Với bàn tay "vàng" và trái tim đam mê nghề, anh Đoàn Minh Căn (51 tuổi, thôn Dương Nổ, xã Phú Dương, Phú Vang, Thừa Thiên - Huế) đã biến những cây tre đơn sơ thành những tác phẩm nghệ thuật level "khủng" mà ai cũng phải trầm trồ...
Hiện tại, anh Căn là tác giả duy nhất ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên tạo nên những chiếc lồng tre trị giá bạc tỷ; ẵm về vô số giải thưởng trong nước và quốc tế, góp phần đưa sản phẩm tre Việt Nam "ngự trị" ra nhiều quốc gia trên thế giới… Xịn xò chưa!
**"Đệ nhất lồng tre xứ Huế" - danh hiệu không phải dạng vừa đâu nha!**
Những ngày cuối năm, khi khắp nẻo đường xứ Huế rộn ràng chuẩn bị đón Xuân Mậu Tuất, thì trong ngôi nhà xinh đẹp nằm ven sông Phổ Lợi chảy qua thôn Dương Nổ vẫn vọng ra tiếng đục đẽo hối hả của hàng chục nghệ nhân trẻ đang "cày" đơn hàng dưới sự chỉ dạo của nghệ nhân Đoàn Minh Căn.
Những người thợ trẻ đang miệt mài "thổi hồn" vào từng thớ tre, tạo nên những sản phẩm nghệ thuật đỉnh cao.
Theo anh Căn chia sẻ, vào dịp Tết Nguyên đán, lượng khách du lịch quốc tế đổ về Huế đông nghẹt, và họ đặt trước rất nhiều sản phẩm tre mỹ nghệ để mang về nước làm quà, nên anh phải hối thúc các học trò "tăng ca" để kịp giao hàng cho khách. Hustle mode: ON!
Anh Căn bén duyên với nghề tre mỹ nghệ cũng khá tình cờ nè. Anh kể rằng, sau khi tốt nghiệp cấp 3 vào năm 1982, gia đình cho anh đi học nghề điêu khắc.
Xong khóa học, anh lại tiếp tục tìm đến nghệ nhân Phan Thế Huề - một trong những bậc thầy từng tham gia chạm khắc nhiều công trình nổi tiếng trong hoàng cung triều Nguyễn để "xin tips" thêm kinh nghiệm.
Trở về quê, anh mở xưởng mỹ nghệ sản xuất các sản phẩm gia dụng phục vụ cho người dân địa phương và nhận nhiều bạn trẻ đến học nghề hoàn toàn miễn phí. Tâm huyết và tình yêu nghề thật sự!
Ban đầu, xưởng của anh chỉ làm các sản phẩm như hộp, bình đựng trà, đồ trang trí, để bàn và một số món quà lưu niệm bán cho du khách.
Về sau, để "thỏa mãn" thị hiếu ngày càng cao của khách hàng, anh nghiên cứu, sáng tạo không ngừng, chế tác nên những sản phẩm tinh xảo và độc đáo hơn, trong đó có các lồng tre được chạm khảm theo các tuồng, tích, câu chuyện lịch sử Việt Nam; hoặc tái hiện các công trình kiến trúc, danh lam thắng cảnh… Real art đây rồi!
Chính vì thế mà anh Căn được phong danh hiệu "Đệ nhất lồng tre xứ Huế" khi đã thành công trong việc sản xuất và quảng bá, giới thiệu sản phẩm tre Việt ra thị trường khu vực và thế giới.
"Để có nguyên liệu xịn, tôi phải lặn lội lên vùng núi Nam Đông, A Lưới mới 'tuyển' được những cây tre già đủ chuẩn. Sau công đoạn xử lý thô, tôi dùng bút vẽ từng họa tiết lên các thớ tre đã được kết lại để tạo hình.
Do tre có tính giòn, dễ vỡ nên khi chạm khắc đòi hỏi người thợ phải cực kỳ khéo léo, tỷ mẫn, chỉ cần bị lệch hoặc dùng lực quá mạnh thì tre sẽ vỡ tan tành. Riêng những phần có độ cong phải dùng lửa để uốn với nhiệt độ vừa phải".
Anh Căn kể tiếp, trải qua rất nhiều lần thất bại (và học hỏi từ đó), anh đã tự chế tạo ra bộ dụng cụ khoan, đục, cưa, dùi để phục vụ nghề.
Tuy nhiên, muốn chế tác nên một sản phẩm tre mỹ nghệ hoàn thiện thì người thợ phải có kỹ năng, có tính thẩm mỹ cao và phải kiên nhẫnnn lắm nha... No pain, no gain!
**"Rinh" về nhiều giải thưởng quốc tế - flex không hổ danh!**
Với hơn 35 năm gắn bó với nghề, anh Căn đã khiến giới chuyên môn phải "chấm điểm cao", bởi đôi tay tài hoa của anh đã chế tác nên vô số sản phẩm độc đáo bằng chất liệu từ cây tre đất Việt.
Năm 2009, anh Căn trở thành nghệ nhân "có tên tuổi" khi một trong những sản phẩm lồng tre do anh làm vinh dự đạt giải nhất toàn quốc tại Hội thi sản phẩm hàng thủ công Việt Nam do Bộ NN&PTNT tổ chức. Quá đỉnh!
Chỉ cho chúng tôi thấy chiếc lồng tre được treo ngay ngắn tại gian chính căn nhà với vô số hình thù được chạm khắc tinh xảo, anh giới thiệu: "Đây là chiếc lồng tre có tên gọi là 'Thập nhị hoa giáp quần tiên'.
Tôi mất trọn hơn 3 tháng miệt mài đục đẽo những thớ tre mới làm nên tác phẩm này đấy!".
Nói rồi anh chỉ từng bộ phận của chiếc lồng giới thiệu: "Này nhé, phần trên chiếc lồng là móc treo được tạo dáng hình chim phượng, tiếp đến là bộ 'chao móc' 4 nhánh được chạm khắc hình ông tiên cưỡi rồng và cưỡi hổ; ở giữa là quả bầu tròn chạm lộng xuyên hình người và cây lá.
Còn bộ phận cầu chính được chạm siêu tinh xảo với hình 2 con rồng và quả đào tiên". Chi tiết từng li từng tí luôn á!
Đặc biệt nhất là bức phù điêu ở mặt đáy lồng được anh Căn chạm khảm 12 con giáp cùng hình ảnh các tiên ông trên nền phong cảnh.
Trong đó các con giáp được xếp đặt theo bộ "Tam hạp" (Thân - Tý - Thìn; Hợi - Mão - Mùi) và bộ "Tứ khắc" (Dần - Thân - Tỵ - Hợi).
Nhiều năm qua, bằng niềm đam mê cháy bỏng với tre mỹ nghệ, anh Căn cùng các học trò của mình đã làm nên hàng ngàn sản phẩm lồng tre đa dạng mẫu mã được thị trường trong và ngoài nước như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản cực kỳ yêu thích.
Và cứ mỗi chiếc lồng tre như thế, người nghệ nhân nổi tiếng xứ Huế "gửi gắm" vào đó một câu chuyện kỳ thú, hay tuồng tích lịch sử thông qua những hình ảnh được chạm khắc tinh xảo trên bề mặt chiếc lồng. Mỗi tác phẩm là một câu chuyện đấy!
Ngoài ra, anh còn sáng tạo nên vô số sản phẩm như hũ trà, song bình, thẻ bài treo tường mai lan cúc trúc, quả hộp ngũ giác, lồng vuông trúc bát tiên quần thú, lồng quả tròn tích long phụng.
Bình quân mỗi sản phẩm có giá từ vài triệu đến cả trăm triệu đồng. Trong đó, nhiều lồng tre siêu tinh xảo có giá hơn 1 tỷ đồng vẫn được nhiều người đặt mua để phục vụ thú chơi chim cảnh. Giá trị "real" đây chứ không phải joke!
Qua cuộc trò chuyện, chúng tôi mới hiểu được rằng, chính sự đam mê và gắn bó với nghề đã giúp nghệ nhân Đoàn Minh Căn giành được nhiều giải thưởng lớn trong nước và quốc tế.
Mới đây nhất, vào giữa tháng 10/2017, tại Kuala Lumpur, Malaysia, bộ sản phẩm "lồng tre Huế" do anh chế tác đã vượt qua hàng trăm sản phẩm độc đáo của các nghệ nhân đến từ khu vực châu Á-Thái Bình Dương, qua đó khẳng định vị thế mới của sản phẩm tre Việt Nam trên thị trường thế giới. Vietnam pride đây rồi!
Anh đã bỏ ra nhiều tâm huyết để "nâng tầm" cho thương hiệu tre Việt nên đã được Ban tổ chức trao huy chương về thành tích tiên phong trong phong trào hội nhập quốc tế.
Trước đó, sản phẩm "Đĩa để bàn" của anh Căn còn đạt giải thưởng "Dấu son tuyệt hảo" tại hội thi UNESCO - SEAL của 29 nước châu Á… Đỉnh của chóp luôn!
Dù có nhiều thành tích đạt được trong chặng đường dài gắn bó với tre mỹ nghệ nhưng mỗi lần có người nhắc đến "tương lai" của nghề này, nghệ nhân Đoàn Minh Căn không giấu được sự trăn trở.
Anh nói: "Làm nghề gì cũng đòi hỏi sự khổ luyện, tâm huyết nhưng đối với thủ công mỹ nghệ thì cần sự kiên trì, chịu khó cao độ mới điêu khắc nên những sản phẩm đạt độ tinh xảo cao.
Cũng vì sự đòi hỏi của nghề quá khắt khe nên người học ngày càng ít, chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Tuy nhiên nhiều năm qua, tôi đã nỗ lực đào tạo ra các thế hệ học trò với hàng chục người có tay nghề và hy vọng các bạn trẻ sau này sẽ tiếp tục phát huy tài năng để các sản phẩm tre mỹ nghệ của Việt Nam tiếp tục vươn xa và được ưa chuộng tại nhiều nước trên thế giới". Mong thế hệ trẻ tiếp nối ngọn lửa đam mê này!
Năm 2007, anh Đoàn Minh Căn được UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế xét tặng danh hiệu "Nghệ nhân tỉnh Thừa Thiên - Huế"; năm 2008 anh được phong tặng danh hiệu "nghệ nhân ưu tú" và năm 2017, anh được vinh danh là một trong những nhà sáng chế không chuyên tiêu biểu của tỉnh Thừa Thiên - Huế.
Nguồn: soha.vn