BiCute1759
New member
Hóc xương cá, xương gà là chuyện cấp cứu phổ biến lắm luôn đó mọi người ơi Đặc biệt là dịp Tết hay đi nhậu với hội bạn, vừa ăn vừa nói chuyện là dễ "dính chưởng" nhất. Nếu không xử lý kịp thời thì có thể nguy hiểm đến tính mạng luôn nha!
Hôm nay mình xin share bài viết của TS. BS Phạm Thị Bích Thủy - Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương về cách xử trí và phòng ngừa dị vật đường ăn trong ngày Tết. Cùng đọc để tự bảo vệ bản thân nào!
1. Dị vật đường ăn là gì vậy?
Nói cho dễ hiểu thì đây là những trường hợp dị vật mắc kẹt từ vùng miệng xuống tới tâm vị của dạ dày đó các bạn.
Thường thì hay gặp nhất là xương động vật kiểu như: xương cá, xương gà, xương vịt, xương lợn. Ngoài ra còn có các loại hạt to to như hạt hồng xiêm, hạt vải, hạt nhãn... Hoặc đồ chơi trẻ em nuốt phải, thậm chí là tăm tre, đồng xu, kim băng, răng giả...
Nguyên nhân chính là do ăn uống không cẩn thận: vừa ăn vừa nói chuyện, cười đùa, vừa ăn vừa nhậu, hoặc ăn toàn bộ món lẫn xương luôn.
Với người già lắp răng giả không chắc, khi nhai nuốt dễ làm trôi răng giả xuống đường ăn. Còn trẻ em thì ăn không biết nhằn xương, bị ép ăn khi đang khóc, hoặc người lớn không trông chừng để trẻ nuốt phải đồ chơi, đồng xu...
Một lý do nữa là thói quen chế biến món ăn lẫn cả thịt và xương như chặt gà lẫn xương, cá nấu xương lẫn canh hoặc bún phở có lẫn thịt và xương...
2. Biểu hiện khi bị hóc dị vật
Khi dị vật mắc vào thực quản sẽ gây rách hoặc sung huyết, sưng nề niêm mạc thực quản. Niêm mạc thực quản bị tổn thương sẽ gây viêm niêm mạc, viêm lan tỏa hoặc áp xe dưới niêm mạc.
Nếu khối viêm còn khu trú trong niêm mạc và lớp cơ thực quản gọi là viêm tấy hoặc áp xe thành thực quản. Còn khi dị vật gây thủng thực quản xuyên qua lớp cơ thì sẽ gây viêm tấy lan tỏa hoặc áp xe quanh thực quản ở vùng cổ hoặc ngực, dẫn đến áp xe trung thất có thể tử vong nếu không điều trị tích cực
Dị vật sắc nhọn cắm ở vị trí thực quản ngực còn dễ làm thủng động mạch cảnh gây thiếu máu cấp dẫn đến tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.
3. Vị trí dễ mắc dị vật
Có 4 chỗ hẹp tự nhiên dị vật thực quản dễ mắc lại là:
• Miệng thực quản
• Vị trí quai động mạch chủ bắt chéo qua thành trước thực quản
• Phế quản trái bắt chéo qua thực quản
• Chỗ chui qua cơ hoành và tâm vị
4. Chẩn đoán như thế nào?
Giai đoạn đầu (1-2 ngày):Bệnh nhân không sốt, các triệu chứng toàn thân ít thay đổi.
Triệu chứng điển hình là khó nuốt, nuốt vướng, nuốt đau. Nuốt ngày càng đau, không ăn uống được tiếp. Đây là lúc mà mọi người phải đến bệnh viện ngay nha!
Khám nội soi tai mũi họng có thể thấy dị vật nằm ở họng, hạ họng. Nếu dị vật ở vùng này thì có thể soi gắp bằng nội soi thông thường, không cần gây tê hoặc gây mê và về nhà ngay sau khi gắp dị vật với đơn thuốc súc họng, theo dõi trong 3 ngày.
Nếu dị vật nằm ở dưới từ miệng thực quản trở xuống tới tâm vị thì nội soi tai mũi họng thông thường không thấy được. Lúc này cần chụp XQ cổ nghiêng, ngực hoặc CT scan vùng cổ, ngực mới có thể phát hiện nếu dị vật cản quang. Bệnh nhân sẽ đau ở vùng dưới cổ, ngực, nuốt đau nhiều, ấn máng cảnh đau.
Bệnh nhân cần nội soi ống mềm hoặc soi thực quản ống cứng để lấy dị vật.
Giai đoạn viêm tấy hoặc áp xe thành thực quản (sau 24-48 giờ):Toàn thân: Hội chứng nhiễm trùng nặng, có thể có dấu hiệu sốc do nhiễm trùng hoặc suy kiệt
Triệu chứng cơ năng: Nuốt rất đau, nuốt vướng, không ăn uống được gì. Bệnh nhân không quay được cổ, cúi gằm, đau không đứng thẳng được. Đau ngực, khó thở.
Triệu chứng thực thể:
• Nếu dị vật ở đoạn thực quản cổ: Ấn máng cảnh đau, không quay cổ được. Khi để lâu gây viêm tấy lan tỏa vùng cổ, tràn khí dưới da vùng cổ có thể sờ thấy da vùng cổ sưng nóng đỏ hoặc có khí lép bép.
• Nếu dị vật ở đoạn thực quản ngực: Bệnh nhân hít sâu đau, khó thở khi vận động.
Xét nghiệm máu: Bạch cầu máu tăng rất cao chủ yếu là đa nhân trung tính.
XQ: Chụp cổ nghiêng cho thấy cột sống cổ mất chiều cao sinh lý, dày phần mềm trước cột sống cổ, có thể thấy hình ảnh dị vật nếu dị vật cản quang.
CT scan cổ ngực: Có thể thấy hình ảnh dị vật, vị trí, kích thước nếu dị vật cản quang.
Chẩn đoán xác định:• Có tiền sử nuốt, ăn thức ăn lẫn xương hoặc nuốt dị vật
• Nuốt đau, nuốt vướng, tăng tiết nước bọt
• Sưng đau vùng cổ, ngực tương ứng với vị trí dị vật
• XQ cổ nghiêng hoặc CT scanner có thể thấy hình ảnh dị vật và những hình ảnh ổ viêm nếu dị vật để lâu
Trường hợp đặc biệt:Bệnh nhân ăn uống bình thường, cảm giác nuốt đau nuốt vướng lúc có lúc không. Chụp XQ không thấy hình ảnh dị vật.
Dị vật đã trôi: Mảnh xương mắc vào niêm mạc miệng họng hoặc thực quản nhưng đã trôi xuống dạ dày để lại những vết loét làm bệnh nhân thấy nuốt đau, nuốt vướng. Nội soi họng thanh quản không thấy dị vật. XQ không thấy hình ảnh dị vật. Có thể thấy vết xước, trợt niêm mạc tại vị trí xương mắc.
Khối u vùng hạ họng, thực quản: Cảm giác nuốt nghẹn nhiều. Khám nội soi tai mũi họng và chụp CT scanner vùng họng hạ họng hoặc ngực cho thấy hình ảnh khối u.
5. Xử trí dị vật đường ăn
• Nội soi thực quản gắp dị vật, hút sạch mủ nếu có, đặt sonde dạ dày
• Điều trị kháng sinh chống nhiễm trùng đồng thời cấy mủ làm kháng sinh đồ
• Giai đoạn viêm tấy áp xe quanh thực quản: Xét nghiệm máu có thể thấy máu đông đặc, công thức máu có bạch cầu đa nhân trung tính tăng rất cao. Xét nghiệm nước tiểu có thể thấy protein niệu
XQ cổ nghiêng thấy phần mềm trước cột sống cổ dày, mất chiều cong sinh lý cột sống cổ, có thể thấy mức nước mức hơi nếu ổ áp xe hình thành.
CT scanner vùng cổ ngực có thể thấy hình ảnh dị vật, vị trí, những tổn thương áp xe, tràn khí nếu có.
Xử trí: Nội soi lấy dị vật hoặc lấy dị vật theo đường phẫu thuật.
6. Điều trị dị vật đường ăn
Giai đoạn sớm:• Nội soi thực quản gắp dị vật
• Nếu thực quản xây xước cần đặt sonde dạ dày
• Dùng kháng sinh, giảm đau
• Theo dõi 1 tuần
Giai đoạn viêm tấy hoặc áp xe thành thực quản:• Nội soi thực quản gắp dị vật đồng thời hút mủ tại ổ viêm lòng thực quản
• Đặt sonde dạ dày nuôi dưỡng bệnh nhân
• Dùng kháng sinh sử dụng chống vi khuẩn phổ rộng
• Mở dẫn lưu ổ áp xe nếu khối áp xe to, không giảm theo ngày điều trị
• Mở lồng ngực dẫn lưu nếu có áp xe trung thất
• Phối hợp hồi sức tích cực cho bệnh nhân
Các biến chứng:• Nếu biến chứng viêm tấy mô lỏng lẻo vùng cổ, tràn khí vùng cổ: Cần điều trị kháng sinh liều cao phối hợp, loại bỏ dị vật, mở dẫn lưu ổ áp xe nếu cần
• Biến chứng viêm trung thất: Lấy dị vật, điều trị kháng sinh phối hợp, mở dẫn lưu ổ áp xe trung thất
• Biến chứng thủng động mạch lớn: Dị vật vùng ngực sắc nhọn chọc thủng động mạch cảnh hoặc ổ viêm nhiễm gần vùng động mạch cảnh gây hoại tử thủng động mạch. Cần phối hợp với phẫu thuật lồng ngực và mạch máu tiến hành thắt động mạch cảnh, điều trị ổ viêm.
7. Phòng ngừa dị vật đường ăn - quan trọng nhất đây nè!
• Không nên ăn những món ăn có lẫn xương
• Cẩn thận khi ăn các thức ăn có xương. Nên gỡ xương rồi mới ăn, đặc biệt là thức ăn cho trẻ nhỏ, người già
• Trong khi ăn uống không nói chuyện, cười đùa. Đặc biệt trong những bữa liên hoan, ăn uống dịp lễ Tết đông người (nhớ kỹ cái này nha mấy bạn! )
• Lưu ý ăn chậm khi uống rượu. Đối với người say rượu, nên có người để ý, chăm sóc ăn uống cẩn thận
• Không ép trẻ ăn khi trẻ đang khóc hoặc giãy dụa, nô đùa
• Lưu ý trông chừng, giám sát trẻ. Không để trẻ chơi những đồ vật nhỏ, dễ nuốt hoặc các hạt nhỏ như lạc, đỗ, ngô...
• Đối với người già cần cẩn thận khi sử dụng răng giả
• Khi bị hóc dị vật cần đến ngay cơ sở y tế để kiểm tra và can thiệp kịp thời. Không chữa mẹo theo mách bảo. Không chậm trễ, để lâu dễ gây những biến chứng nặng nề, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng
Nguồn: soha.vn