Nghe có vẻ vô lý nhưng là sự thật đấy! Trong khi cả thế giới lo lắng về dầu mỏ, nước sạch thì chúng ta đã quên mất một thứ đang cạn kiệt nhanh không kém: CÁT!
Cát phủ khắp mọi nơi trên Trái Đất và là tài nguyên được con người sử dụng nhiều thứ 2 sau nước. Thậm chí còn được khai thác nhiều hơn cả dầu mỏ á! Từ xây dựng, sản xuất thủy tinh, cải tạo đất cho đến làm chip bán dẫn... đều cần đến cát.
Tưởng đâu cát vô tận, nhưng các nhà khoa học đang kêu cứu rồi đây! Chuyện gì đang xảy ra vậy?
**"Cầu vượt cung" quá trầm trọng**
Mặc dù cát có thể tái tạo tự nhiên, nhưng lượng con người "xài" mỗi năm quá khủng khiếp luôn!
Tổ chức Freedonia cho biết năm 2016, thế giới khai thác 13,7 tỉ tấn cát cho xây dựng, trong đó 70% tiêu thụ ở châu Á. Riêng Trung Quốc đã "gom" gần 5 tỉ tấn. Gần 2/3 xi măng toàn cầu được dùng ở Trung Quốc và Ấn Độ vì hai nước này đang đô thị hóa cực nhanh.
Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), lượng cát sử dụng hàng năm trên thế giới đã vượt 40 tỷ tấn - tăng 200% so với 20 năm trước! Tốc độ tái tạo tự nhiên không thể theo kịp tốc độ con người "xài" được đâu
Pascal Peduzzi, Giám đốc Cơ sở dữ liệu thông tin tài nguyên toàn cầu của UNEP chia sẻ: "Chúng ta từng cho rằng cát ở khắp mọi nơi. Và chúng ta cũng chưa bao giờ nghĩ rằng thế giới sẽ cạn kiệt cát, nhưng ở một số nơi, điều này đã xảy ra".
**Các nước tranh giành cát như thế nào?**
Singapore và UAE (các tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất) là những nước nhập khẩu cát nhiều nhất thế giới. Trong 4 thập kỷ, Singapore đã lấn biển thêm 130km2 bằng cát. UAE tiêu tốn 185 triệu m3 cát để xây các đảo nhân tạo phục vụ du lịch.
Theo UNEP, việc xuất khẩu cát sang Singapore đã khiến 24 đảo cát của Indonesia biến mất! Sau đó Indonesia phải cấm xuất khẩu cát sang Singapore. Campuchia và Malaysia cũng cấm xuất khẩu cát biển. UAE phải nhập cát từ Úc vì nguồn cung đã cạn rồi.
**"Mafia cát" xuất hiện khắp nơi **
Nhu cầu cát tăng cao trong khi nguồn cung khan hiếm đã tạo ra nạn buôn lậu cát cực kỳ nghiêm trọng. Ở Ấn Độ, khai thác cát trái phép đã trở thành tệ nạn, nhiều vụ giết người, đâm chém xảy ra chỉ vì tranh giành quyền khai thác!
Alex Gonzalez Davidson - nhà vận động xã hội người Tây Ban Nha tiết lộ: mỗi năm ngành cát giao dịch khoảng 70 tỷ USD, trong đó có ít nhất 15 tỷ USD từ các mỏ khai thác trái phép.
Ở Maroc, nửa số cát đang sử dụng là từ khai thác trái phép ở bờ biển. Hiện tượng xói mòn đã xảy ra, ảnh hưởng đến ngành du lịch của quốc gia này.
**Hậu quả kinh hoàng là gì?**
Khai thác cát đang phá hủy rạn san hô ở Kenya, khiến cá sấu ở Ấn Độ đối mặt tuyệt chủng. Hệ sinh thái sông Mekong đang báo động đỏ - lòng sông ở hạ lưu đã bị hạ thấp vài mét chỉ trong vài năm gần đây!
Các nhà khoa học cảnh báo: khai thác cát quá mức sẽ phá hủy hệ sinh thái, khiến thiên tai xảy ra nhiều hơn. Bãi biển biến mất = không có gì chặn lũ! Cơn sóng thần năm 2004 tại Sri Lanka đã phá hủy mọi thứ chính là minh chứng cho việc khai thác cát quá mức.
**Giá cát tăng "phi mã" **
Nguồn cung khan hiếm khiến giá cát tăng chóng mặt - đã tăng gần 6 lần trong 25 năm! Centennial Construction Network cung cấp số liệu: tính đến 30/06/2022, giá cát trung bình ở Trung Quốc khoảng 138 NDT/m3 (hơn 450.000 đồng/m3).
Nhiều nước tăng giá các sản phẩm sử dụng cát làm nguyên liệu do quá khan hiếm. Từ tháng 6/2022, hai công ty sản xuất wafer silicon là ShinEtsu và SUMCO đã thông báo tăng giá vì cát tăng quá mạnh.
**Giải pháp nào để cứu vãn? **
May mắn là các nhà khoa học đã nghiên cứu cát nhân tạo để thay thế! Cát nghiền từ đá, sỏi được loại bỏ tạp chất, có kích cỡ đồng nhất, cường độ chịu lực cao nên phù hợp sản xuất bê tông. Nhưng giá thành vẫn còn khá cao.
Nhiều quốc gia đã bắt đầu sử dụng tro tái chế từ chất thải rắn bị đốt để thay thế cát. Ở Zurich (Thụy Sĩ) đang xây các tòa nhà với 98% bê tông tái chế.
Ấn Độ đang triển khai sử dụng nhựa thải để sản xuất bê tông. Các vật liệu khác như gỗ cũng đang được nghiên cứu để đưa vào sử dụng.
Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc khuyến nghị các chính phủ phối hợp đưa ra bộ quy tắc chung về quản lý khai thác cát tự nhiên. Nếu thực hiện nghiêm túc, nguồn tài nguyên cát sẽ không cạn kiệt và nạn buôn lậu cát sẽ không tiếp diễn nữa!
Nguồn: soha.vn