Từ giảng đường Bách Khoa Sài Gòn đến lab xịn ở Singapore, Thụy Điển rồi Úc, TS. Nguyễn Phạm Nhất Thiên Minh khẳng định: Muốn "làm chủ robot" không phải là lắp ráp máy móc đâu nhé! Mà phải bắt đầu từ nghiên cứu dài hơi, xây nhóm học thuật đủ strong và dám đưa thuật toán vào giải quyết bài toán thực tế
Từ Bách Khoa đến top 1% thế giới
Tốt nghiệp ngành Tự động hóa và Điều khiển tại ĐH Bách khoa (ĐHQG TP.HCM) năm 2014, TS. Minh bay sang NTU Singapore nghiên cứu robot. Luận án tiến sĩ về định vị và dẫn đường cho drone của anh xịn đến mức nhận "Giải Luận án tiến sĩ xuất sắc năm 2020" của NTU luôn.
Con số ấn tượng: 28 bài báo khoa học quốc tế, hơn 2.200 lượt trích dẫn, hai công trình nằm trong top 1% được trích dẫn nhiều nhất thế giới. Anh còn ẵm "Giải thưởng Khoa học Công nghệ Quả Cầu Vàng 2025" và "Gương mặt trẻ Việt Nam triển vọng năm 2025" nữa này
Sau thời gian làm việc tại Singapore và Thụy Điển, cuối năm 2025, anh về ĐH Queensland, Australia làm giảng viên robot. Hơn một thập kỷ trong ngành, anh chứng kiến drone, xe tự lái, công nghệ định vị từ lab đến đời thực. Ở Singapore, robot làm an ninh, khảo sát và logistics. Còn ở Úc, khai khoáng và nông nghiệp đều cần robot hỗ trợ
3 trụ cột để build ngành robot từ con số 0
Theo TS. Minh, muốn xây dựng một ngành robot, phải có đủ 3 yếu tố này:
Trụ cột 1: Đầu tư dài hạn cho nghiên cứu
Kỹ thuật robot là sự kết hợp giữa cơ khí, điện tử, điều khiển, khoa học máy tính và AI. Các team cần thiết bị xịn, nền tảng thử nghiệm và thời gian để đi sâu vào bài toán. Không thể nghiên cứu kiểu "làm nhanh, báo cáo xong là thôi" được đâu!
Trụ cột 2: Nhóm nghiên cứu tiên phong
Những nhà nghiên cứu đầu ngành sẽ tạo ra công trình chất lượng, đào tạo thế hệ sau, xây văn hóa học thuật và kết nối đại học với doanh nghiệp, cộng đồng quốc tế. Nếu team cứ bị chia nhỏ bởi những task ngắn hạn, tri thức khó mà tích lũy thành năng lực bền vững được.
Trụ cột 3: Làm chủ công nghệ lõi từng bước
Việt Nam không cần phát triển tất cả mọi thứ cùng lúc. Thay vào đó, nên chọn hướng phù hợp với năng lực và nhu cầu trong nước như sản xuất, nông nghiệp hay logistics. Khi đã có công nghệ lõi, sản phẩm mới thực sự có giá trị, chứ không chỉ là lắp ghép giải pháp có sẵn.
Điểm mạnh và khoảng trống của Việt Nam
Việt Nam có nhân lực trẻ nhiều, nền tảng toán học và lập trình tốt, cùng nhiều bài toán thực tế trong sản xuất và đô thị. Vấn đề là chưa có nhiều nhóm đủ mạnh, đủ ổn định để theo đuổi những câu hỏi tiên phong.
Một cách bắt đầu khả thi: Xây dựng bộ dữ liệu phản ánh giao thông, đô thị Việt Nam. Khi phần cứng còn hạn chế, sinh viên có thể test thuật toán trong môi trường mô phỏng rồi từ từ thử nghiệm trên hệ thống thật. Những môi trường mô phỏng mang đặc trưng Việt Nam thậm chí có thể trở thành bộ chuẩn để cộng đồng quốc tế so sánh thuật toán nữa đấy!
AI là trợ lý, không phải đối thủ
TS. Minh không xem AI là đối thủ. Anh dùng nó như trợ lý cho những việc lặp đi lặp lại: kết nối phần mềm, chuyển đổi định dạng, chỉnh hình minh họa hoặc trích xuất thông tin. Thời gian tiết kiệm được dành cho việc xây dựng mô hình toán học, vận dụng nguyên lý và kiểm chứng giải pháp.
Nhưng nhớ nhé, khả năng sử dụng AI phải đi cùng thái độ hoài nghi. Gen Z cần hiểu điểm mạnh của từng công cụ, kiểm chứng chéo kết quả và cân nhắc chi phí so với giá trị. Đừng giao toàn bộ vấn đề cho AI, mà phải biết chia bài toán thành các phần nhỏ và kiểm soát từng bước.
Nền tảng cốt lõi vẫn là nguyên lý, khả năng tự biện luận, tư duy sáng tạo và cách diễn đạt rõ ràng. AI có thể code hoặc tìm cú pháp nhanh hơn, nhưng trải nghiệm với bài toán thực tế mới giúp người trẻ hình thành năng lực phán đoán và nhìn ra hướng nghiên cứu mới.
Lời kết: Bắt đầu từ những việc nhỏ nhất
Tại ĐH Queensland, anh Minh đang xây dựng nhóm về hệ thống robot tự hành và AI trong robot, tập trung vào cách robot dùng dữ liệu cảm biến để hiểu môi trường, đồng thời mở rộng sang robot learning. Anh đã cố vấn không chính thức cho một số sinh viên Việt Nam và mong muốn phát triển trao đổi học thuật, đồng hướng dẫn, nghiên cứu chung với các trường, viện trong nước.
Lời giải cho câu hỏi "bắt đầu từ đâu" rất cụ thể: Một nguyên lý được hiểu đến cùng, một bộ dữ liệu được xây dựng chỉnh chu từ gốc, một môi trường mô phỏng phản ánh đúng hiện thực, hoặc một bài toán lấy cảm hứng từ thực tế.
Trong tháng 9 của ký ức độc lập, tinh thần làm chủ được viết tiếp khi tri thức trở thành hệ thống hoạt động trong thực tế. Nếu người trẻ có nơi thử nghiệm, có người dẫn đường và đủ kiên trì với câu hỏi dài hạn, robot mang dấu ấn Việt Nam sẽ không còn là hình dung xa xôi nữa đâu!
Nguồn: svvn.tienphong.vn