Với những người bị tuyên án tử hình, khi vào trại giam, tâm lý đều biến đổi cực mạnh: hoặc là chống đối quyết liệt, hoặc là tìm cách tự sát hoặc trốn trại. Để quản lý, giáo dục tử tù là quá trình gian khó gấp nhiều lần so với quản lý phạm nhân thông thường.
Nhưng ở trại tạm giam Công an tỉnh Quảng Ninh, bằng tình người, sự nhân văn, kiên trì và nhẫn nại, những cán bộ quản giáo đã cảm hóa được những "ông trùm" khét tiếng, những tên tội phạm giết người trước khi họ phải chấp nhận bản án nghiêm khắc của pháp luật.
Khi tử tù "cứng đầu" bật khóc nức nở
Nguyễn Văn Hải, tức Hải "Cẩu" là tử tù "nổi tiếng" với các quản giáo ở trại tạm giam Công an tỉnh Quảng Ninh. Sinh năm 1958, quê Thái Nguyên, cầm đầu vụ mua bán ma túy lớn với gần 20 đối tượng, Hải bị tuyên án tử hình.
Hồ sơ của Hải dày cộm, ghi lại tất cả những trang đời bất hảo của một "ông trùm" khét tiếng với 4 tiền án. Trước khi vào đây, Hải vừa chấp hành xong bản án 18 năm tù giam tại trại giam Tân Lập.
Đại úy Nguyễn Văn Huy, quản giáo được phân công trông coi Hải cho biết, những ngày đầu vào trại, Hải cực kỳ lì lợm, bất cần. Anh vẫn nhớ mãi câu trả lời của Hải khi được hỏi về nội quy trại: "Ăn cơm tù từ năm 18 tuổi, chả học cũng thuộc rồi".
Đại úy Huy nghiêm mặt đáp: "Nếu đã được học nội quy trại, anh phải thực hiện cho nghiêm túc. Đề nghị anh có thái độ đúng mực khi giao tiếp với cán bộ."
Hải chỉ lặng thinh, rờ rẫm vào mấy vết sẹo chằng chịt ở cánh tay. Khi khai họ tên, Hải trả lời cộc lốc, thái độ ngông nghênh. Sau khi bị phê bình, tử tù còn tỏ thái độ "hôm nay tôi mệt, cho tôi về buồng đã"...
Sau đó là chuỗi ngày dài Hải gây ồn ào trong khu giam. Giờ ăn thì đi ngủ, giờ ngủ thì tập thể dục, chạy nhảy huỳnh huỵch, rung cùm, hô hét. Hải thường xuyên xúi giục phạm nhân khác đòi hỏi yêu sách, viết đơn kiến nghị sai sự thật, hát hò tập thể, nói chuyện lớn tiếng gây mất trật tự... Những lời răn đe, giáo dục của cán bộ đều bị Hải bỏ ngoài tai.
Rồi đến một chiều cuối năm, hôm 29 Tết...
Có một bà cụ khoảng 80 tuổi, chân đi đôi dép nhựa mòn, nước mưa ướt sũng đôi tất, đến cổng trại xin vào gặp con trai. Bà không biết ngày đó trại không còn tổ chức thăm gặp nữa. Hỏi ra mới biết đó là mẹ của Nguyễn Văn Hải. Sau khi được giải thích, bà cụ rụt rè xin gặp Ban giám thị.
Hôm đó Thượng tá Vũ Việt Hùng - Phó Giám thị trại đang trực. Sau khi nghe bà trình bày hoàn cảnh, ông nắm tay bà ân cần, rồi gọi điện xin ý kiến chỉ đạo cấp trên ngay lập tức.
Quyết định thăm gặp được ký duyệt chớp nhoáng. Các tổ trực nhanh chóng hoàn thành thủ tục, mở cửa nhà thăm gặp, nối máy điện thoại 2 đầu. Đại úy Huy tuy hết giờ làm nhưng cũng được gọi quay lại để mở cửa buồng giam cho Hải gặp mẹ.
Sau buổi gặp, quản giáo Huy dẫn Hải về buồng, nói: "Anh yên tâm, trại đã cử cán bộ đưa mẹ anh ra bến xe, kịp chuyến cuối về quê rồi. Bà có gửi anh 200 ngàn mua quà tết. Nhưng giờ này căng tin đã đóng cửa, tôi vừa chạy ra ngoài kịp mua hộp bánh, gói kẹo hộ bà. Quà của anh đây!"
Run run nhận gói quà, thấy vai áo cán bộ ướt sũng vì mưa mùa đông, Hải bỗng ôm mặt khóc như đứa trẻ. Lần đầu tiên người ta thấy Hải "Cẩu" khóc...
Sau ngày đó, không ai trong khu giam còn nghe tiếng ồn ào từ buồng Hải nữa. Trật tự và nội quy luôn được chấp hành nghiêm chỉnh.
Đại úy Huy chia sẻ: "Nếu 'giáo dục đi' đã có những gian nan riêng thì 'giáo dục lại' của quản giáo còn khó khăn gấp nhiều lần. Vẽ lên tờ giấy đã loang lổ sẽ khó hơn nhiều so với vẽ lên tờ giấy trắng."
Nỗ lực không biết mỏi với kẻ sát nhân tàn độc
Nhắc đến Doãn Trung Dũng, người dân Uông Bí vẫn chưa quên vụ án giết người rúng động dư luận cả nước vào tháng 9/2016, khiến 4 bà cháu thiệt mạng. Với mục đích cướp tài sản để có tiền dùng ma túy đá, Dũng đã xuống tay tàn độc với 3 đứa trẻ và 1 bà cụ vô tội.
Quản lý giam giữ Dũng là nhiệm vụ cực kỳ khó khăn, phức tạp. Nó đòi hỏi sự phối hợp, tập trung cao độ cũng như bản lĩnh, kinh nghiệm của tập thể cán bộ chiến sĩ. Trung úy Ngô Đình Linh - người được phân công quản lý trực tiếp Dũng - thường xuyên gọi hỏi, giáo dục, nắm bắt diễn biến tư tưởng.
Tuy nhiên, với kẻ từng có 2 tiền án như Dũng, các thủ đoạn để che mắt cán bộ nhằm chống đối, trốn trại cực kỳ tinh vi và có tính toán kỹ càng.
Do ảnh hưởng của ma túy đá, đôi khi Dũng vẫn bị ảo giác, không kiểm soát được hành vi. Có lần Dũng như con thú hoang lao vào tấn công cán bộ khi vừa được mở cửa, nhưng nhờ tinh thần cảnh giác cao độ, Trung úy Linh đã né được và nhanh chóng sử dụng võ thuật quật ngã, khống chế đối tượng.
Không ít lần Dũng quát nạt, chửi bới, hắt nước, hắt thức ăn, thậm chí cả bô nước tiểu vào phạm nhân khác, gây mất trật tự.
Nhưng có lúc Dũng lại hoàn toàn khác, khi được gọi giáo dục, Dũng ngoan ngoãn chấp hành, có khi ôm mặt khóc, ăn năn về hành vi sai trái. Có lần Dũng kể về những đêm trắng không ngủ, ám ảnh về tội ác đã gây ra. Không ít lần Dũng có ý định tự sát nhưng cán bộ đều phát hiện và ngăn chặn kịp thời.
Một đêm mùa đông, sự việc nghẹt thở diễn ra...
Sau khi ăn tối, Dũng lên sàn nằm trùm chăn, quay mặt vào tường nhưng thực chất đang bện dây cói rút từ chiếu. Đến nửa đêm, Dũng trùm chăn đứng sát cửa, vờ hỏi chuyện cán bộ trực, trong khi kín đáo luồn dây qua song sắt làm thòng lọng chuẩn bị tự sát. Bộ phận trực camera chỉ nhìn thấy tấm chăn sau lưng như mọi lần.
Đến khi quan sát thấy tấm chăn khẽ tụt xuống, không thấy Dũng đứng lên, nghi ngờ có dấu hiệu bất thường, cán bộ camera gọi điện cho quản giáo. Đúng ca trực của Trung úy Linh, nhận được cuộc gọi, anh nhòm qua song sắt gọi nhưng không thấy Dũng trả lời.
Ngay lập tức tổ trực mở cửa, phát hiện sợi dây đã thít chặt vào cổ Dũng, một đầu buộc vào song cửa. Trung úy Linh cùng tổ trực nhanh chóng cắt dây, thực hiện biện pháp sơ cứu ban đầu với thao tác mau lẹ và chuẩn xác.
Cho đến khi Dũng "hực" lên một tiếng, lồng ngực khẽ phập phồng và bắt đầu thở dốc, mọi người mới thở phào. Giữa đêm mùa đông mà khuôn mặt ai cũng đỏ bừng, nhễ nhại mồ hôi. Trung úy Linh nhìn đồng hồ: 1h55 - sự việc diễn ra trong chưa đầy 10 phút. Nếu chậm thêm vài phút nữa có lẽ tính mạng Dũng khó giữ được.
Sau phiên tòa xét xử, Dũng cúi đầu nhận án tử và trong những ngày chờ thi hành án, Dũng đã xin viết thư gửi người thân và gia đình nạn nhân những lời nhận lỗi tuy muộn màng nhưng đầy hối hận.
Tình người quản giáo ấm áp
Trung úy Nguyễn Phương Huyền chia sẻ: "Để hoàn thành tốt nhiệm vụ, người quản giáo phải thường xuyên nắm bắt tư tưởng người bị giam, kiên trì giáo dục 'mưa dầm thấm lâu'."
Có những trường hợp người bị bắt chưa đủ tuổi vị thành niên, như La Thị Sương, người Tày, quê Yên Bái, phạm tội đánh bạc, bị bắt khi chưa đầy 17 tuổi. Ngơ ngác đứng giữa sân trại, Sương khóc òa ôm lấy cán bộ. Nhìn khuôn mặt còn non nớt của cô bé, Trung úy Huyền không khỏi xót xa.
Chị dạy, động viên, khích lệ, từ cách gấp chăn, chăng màn... đến cách nói năng, đi đứng; dạy cách đối diện với cô đơn và đêm tối, dạy cách làm một con người lương thiện.
Ngày chuyển sang trại giam Ngọc Lý để chấp hành án, nắm chặt tay Trung úy Huyền, Sương rưng rưng: "Cháu sẽ luôn nhớ cô, cháu hứa sẽ cải tạo thật tốt như lời cán bộ vẫn dạy. Cháu mong một ngày sẽ được gặp lại cô nhưng là ở ngoài kia..."
Trại tạm giam Công an tỉnh Quảng Ninh thường xuyên quản lý từ 800 đến 1.000 người, trong khi Đội Quản giáo chỉ có hơn 40 cán bộ. Họ thường xuyên đi công tác, tập huấn nên đội luôn thiếu người. Cộng với số lượng công việc nhiều, tính chất phức tạp, có khi một người phải làm kiêm nhiệm của 2-3 người.
Làm cán bộ quản giáo, nếu chỉ có tinh thần vượt khó, chịu đựng gian khổ thì vẫn chưa đủ. Nếu không có cái tâm, không có lòng nhiệt huyết và tình người thì có lẽ không làm nổi. Bởi quản lý giáo dục phạm nhân là nghề đặc thù và mang đầy tính nhân văn. Con người chỉ thực sự được cảm hóa bởi tình thương và lòng nhân ái.
Nguồn: kenh14.vn