Theo chuyên gia Nga Vladislav Shurygin, việc Washington ngừng cung cấp cho Moscow thông tin các vụ phóng ICBM, SLBM cho thấy tín hiệu đáng lo ngại.
Đầu tuần này, Bộ Ngoại giao Mỹ vừa thả "bom tấn" tuyên bố rằng từ ngày 1/6, họ sẽ giữ lại toàn bộ thông báo mà Nga yêu cầu theo Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START). Drama thật sự bắt đầu rồi đây!
Dữ liệu mà Mỹ định "ôm chặt" bao gồm các cập nhật về trạng thái hoặc vị trí của tên lửa và bệ phóng, cùng với thông tin từ xa về các vụ phóng tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) và tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) của Mỹ.
Không dừng lại ở đó, Mỹ còn đang cân nhắc thu hồi thị thực của các thanh sát viên và thành viên Nga liên quan đến Hiệp ước New START. Vậy tại sao giờ mới ra tay?
Chuyên gia Vladislav Shurygin chỉ ra: "Bởi vì Mỹ thực sự đã khơi mào cuộc chiến chống lại Nga rồi. Bây giờ họ đang tiến hành một cuộc chiến tranh ủy nhiệm với bàn tay của người Ukraine đó. Washington xé bỏ tất cả các thỏa thuận trước đây và chỉ giữ lại những gì có lợi cho mình thôi."
Washington đã "phũ phàng" từ bỏ Hiệp ước ABM, Hiệp ước về bầu trời mở và một số thỏa thuận khác. Họ chỉ giữ lại cái gì có lợi: đó là việc Nga phải thông báo về tình trạng và vị trí lực lượng tên lửa hạt nhân cho Mỹ biết.
Các biện pháp đối phó trên của Mỹ được áp dụng để trả đũa việc Nga tạm thời đình chỉ Hiệp ước New START. Nhưng plot twist là ai sẽ "đau" hơn?
## Ai sẽ thiệt thòi hơn trong cuộc chơi này?
Theo Shurygin, các biện pháp đáp trả gần đây của Washington có thể gây ra hậu quả rất nghiêm trọng.
"Sau khi người Mỹ từ chối cung cấp thông tin cho chúng tôi, họ cũng sẽ không có thông tin của chúng tôi theo cách tương tự. Điều này sẽ làm tăng đáng kể mức độ bất ổn và nguy hiểm của thế giới, bởi vì bây giờ chỉ sử dụng các kênh liên lạc trực tiếp nhưng nếu một trong các bên đột nhiên hiểu sai hoặc nhầm lẫn điều gì đó thì sao?"
Tuy nhiên, Nga không thấy mình ở vị trí bất lợi hơn Mỹ sau khi các cuộc kiểm tra và chuyển dữ liệu nhạy cảm bị hủy bỏ, chuyên gia Shurygin cho biết.
"Nó không mang lại cho họ bất kỳ lợi thế nào đâu. Hơn nữa, bản thân địa lý, kích thước lãnh thổ - núi và rừng của chúng tôi, cho phép chúng tôi nhanh chóng che giấu các hệ thống tên lửa di động, hiện là nòng cốt của lực lượng hạt nhân chiến lược đấy. Vì vậy Mỹ sẽ không thể kiểm soát họ và sẽ không biết tên lửa của chúng tôi đang ở đâu luôn," vị chuyên gia chia sẻ thêm.
"Tất nhiên, đối với chúng tôi cũng sẽ có vấn đề trong việc theo dõi tàu ngầm hạt nhân của Mỹ sẽ được đặt ở đâu hoặc máy bay ném bom chiến lược của họ ở đâu. Chúng tôi cũng sẽ phải tìm ra điều này với sự giúp đỡ của tình báo và vệ tinh. Nhưng, tôi xin nhắc lại, đối với người Mỹ, đây còn là vấn đề lớn hơn nhiều, bởi vì họ không có bộ phận cơ động của Lực lượng Tên lửa Chiến lược phát triển hùng mạnh như Nga."
## Lý do Nga "bỏ" New START là gì?
Shurygin giải thích: "Trước hết, chúng tôi đã bị chặn lại bởi thực tế là Mỹ hoàn toàn trốn tránh việc tuân thủ hiệp ước New START, tạo ra những trở ngại theo mọi cách có thể."
Người Mỹ thường xuyên đình chỉ thị thực đối với các thanh sát viên Nga. Họ thường xuyên chặn các nỗ lực của Nga, bao gồm cả những nỗ lực liên quan đến việc thực hiện thỏa thuận bầu trời mở trong các chuyến nghiên cứu.
"Chúng tôi đã nhiều lần kêu gọi người Mỹ về chủ đề này, nhưng họ đã tránh giải quyết những vấn đề này bằng mọi cách có thể. Và theo đó, trong trường hợp này, họ chỉ đơn giản sử dụng một phần của thỏa thuận có lợi cho họ, cụ thể là thu thập thông tin chiến lược về vị trí của các lực lượng hạt nhân chiến lược của chúng tôi. Trên thực tế, họ giải thích và sử dụng nó một cách rõ ràng vì lợi ích của họ. Điều này, tất nhiên, không phù hợp với chúng tôi chút nào!"
## New START là gì mà hot thế?
New START là một hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Nga có hiệu lực từ ngày 5/2/2011. Nó có trước: Hiệp ước Moscow (SORT) hết hạn vào tháng 12/2012; Hiệp ước START I hết hạn vào tháng 12/2009; còn START II và START III thì chưa bao giờ có hiệu lực.
Vào ngày 21/2/2023, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố rằng Nga đang "đóng băng" việc tham gia New START. Việc đình chỉ đã được ký thành luật vào ngày 28/2.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là Nga xé bỏ hiệp ước hoàn toàn nhé: Moscow nói rõ rằng họ sẽ tiếp tục tuân thủ các hạn chế định lượng đối với vũ khí tấn công chiến lược và trao đổi thông báo với Washington về các vụ phóng tên lửa đạn đạo.
## 5 lý do Putin quyết định "đóng băng" New START
Trong bài phát biểu hồi tháng 2 trước Quốc hội Liên bang, Tổng thống Putin đã giải thích lý do đằng sau động thái này:
**Thứ nhất**, ông trích dẫn những nỗ lực của Washington nhằm cải tổ trật tự thế giới sau Thế chiến thứ 2, được các cường quốc đồng minh chủ yếu nhất trí tại Yalta vào tháng 2/1945.
**Thứ hai**, Tổng thống Nga đề cập đến việc Mỹ đơn phương rút khỏi các hiệp ước vũ khí chiến lược quan trọng; sự mở rộng của NATO về phía biên giới Nga bắt đầu từ cuối những năm 1990 vi phạm rõ ràng các thỏa thuận miệng trước đó; cũng như việc triển khai các cơ sở tên lửa đạn đạo khổng lồ ở châu Âu dưới vỏ bọc là "mối đe dọa hạt nhân" ảo tưởng từ Iran.
**Thứ ba**, ông Putin chỉ ra thực tế rằng nguyên tắc có đi có lại khi nói đến việc kiểm tra lẫn nhau các cơ sở hạt nhân theo New START đã không được Mỹ tuân thủ đầy đủ.
**Thứ tư**, Tổng thống Nga đặt vấn đề tại sao hai cường quốc vũ trang hạt nhân khác của NATO là Anh và Pháp chưa bao giờ bị ràng buộc bởi New START.
**Thứ năm**, Tổng thống Putin bày tỏ quan ngại sâu sắc về cam kết của phương Tây nhằm áp đặt một thất bại chiến lược đối với Nga, làm Nga mất trắng và khiến nước này không có khả năng tiến hành các hành động quân sự tích cực trong bối cảnh chiến dịch quân sự đặc biệt đang diễn ra ở Ukraine.
Tóm lại, tổng thống giải thích rằng các tình huống nói trên đã buộc Nga phải tạm thời ngừng tham gia New START. Tuy nhiên, Tổng thống Nga đã nói rõ ràng rằng Moscow vẫn sẵn sàng đối thoại về vấn đề này nhé.
## Chuỗi drama dài lê thê của các hiệp ước
Theo Shurygin, nhiều hiệp ước vũ khí khác nhau giữa Moscow và Washington, bao gồm Hiệp ước chống tên lửa đạn đạo (ABM) năm 1972, Hiệp ước Lực lượng hạt nhân tầm trung (INF) năm 1987 và START I năm 1991, trên thực tế đã tạo thành một gói với các thỏa thuận được đan xen.
Trên hết, vào năm 1992, Moscow và Washington đã ký Hiệp ước Bầu trời Mở - một chương trình thực hiện các chuyến bay giám sát trên không không vũ trang trên toàn bộ lãnh thổ của các bên tham gia, có hiệu lực vào năm 2002.
Cùng nhau, hiệp định dự kiến giảm số lượng tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân, hạn chế khả năng của Washington và Moscow trong việc chế tạo các tên lửa đánh chặn tên lửa đạn đạo và thiết lập giám sát lẫn nhau. Do đó, gói này đảm bảo sự ngang bằng hạt nhân giữa các quốc gia và ngăn không cho một trong hai nước cố gắng giành lợi thế hơn nước kia - điều có thể làm đảo lộn cán cân chiến lược toàn cầu.
Tuy nhiên, sau sự sụp đổ của Liên Xô, Washington đã áp dụng lập trường đắc thắng đối với Liên bang Nga và bắt đầu coi thường các thỏa thuận trước đó dưới nhiều lý do khác nhau. Buồn thật!
Về phần mình, Moscow tìm cách duy trì sự cân bằng. Do đó, các nhà lập pháp Nga đã cố gắng đưa ra điều kiện cho START II (ngày 3/1/1993) để duy trì Hiệp ước ABM hạn chế việc triển khai vũ khí phòng thủ chiến lược.
Tuy nhiên, các nhà lập pháp Mỹ đã từ chối phê chuẩn Nghị định thư mở rộng và Thỏa thuận phân định ranh giới ABM năm 1997, trong khi vào năm 2002, Tổng thống Mỹ khi đó là George W. Bush đã đơn phương hủy bỏ hiệp ước ABM.
Quyết định của ông Bush đã mở ra cơ hội cho chính quyền Tổng thống Obama thành lập tổ hợp phòng thủ chống tên lửa Aegis Ashore ở châu Âu, cụ thể là ở Romania và Ba Lan.
Tuy nhiên, Moscow đã không từ bỏ: một trong những điều khoản của New START (2011) đã nêu cụ thể rằng Nga bảo lưu quyền rút khỏi hiệp ước nếu hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ đạt đến giai đoạn phát triển khi nó trở thành mối đe dọa đối với an ninh của Nga.
Tuy nhiên, vào năm 2019, chính quyền của Tổng thống Trump đã giáng thêm một đòn nữa vào thế ngang bằng chiến lược hạt nhân giữa Nga và Mỹ bằng cách rút khỏi INF. Ông chủ Nhà Trắng khi ấy thậm chí còn đe dọa đình chỉ New START. Năm 2020, Washington cũng rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở.
Nguồn: soha.vn