Tưởng đâu lực lượng chức năng đã cố gắng hết mình để bắt bọn buôn lậu thuốc lá rồi, nhưng kết quả vẫn... không như mong đợi tẹo nào Báo cáo từ các cơ quan cho thấy tỷ lệ buôn lậu cứ tăng mãi, bọn tội phạm lại càng tinh vi, thậm chí còn liều mạng để đưa hàng qua biên giới nữa chứ!
Trong buổi tọa đàm "Phòng chống buôn lậu thuốc lá: Nhiều thách thức đặt ra" ngày 2/4 vừa rồi, đại diện từ nhiều bộ ngành đã cùng nhau "mổ xẻ" nguyên nhân gốc rễ để tìm cách giải quyết cho hợp lý.
**Ngọn nguồn từ đâu? Hóa ra là do... nhu cầu của người dùng**
Trung tá Nguyễn Minh Tiến từ Phòng Cảnh sát Kinh tế, Công an TP.Hà Nội cho biết dù đã có nhiều đợt ra quân chống buôn lậu thuốc lá, nhưng tình hình vẫn phức tạp lắm. Ông khẳng định luôn: "Thói quen của người tiêu dùng rất quan trọng, nhu cầu sử dụng thuốc lá nhập lậu vẫn còn đó".
Còn ông Nguyễn Quốc Việt - nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế - Chính sách (VERP) thì chia sẻ thêm, người dùng rất "nhạy giá", chỉ cần rẻ hơn chút xíu là họ sẵn sàng đi xa để mua luôn á!
Phân tích này cho thấy một sự thật: các chính sách siết chặt không có nghĩa là người ta sẽ bỏ hút thuốc như kế hoạch đâu, mà thay vào đó họ sẽ tìm nguồn khác để "thỏa mãn" nhu cầu thôi
Không chỉ thuốc lá truyền thống, giờ cả thuốc lá điện tử (TLĐT), thuốc lá nung nóng (TLNN) nhập lậu cũng đang trở thành "gánh nặng" trong công tác chống buôn lậu. Theo Trung tá Nguyễn Minh Tiến, một trong những thách thức lớn nhất chính là nhu cầu tiêu dùng TLĐT, TLNN lậu vẫn còn cao ngất ngưởng.
**Bọn tội phạm giờ xài công nghệ đỉnh lắm nha**
Nhìn từ góc độ cung cầu, ông Nguyễn Quốc Việt đề xuất: "Để kiểm soát thị trường buôn lậu thuốc lá, kinh nghiệm quốc tế cho thấy cần có hệ thống chính sách đồng bộ. Điều quan trọng là phải tiến hành đánh giá tác động toàn diện đối với các chủ thể liên quan, dù là để ban hành chính sách mới hay là bỏ chính sách cũ".
Các chuyên gia tại tọa đàm cũng nhấn mạnh thêm: ngoài nhu cầu người dùng, còn có yếu tố công nghệ mới trong kênh phân phối và độ "máu liều" của các nhóm tội phạm nữa. Đặc biệt, nguyên tắc "có cầu ắt có cung" vẫn luôn đúng, nên việc hiểu rõ xu hướng tiêu dùng và tính toán cung cầu là cực kỳ quan trọng!
Trên thực tế, nhiều chuyên gia cho rằng đã có nhiều bài học từ các quốc gia khác rồi, chính sách cần tính toán cho phù hợp hơn. Chính sách quá "cực đoan" có thể khiến công tác phòng chống buôn lậu càng phức tạp, thiệt hại cho cả người dùng lẫn chính phủ như ở Singapore, Thái Lan hay Úc ấy. Ngược lại, một số quốc gia đang chọn phương án dung hòa giữa nhu cầu người dùng và chính sách kiểm soát, giảm tác hại của thuốc lá.
Ví dụ điển hình là chính phủ Úc áp dụng chính sách cấm hoặc hạn chế hà khắc đối với thuốc lá mới + mức thuế cao, nhưng TLĐT vẫn ngày càng phổ biến thôi. Theo khảo sát về Chiến lược Quốc gia về Ma túy của Úc, tỷ lệ người từ 14 tuổi trở lên sử dụng TLĐT đã tăng gấp đôi từ 2019 đến 2022-2023 luôn
**Học hỏi kinh nghiệm từ các nước ngoài nè**
Theo đánh giá của các chuyên gia quốc tế về chống buôn lậu thuốc lá, lệnh cấm ở một số quốc gia còn vô tình tạo kẽ hở cho thị trường lậu phát triển với các sản phẩm giá rẻ và khó kiểm soát hơn nữa. Đáng chú ý, "khoảng trống lợi nhuận" lớn càng hấp dẫn các tổ chức tội phạm nhảy vào. Lợi nhuận từ đây còn có thể được "đầu tư" vào các hoạt động ngầm nghiêm trọng hơn như rửa tiền, buôn bán chất cấm, vũ khí... nguy hiểm lắm!
Tại bang Victoria (Úc), việc tranh giành quyền kiểm soát thị trường chợ đen giữa các nhóm tội phạm đã dẫn đến hơn 100 vụ tấn công bằng bom xăng vào các cửa hàng TLĐT chỉ trong năm 2024, ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn của cộng đồng luôn!
Ngược lại với tình hình buôn lậu leo thang tại Úc, Mỹ đã áp dụng chiến lược "kiềng ba chân" hiệu quả hơn nhiều: cấp phép và giám sát chuỗi cung ứng (kèm theo trấn áp hàng lậu); sử dụng tem thuế và dấu hiệu nhận diện sản phẩm; và tăng cường giáo dục cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.
Theo đó, một số sản phẩm "thuốc lá không khói" đã qua kiểm định khoa học được cung cấp hợp pháp tại Mỹ, nhưng phải chịu quản lý chặt chẽ về quy định thương mại, chỉ tiếp cận đúng đối tượng người hút thuốc trưởng thành thôi, thông qua cơ chế hậu kiểm. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) có quyền tịch thu, tiêu hủy và phạt hàng trăm nghìn USD với các doanh nghiệp bán TLĐT trái phép đó nha!
Nhằm kiểm soát mọi sản phẩm thuốc lá đồng thời ngăn chặn hàng lậu, từ đầu năm nay Tổng thống Donald Trump đã yêu cầu FDA đơn giản hóa quy trình cấp phép kinh doanh cho các sản phẩm thuốc lá, ưu tiên cung cấp những sản phẩm thay thế ít độc hại hơn.
Song song đó, mới đây FDA vừa công bố chiến dịch giáo dục cộng đồng đã giúp ngăn chặn gần 450.000 trẻ vị thành niên (từ 11-17 tuổi) tiếp cận TLĐT, giúp giảm gần 70% tỷ lệ sử dụng TLĐT ở giới trẻ so với năm đỉnh điểm là 2019 (27,7%). Hiện con số này chỉ còn 5,9%, đạt mức thấp nhất trong 25 năm qua - impressive quá đi!
So sánh kết quả thực tế từ Mỹ và Úc cho thấy việc ban hành chính sách cần cân nhắc nhiều yếu tố, thay vì chỉ tập trung vào một góc độ như tác hại của sản phẩm hay giới trẻ thôi.
Việc siết chặt nguồn cung hợp pháp của các sản phẩm, đặc biệt trong ngành hàng thuốc lá có thể là nguồn gốc của việc gia tăng tỷ lệ buôn lậu, kéo theo các hình thái phạm tội khác nữa. Do đó, một cách tiếp cận cân bằng, kết hợp với việc đánh giá tác động toàn diện đến các chủ thể liên quan mới là nền tảng để quản lý thị trường thuốc lá hiệu quả hơn đấy...
Nguồn: svvn.tienphong.vn