Nghe cái tên phỗng đất mà thấy hoài niệm chưa? Phùng Đình Đạt (sinh năm 2002, Bắc Ninh) đã quyết định bỏ việc ổn định để về nhà nối nghiệp ông nội - một trong những nghệ nhân cuối cùng còn giữ nghề nặn phỗng đất truyền thống. Lý do? Vì lo nghề này sắp "thất truyền" rồi các bạn ơi!
Lọt thỏm giữa khu phố chuyên làm vàng mã ở phường Thuận Thành (TP Bắc Ninh), trong căn nhà nhỏ, Đạt ngồi cần mẫn nặn từng viên đất, biến chúng thành những món đồ chơi dân gian đậm chất xưa.
Đạt là cháu nội của ông Phùng Đình Giáp (74 tuổi) - một trong số ít nghệ nhân cuối cùng còn giữ nghề làm phỗng đất. Theo Đạt chia sẻ, phỗng đất từng là món đồ chơi quen thuộc trên mâm cỗ Trung Thu của biết bao thế hệ trẻ em Kinh Bắc ngày xưa.
Trước kia, quê hương Đạt nổi đình nổi đám với nghề làm phỗng đất này. Gia đình cậu đã gắn bó với nghề từ lâu lắm rồi.
Dù thế nhưng ngay cả ông Giáp cũng không rõ nghề này có từ bao giờ. Ông chỉ nhớ hồi nhỏ đã thấy ông nội và bố mình nặn phỗng rồi. Năm 7 tuổi, ông cũng bắt đầu tập nặn. Cứ đến rằm tháng Tám là cả làng tấp nập quẩy gánh phỗng đất ra chợ bán, náo nhiệt lắm luôn!
Theo ông nội kể lại, một bộ phỗng đất chuẩn chỉnh có 5 hình tượng gồm: Phỗng Phật, ông phỗng đứng, phỗng em bé ôm bông hoa, phỗng hình chim bồ câu và phỗng hình con rùa.
"Ngày xưa, bộ phỗng này được bày trân trọng trên mâm cỗ trông trăng, cạnh mâm ngũ quả và đèn lồng lung linh. Mỗi hình tượng đều mang ý nghĩa riêng trong quan niệm dân gian nha", Đạt kể.
Nhưng mà thật ra phỗng đất chỉ là đồ chơi theo mùa, chủ yếu làm vào Trung Thu nên thu nhập không mấy khả quan. Vì thế mà dân làng dần chuyển sang nghề khác như buôn bán, làm hàng mã...
"Gia đình mình tuy theo nghề nhiều đời nhưng bố cũng phải làm thêm việc khác để kiếm sống. Dần dần nghề nặn phỗng đất mai một. Giờ ở địa phương không còn mấy người giữ nghề truyền thống này nữa", Đạt tâm sự.
Quyết tâm giữ lửa nghề gia truyền
Sinh ra trong gia đình làm phỗng đất, từ bé Đạt đã thấy ông nội nhào đất, nặn phỗng. Tuổi thơ cậu gắn liền với đất thó (đất sét lấy từ độ sâu 2-2,5m), giấy bản...
Đạt vẫn nhớ như in những buổi được ông tỉ mẩn hướng dẫn nặn từng con phỗng, giải thích ý nghĩa của từng hình tượng. Dịp Trung Thu, ông Giáp còn nặn phỗng theo 12 con giáp tặng con cháu. Ông cũng khéo tay làm thêm những chiếc còi đất để lũ trẻ thổi vang cả xóm luôn
Lớn lên, Đạt theo ông nội đi tham gia các sự kiện giới thiệu bộ phỗng, hướng dẫn mọi người trải nghiệm... Những kỷ niệm đó dần nuôi lớn trong cậu niềm tự hào với nghề truyền thống của gia đình.
Thời còn là sinh viên ĐH Xây dựng Hà Nội, Đạt đã lập trang mạng xã hội, chụp ảnh, quay video giới thiệu những con phỗng đất...
Sau khi tốt nghiệp, Đạt thử sức ở nhiều công việc khác hẳn ngành học như: nhân viên KCN, bán hàng, quản lý ngành hàng... Nhưng suốt thời gian đó, cậu cứ nghĩ mãi về nghề nặn phỗng đang dần biến mất.
Thấy ông ngày càng cao tuổi, nghề gia truyền đứng trước nguy cơ "thất truyền", Đạt thấy buồn và tiếc quá trời. Sau một hồi suy nghĩ, cậu quyết định nghỉ việc để tập trung toàn thời gian học nghề nặn phỗng đất từ ông.
"Mình gắn bó với nghề từ bé nên có nhiều kỷ niệm. Với mình, tuy chỉ là đồ chơi nhưng bộ phỗng mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Nhưng nghề truyền thống này đang đứng trước nguy cơ biến mất. Mình nghĩ nếu thế hệ trẻ không tiếp nối thì nghề phỗng đất sẽ mất hẳn. Vì vậy mình quyết về nhà, cùng ông giữ nghề", Đạt bộc bạch.
Tiếp nối nghề, Đạt phải học lại từ đầu - từ chuẩn bị đất đến tạo hình phỗng. Cậu phơi khô đất thó, giã nhỏ rồi sàng lấy bột mịn. Giấy bản thì ngâm nước cho mủn, trộn với bột đất rồi nhào và giã cho đất giấy quyện đều. Khi hỗn hợp dẻo mịn, vê không dính tay thì mới bắt đầu nặn. Nặn xong phải phơi khô mới tô vẽ. Cuối cùng phủ lớp nhựa thông để bóng và giữ màu.
Với mong muốn nhiều người biết đến nghề hơn, những năm gần đây Đạt tích cực dùng mạng xã hội để lan tỏa câu chuyện. Gia đình còn tổ chức workshop để học sinh, du khách trực tiếp thử nặn phỗng, tìm hiểu văn hóa này.
"Giờ không chỉ rằm tháng Tám, rải rác cả năm ông nội và mình vẫn có khách đặt làm bộ phỗng. Giới trẻ cũng bắt đầu yêu thích, đến tìm hiểu nhiều hơn. Điều đó khiến ông nội rất vui. Ông hạnh phúc vì thấy nghề truyền thống có người nối nghiệp, được thế hệ sau quan tâm", Đạt chia sẻ.
Hiện tại bên cạnh bộ phỗng truyền thống, ông Giáp và Đạt còn sáng tạo thêm một số mẫu mới cho phù hợp nhu cầu khách hàng hiện đại nữa đấy!
Nguồn: svvn.tienphong.vn