SocXanh9986
New member
Bài này sẽ kể về "Diagnosis Momentum" hay tạm dịch là "Chẩn đoán theo đà" - một hiện tượng nguy hiểm trong y học: khi một người nói ra tên bệnh nào đó thì cả đội ngũ y bác sĩ sau đó chỉ chạy theo ý kiến đó mà quên mất những khả năng khác
Story có thực 100% xảy ra tại Nhật nè!
Tại khoa Hô hấp của một bệnh viện tổng quát. Bệnh nhân là một cô giáo 61 tuổi đang điều trị ung thư phổi loại không tế bào nhỏ giai đoạn 4 bằng hóa trị. Từ 3 tuần trước, cô cảm thấy khó di chuyển và khó nói chuyện. Chụp hình mới biết là ung thư đã di căn lên não rồi Cô vừa nhập viện để xạ trị kiểm soát khối u.
Do khó nói nên cô chỉ có thể giao tiếp với y bác sĩ bằng cách gật đầu hoặc lắc đầu. Cô gần như liệt giường luôn, y tá phải vào trở người 2-3 tiếng/lần để tránh loét. Vì thời gian còn lại chỉ được dự báo vài tháng, các bác sĩ đang chuẩn bị chuyển cô về cơ sở gần nhà để chăm sóc cuối đời.
Sau khi xạ trị xong về phòng, y tá để ý thấy cô hay nhăn mặt đau khi xoay người, đặc biệt là khi nằm nghiêng sang trái. Nhưng nằm ngửa thì có vẻ đỡ hơn.
Chiều hôm đó, y tá A nói với y tá B lúc giao ca: "Đây là đau thường gặp do ung thư, cần báo bác sĩ xử trí".
Bác sĩ trực tối ghé thăm lúc cô đã ngủ rồi nên không khám gì thêm, chỉ kê thuốc giảm đau khi cần và nhắn tin nhờ nhóm bác sĩ chuyên chăm sóc giảm nhẹ đến tư vấn.
Sáng hôm sau, team bác sĩ chăm sóc giảm nhẹ đến và đề xuất kê thêm morphine (thuốc giảm đau loại mạnh đó).
Plot twist đến chiều hôm đó...
Cơn đau của cô trở nặng khi đang được di chuyển lên bàn xạ trị.
Anh kỹ thuật viên chạy đến check thì... OMG! Tay trái cô sưng to hẳn lên! Anh vội báo bác sĩ ngay.
Chụp X-quang khẩn thì phát hiện cô bị GÃY XƯƠNG cánh tay trái gần vai rồi! Có lẽ do di căn xương làm xương yếu và gãy lúc xoay trở người.
Cô phải băng bột cố định vai và nằm viện thêm cả tuần vì bệnh viện tuyến dưới không xử trí được.
Đây là case điển hình cho thấy y bác sĩ của CẢ 2 KHOA (Hô hấp + Chăm sóc giảm nhẹ) đã "miss" hoàn toàn chẩn đoán gãy xương bệnh lý!
Fun fact không vui tí nào: Ung thư phổi rất dễ di căn xương ở giai đoạn muộn, tỷ lệ lên tới 30-35% theo báo cáo. Các tai biến liên quan xương như gãy rất nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.
Trong câu chuyện này, việc bệnh nhân bị di căn não và khó giao tiếp là một yếu tố dẫn đến chẩn đoán muộn, nhưng lỗi sai từ nhân viên y tế cũng góp phần tạo ra hậu quả đáng tiếc này.
Y tá A, y tá B, bác sĩ trực, bác sĩ chính và team bác sĩ chăm sóc giảm nhẹ đều chỉ nghĩ đến "Đau do ung thư" và không thu thập thêm thông tin để phân biệt các nguyên nhân khác.
Đây chính là lỗi phổ biến có tên "Diagnosis Momentum" hay "Chẩn đoán theo đà" - hiện tượng một người nghĩ đến tên bệnh nào đó thì những người khác cũng chỉ chạy theo để tìm cách khẳng định bệnh đó mà bỏ qua những khả năng khác. Nó còn được gọi là một dạng của "Hiệu ứng mỏ neo" - một người "thả neo" nhầm và cả đoàn tàu cứ theo đó mà... lên ruộng luôn!
Trong case này, thêm một cái xui cho bệnh nhân là do cô sắp chuyển viện nên nhân viên y tế không dành đủ thời gian cân nhắc kỹ. May mắn là anh kỹ thuật viên xạ trị không bị "mờ mắt" bởi cụm từ "Đau do ung thư" nên đã phát hiện vấn đề nhờ trực tiếp kiểm tra chỗ đau!
Story này cho thấy trong y khoa, chẩn đoán có thể sai một cách... ngớ ngẩn chỉ từ một ý tưởng lơ mơ của ai đó.
Làm sao tránh lỗi "thả neo" nhầm?
• Nhân viên y tế cần thu thập đủ thông tin qua hỏi bệnh và thăm khám
• Hạn chế dựa vào trực giác mà nên phân tích thấu đáo, khách quan các vấn đề của người bệnh
• Mỗi bác sĩ cần tự mình suy nghĩ dựa trên bằng chứng chứ đừng bám theo suy luận của người đi trước
• Đây là xu hướng hay gặp ở các bác sĩ trẻ chưa quen suy nghĩ độc lập, hoặc ngại làm khác với ý kiến của bác sĩ senior
Việc nói lên suy nghĩ trái chiều cũng quan trọng lắm để cả team có cái nhìn đa chiều hơn, từ đó mang lại lợi ích tốt nhất cho người bệnh!
Số liệu gây shock: Theo nghiên cứu của BMJ Quality & Safety, hơn 12 triệu người Mỹ bị bác sĩ chẩn đoán sai MỖI NĂM!
Mạng lưới An toàn Bệnh nhân của Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ ước tính khoảng 75% lỗi chẩn đoán liên quan đến sai sót do nhận thức như "hiệu ứng mỏ neo". Khi y bác sĩ bận rộn, như ở khoa cấp cứu, những sai lầm này càng xuất hiện thường xuyên hơn vì bác sĩ phải vội vã chuyển từ bệnh nhân này sang bệnh nhân khác mà không có thời gian lùi lại đánh giá lại công việc của họ.
---
BS. TS. Phạm Nguyên Quý
Khoa Ung thư Nội khoa, Bệnh viện Kyoto Miniren, Đại học Kyoto
Trưởng Dự án Y học cộng đồng
Y học cộng đồng là dự án thiện nguyện do nhiều bác sĩ trong và ngoài nước chung tay xây dựng với sự hỗ trợ của nhóm CNTT và hơn 200 cộng tác viên.
Website https://yhoccongdong.com/ tổng hợp và chuyển tải thông tin cơ bản, quan trọng về nhiều loại bệnh, cách điều trị và phòng tránh giúp cộng đồng giữ gìn sức khỏe. Những thông tin này luôn tham khảo tài liệu dành cho bệnh nhân uy tín ở Anh, Nhật, Mỹ để đảm bảo tính xác thực và tính hệ thống.
Nguồn tham khảo:
• Croskerry P. The importance of cognitive errors in diagnosis and strategies to minimize them. Acad Med. 2003;78(8):775-80.
• Katakami N, et al. Prospective study on the incidence of bone metastasis (BM) and skeletal-related events (SREs) in patients (pts) with stage IIIB and IV lung cancer-CSP-HOR 13. J Thorac Oncol. 2014;9(2):231-8.
• https://www.emra.org/emresident/art...ds-how-to-recognize-and-avoid-anchoring-bias/
Nguồn: soha.vn