Chuyện cây cối có thể "suy nghĩ" và đưa ra quyết định nghe như phim viễn tưởng đúng không? Nhưng mà một nghiên cứu mới về cây đậu Pháp leo đang làm dân tình phải bàn tán xôn xao đấy!
Các nhà khoa học làm gì với mấy cây đậu nghèo?
Team nghiên cứu từ Phòng thí nghiệm Trí thông minh Tối thiểu (Minimal Intelligence Lab) ở Đại học Murcia, Tây Ban Nha, và Viện Triết học Rotman tại London, Canada đã setup thí nghiệm khá cool: 20 chậu cây đậu Pháp được đặt giữa các ống trụ đường kính 93cm. Một nửa số cây được trồng một mình, nửa còn lại có thêm cây que cắm cách đó 30cm làm bạn.
Sau đó họ quay time-lapse để theo dõi xem những "bé đậu" này di chuyển như nào. Kết quả? Những cây có que bên cạnh phát triển theo hướng dễ đoán trước hơn hẳn, như kiểu chúng "biết" có cái que ở đó và điều chỉnh chiến lược phát triển của mình luôn á!
Vậy là cây có ý thức rồi à?
Thực ra thì một số loài cây vốn đã có phản ứng với môi trường rồi - như cuộn lá khi bị chạm vào, hay thậm chí bắt và tiêu hóa côn trùng (looking at you, cây nắp ấm ). Nhưng câu hỏi triết học sâu xa hơn là liệu chúng có "chủ động lựa chọn" để làm những việc đó không thì mới hot gần đây thôi.
Tiến sĩ Vicente Raja từ Viện Triết học Rotman, một trong những tác giả nghiên cứu, cho biết tuy không dám chắc 100% là cây có ý thức, nhưng thí nghiệm cho thấy những cây đậu này không chỉ đơn thuần "phản xạ tự động" đâu nhé!
"Phản ứng với kích thích kiểu như ánh sáng là một chuyện, nhưng cảm nhận được một vật thể thì lại là chuyện khác hẳn," ông giải thích. "Nếu chuyển động của cây bị kiểm soát bởi các vật thể xung quanh, thì đây là hành vi phức tạp hơn nhiều so với phản xạ thuần túy, và có những dấu hiệu nhận thức tương tự người và động vật đó!"
"Ý thức" của cây đến từ đâu?
Sinh học thần kinh thực vật chính thức được công nhận là một ngành từ năm 2006. Các nhà khoa học trong lĩnh vực này chỉ ra rằng cách thực vật truyền tín hiệu điện khá giống với hệ thần kinh ở động vật đấy!
Cây sử dụng tín hiệu điện theo hai cách chill phết:
Thứ nhất, để điều chỉnh phân bố ion trên các màng tế bào. Ví dụ: lá cây cuộn lại vì ion di chuyển khiến nước thoát ra khỏi tế bào, làm lá đổi hình dạng.
Thứ hai, để gửi tín hiệu "đường dài" giữa các bộ phận. Kiểu như côn trùng cắn lá này, lá kia ở xa cũng kích hoạt chế độ phòng thủ luôn. Giống như có hệ thống "group chat nội bộ" vậy!
Tiến sĩ Paco Calvo, Giám đốc Phòng thí nghiệm Trí tuệ Tối thiểu ở Đại học Murcia kiêm đồng tác giả nghiên cứu nói: "Chúng ta mới chỉ liên kết động vật với khả năng tri giác trong thập kỷ qua thôi, nên việc trả lời những câu hỏi về thực vật cần thời gian. Nếu bỏ thành kiến rằng một số đặc điểm chỉ con người mới có, chúng ta sẽ tiến bộ nhanh hơn đó."
Ông còn nói thêm một câu khá bá đạo: "Tôi rất vui nếu bị bác bỏ, nhưng chúng ta nên cởi mở trước các khả năng."
Team "không tin" nói gì?
Tất nhiên là có phe phản đối rồi! Một số nhà nghiên cứu cho rằng những phản ứng này chỉ là gen đã lập trình sẵn, được tinh chỉnh qua hàng triệu năm chọn lọc tự nhiên để trông có vẻ có chủ đích thôi.
Giáo sư Lincoln Taiz, nhà thực vật học tại Đại học California, Santa Cruz, đã viết hẳn bài báo tên "Thực vật không sở hữu hay không cần đến ý thức" vào năm 2019, bác bỏ ý tưởng cây có ý thức. Lý do? Đơn giản là chúng không có cấu trúc phức tạp như não động vật - điều kiện cần để ý thức xuất hiện.
"Việc nhân hóa thực vật làm suy yếu tính khách quan của nhà nghiên cứu," Taiz nhận định. "Thực vật và động vật đã phát triển các chiến lược sống hoàn toàn khác nhau. Bộ não tốn kém năng lượng lắm, và thực vật chẳng có lợi gì khi có hệ thần kinh phát triển cao cả."
Vậy kết luận thế nào?
Câu chuyện vẫn còn dang dở và gây tranh cãi dữ lắm! Nhưng một điều chắc chắn là: cây cối phức tạp hơn chúng ta nghĩ nhiều đấy. Có thể chúng ta đang đứng trước một cuộc cách mạng trong cách hiểu về "ý thức" và "trí thông minh" nói chung.
Nguồn: tinhte.vn