưa tiêm vaccine.
Tuy nhiên, chữ "D" trong Delta thể hiện sự "khác biệt" (different) khi đi "đường vòng" (detour) để tiến đến con đường đột biến gen khác biệt hoàn toàn, nhà nghiên cứu Topol nhận định.
Trên thực tế, Delta cũng có một số đột biến tương tự các biến thể "thành công" khác. Giống các đột biến đang lây lan hiện nay, Delta chứa đột biến gai D614G (hay "Doug") trở nên phổ biến năm ngoái. Các nhà khoa học tin rằng đột biến D614G làm tăng mật độ protein gai trên bề mặt virus và khiến nó dễ xâm nhập tế bào hơn.
Delta cũng có đột biến gai P681R, gần giống đột biến trong biến thể Alpha, có khả năng tạo ra tải lượng virus cao hơn trong cơ thể bệnh nhân, nhà nghiên cứu Cooper cho hay. Người nhiễm Delta có lượng virus trong hệ hô hấp nhiều hơn tới 1.000 lần và điều đó có nghĩa virus lây lan mạnh hơn khi người mắc ho, hắt hơi hoặc nói chuyện.
Đột biến P681R (cũng được tìm thấy trên biến thể Kappa) nằm ở phần đầu của hệ gen gọi là vị trí phân cắt furin, cho phép virus SARS-CoV-2 chiếm đoạt một enzyme quan trọng hoạt động trong cơ thể người.
Một đột biến khác của Delta (cũng có trên biến thể Kappa và Epsilon) là L452R. Các thí nghiệm cho thấy đột biến này ảnh hưởng miền liên kết thụ thể, có vai trò ngăn chặn các kháng thể vô hiệu hóa virus, Cooper nói.
Điều đáng nói là các đột biến này dường như mạnh hơn nhiều khi kết hợp với nhau thay vì hoạt động đơn lẻ!
Những thay đổi gen này "chắc chắn đang làm điều gì đó nhưng tại sao sự kết hợp đó lại khiến Delta trở nên hoàn hảo hơn thì chúng tôi vẫn chưa hiểu rõ bởi ngay cả việc kết hợp chúng với nhau đã là một vấn đề", nhà nghiên cứu Bedford bình luận.
Delta cũng phát triển một số thay đổi gen chưa từng được phát hiện trên những biến thể khác, trong đó có đột biến gai D950N.
"Đây có lẽ là một đột biến độc đáo. Chúng tôi chưa từng thấy nó ở bất kỳ nơi nào khác".
Đột biến D950N khác các đột biến khác vì nó nằm ngoài miền liên kết thụ thể trong khu vực hệ gen của virus giúp nó liên kết với tế bào con người. Việc liên kết này cho phép virus SARS-CoV-2 đưa chất liệu di truyền của nó vào trong các tế bào.
Theo Cooper, những đột biến này có thể ảnh hưởng đến kiểu tế bào mà virus lây nhiễm, có nguy cơ gây tổn thương các cơ quan khác trong cơ thể con người. Những đột biến trong khu vực này cũng có liên quan đến tải lượng virus cao hơn.
Delta cũng bao gồm những đột biến trong phần protein gai gọi là vùng N-terminal domain - nơi giúp các kháng thể "đóng cửa cài then" ngăn virus xâm nhập vào tế bào, Hana Akselrod - chuyên gia về dịch bệnh truyền nhiễm tại Trường Khoa học Sức khỏe và Y dược thuộc Đại học George Washington nhận định.
Những đột biến trong khu vực này khiến các kháng thể đơn dòng ít hiệu quả hơn trong việc điều trị Covid-19 và tăng khả năng Delta thoát khỏi các kháng thể do vaccine tạo ra, Akselrod thông tin thêm. Điều đó có lẽ giải thích tại sao một số người được tiêm vaccine vẫn nhiễm Delta, và dù chỉ có triệu chứng nhẹ nhưng lại có khả năng lây nhiễm sang người khác.
Tương lai tiến hóa của Delta sẽ ra sao?
Các nhà khoa học cho biết không thể dự đoán chính xác Delta sẽ "hành xử" thế nào trong tương lai, mặc dù Topol dự đoán tình hình sẽ "trở nên tồi tệ hơn". Theo Topol, các đợt bùng phát Covid-19 do Delta gây ra thường kéo dài từ 10-12 tuần vì virus sẽ tìm cách càn quét hết những nhóm dân số dễ nhiễm bệnh.
"Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là mọi thứ sẽ kết thúc", chuyên gia này bình luận, đồng thời khẳng định các loại vaccine Covid-19 hiện nay vẫn có hiệu quả cao trong việc đối phó với Delta.
Các loại vaccine bảo vệ con người khỏi Covid-19 bằng cách tạo ra các kháng thể để chúng tự gắn vào protein gai, ngăn virus xâm nhập vào tế bào. Qua việc giảm đáng kể số lượng virus xâm nhập vào tế bào, các loại vaccine có thể ngăn ca bệnh trở nặng hoặc giảm mức độ lây nhiễm sang người khác.
Theo các nhà nghiên cứu, nếu Mỹ tiếp tục áp dụng chiến lược như Anh và Hà Lan thì số ca lây nhiễm ở nước này từ mức trung bình 42.000 ca/ngày như hiện tại có thể tăng lên 250.000 ca/ngày! Dù vậy, Topol cũng cho rằng Mỹ sẽ không trải qua tỷ lệ tử vong cao như Ấn Độ, Tunisia và Indonesia vì gần một nửa dân số đã được tiêm vaccine đầy đủ.
Trong khi một số nghiên cứu kết luận vaccine Johnson&Johnson thúc đẩy các kháng thể mạnh mẽ chống lại Delta, thì một nghiên cứu mới cho thấy các kháng thể được tạo ra sau 1 mũi tiêm có lẽ không đủ để vô hiệu hóa virus này. Các tác giả nghiên cứu từ Trường Y Grossman thuộc Đại học New York cho rằng mũi vaccine thứ 2 có lẽ là cần thiết.
Hai mũi vaccine Pfizer/BioNTech có hiệu quả bảo vệ 94% trước biến thể Alpha và 88% trước biến thể Delta, nghiên cứu mới trên Tạp chí Y khoa New England cho biết. 2 mũi vaccine AstraZeneca có hiệu quả bảo vệ 75% trước biến thể Alpha và 67% trước biến thể Delta.
Cách tốt nhất để làm chậm sự tiến hóa của các biến thể là chia sẻ vaccine với thế giới và tiêm vaccine cho nhiều người nhất có thể, nhà khoa học Bedford khẳng định. Bởi vì virus chỉ thay đổi về gen khi chúng lây lan từ một vật chủ sang vật chủ khác nên ngăn chặn sự lây nhiễm cũng là chặn đứng cơ hội đột biến của nó.
"Liệu virus SARS-CoV-2 có tiến hóa thành một biến thể có khả năng gây tử vong cao hơn hay không hoàn toàn phụ thuộc vào chúng ta. Nếu số ca mắc vẫn ở mức cao, nó sẽ tiếp tục tiến hóa", Cooper khẳng định.
Còn theo William Haseltine - cựu giáo sư Trường Y Harvard, không ngăn chặn virus qua việc tiêm vaccine, đeo khẩu trang và tránh đám đông đồng nghĩa với việc cho phép virus tăng khả năng phát triển thành những dạng thức nguy hiểm hơn.
"Nó sẽ trở nên hoàn hảo hơn và chúng ta đang giúp chúng làm điều đó. Việc để một nửa dân số được tiêm vaccine và một nửa không được tiêm vaccine, cũng như không được bảo vệ, chính là thí nghiệm mà virus sẽ thiết kế để trở nên có thể kháng vaccine".
Nguồn: soha.vn