Chị em ơi, drama ở Nagorno-Karabakh không đơn giản như mình nghĩ đâu nhé! Theo chuyên gia Laura-Mai Gaveriaux từ Asia Times, cuộc xung đột này có "plot twist" liên quan tới Nga và cả châu Âu nữa cơ.
Gần đây, Asia Times vừa thả bài phân tích "Gas war with Russia drives Turkey in the Caucasus" (tạm dịch: Cuộc chiến khí đốt với Nga đang dẫn lối cho Thổ Nhĩ Kỳ ở Kavkaz) của nhà phân tích Laura-Mai Gaveriaux. Để anh em có view đa chiều hơn về nguyên nhân sâu xa khiến Nagorno-Karabakh "bùng nổ" dữ dội thế này, mình xin phép lược dịch lại nhé!
## Tại sao Thổ Nhĩ Kỳ lại "chơi lớn" ủng hộ giải pháp quân sự?
Hoá ra quan điểm của Thổ Nhĩ Kỳ trong cuộc xung đột nhằm kiểm soát Nagorno-Karabakh - một khu vực chiến lược nhìn ra hai đường ống do Ankara hậu thuẫn - đang bị "dẫn lối" bởi cuộc cạnh tranh khí đốt với Nga đó các bạn!
Một cố vấn cấp cao của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan từng nói thẳng với Asia Times: "Nga không phải là đồng minh, cũng không phải kẻ địch, nhưng chúng tôi không thể đàm phán với họ nếu quá phụ thuộc vào họ, đặc biệt là về vấn đề năng lượng."
"Giống như bất kỳ quốc gia nào khác, chúng tôi có những lợi ích quan trọng cần bảo vệ." - Đúng là phải ưu tiên lợi ích quốc gia trước nhỉ!
Ở Nam Caucasus (Kavkaz), ưu tiên hàng đầu của Thổ Nhĩ Kỳ chính là các đường ống năng lượng, trong đó có một đường ống sắp bắt đầu đưa khí đốt tự nhiên từ Azerbaijan đến châu Âu trong vài tuần tới thôi đó!
Các cơ sở hạ tầng "xịn sò" này nằm ngay dưới "cái bóng" của Nagorno-Karabakh và một khu vực khác ở tỉnh Tavush, đông bắc Armenia.
Vào tháng 7/2020, đụng độ đã nổ ra tại Movses ở tỉnh Tavush của Armenia và Agdam ở quận Tovuz của Azerbaijan rồi. Theo Armenia tố cáo, biệt kích Azerbaijan đã cố xâm nhập vào một ngọn đồi chiến lược ở Tavush.
Vụ việc này như một "trailer" báo hiệu cuộc xung đột Nagorno-Karabakh hiện tại ấy, nhưng điểm khác biệt lớn lần này là nó được Thổ Nhĩ Kỳ công khai hậu thuẫn luôn!
Vị cố vấn Thổ Nhĩ Kỳ nhấn mạnh với Asia Times: "Chúng tôi phải để mắt đến những gì đang diễn ra xung quanh các đường ống của chúng tôi ở Caucasus, đặc biệt là ở khu vực Tavush, nơi đã xảy ra một số vụ đụng độ trong những năm qua."
## Các đường ống đang "nguy to"?
Theo quan điểm của Ankara, cuộc xung đột Nagorno-Karabakh là một "lời cảnh tỉnh" đối với châu Âu rằng lợi ích tài chính và an ninh ở Nam Caucasus phải được chia sẻ nha!
Vào ngày 6/10, qua Twitter, trợ lý tổng thống Azerbaijan Hikmet Hajiyev "bóc phốt" đạn pháo của Armenia đã rơi cách đường ống Baku-Tbilisi-Ceyhan (BTC) chỉ 10 mét: "Đây là những nỗ lực tuyệt vọng của phía Armenia nhằm tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng."
Được kỳ vọng sẽ kết nối trực tiếp nguồn tài nguyên từ Biển Caspi tới khu vực Địa Trung Hải, đường ống BTC xịn lắm nha - có khả năng truyền tải lên tới một triệu thùng dầu mỗi ngày luôn!
Phần lớn cổ phần (30,1%) của BTC thuộc về tập đoàn năng lượng BP của Anh, trong khi các công ty dầu khí nhà nước Azerbaijan và Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu chỉ hơn 31,5%. Phần còn lại do một số công ty châu Âu nắm giữ.
Song song với BTC là Đường ống Nam Caucasus (SCP) do BP điều hành, có khả năng cung cấp 25 tỷ mét khối khí tự nhiên mỗi năm từ mỏ Shah Deniz ở Biển Caspi của Azerbaijan tới các khách hàng ở Gruzia, Thổ Nhĩ Kỳ và sắp tới là Hy Lạp.
Việc hoàn thành Đường ống xuyên Adriatic - mảnh ghép còn thiếu giữa SCP, Đường ống xuyên khu vực Anatolia của Thổ Nhĩ Kỳ và châu Âu - đã được công bố vào ngày 12/10 rồi đó!
"Điều này sẽ cho phép Tập đoàn Shah Deniz hoàn thành các bước cần thiết cuối cùng để bắt đầu cung cấp khí đốt tự nhiên từ Azerbaijan trong 25 năm tới cho các khách hàng ở Italia, Hy Lạp và Bulgaria theo kế hoạch vào cuối năm 2020," BP cho biết.
Ngày 12/10, hãng tin Anadolu dẫn lời Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan nhấn mạnh trong cuộc điện đàm với người đứng đầu Hội đồng châu Âu rằng:
"Armenia đang gây nguy hiểm cho nguồn cung năng lượng của châu Âu bằng cách tấn công thành phố Ganja của Azerbaijan và khu vực Tovuz, nơi có các đường ống dẫn khí đốt tự nhiên và dầu mỏ."
Ankara hợp tác với Moscow trong 2 dự án Turkstream 1 và 2 để vận chuyển khí đốt của Nga đến Thổ Nhĩ Kỳ và Đông Âu. Tuy nhiên Ankara chỉ được hưởng "Marginal Profit" (lợi nhuận biên) và đã bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Nga.
Điều đó đã tạo tiền đề cho Azerbaijan - một nhà xuất khẩu dầu khí khác và cũng là đồng minh của Thổ Nhĩ Kỳ - cạnh tranh với Nga để giành thị trường châu Âu.
Vào ngày 14/10, trả lời phỏng vấn của tờ Haberturk, Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev đã đưa ra cáo buộc tương tự những gì Thổ Nhĩ Kỳ đã nói trước đó 2 ngày: "Armenia đang cố gắng tấn công và giành quyền kiểm soát các đường ống của chúng tôi."
Vào ngày 19/10, truyền thông Azerbaijan đưa tin rằng chủ tịch khu vực BP Gary Jones đã viết thư tới thủ tướng Azerbaijan để bày tỏ sự ủng hộ của BP đối với Baku trong bối cảnh chiến sự đang tiếp diễn.
"Các nhân viên của BP đã nỗ lực hết sức mình để đảm bảo quy trình sản xuất và vận chuyển dầu khí trong giai đoạn này được suôn sẻ vì điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Azerbaijan."
## Phản ứng của châu Âu khiến Thổ "hoang mang"?
Enes Bayrakli, người đứng đầu nhóm phân tích chính sách châu Âu tại SETA - tổ chức tư vấn lớn nhất của Thổ Nhĩ Kỳ - cho biết rằng Ankara đang rất "bối rối" về việc các nước châu Âu không đứng về phía họ tại Caucasus, đặc biệt là Pháp.
"Chúng tôi không thể hiểu được hành động tích cực của Pháp đối với vấn đề Armenia, vì nó thậm chí không được thúc đẩy bởi bất kỳ lợi ích chiến lược nào. Armenia không nằm trong vùng ảnh hưởng của châu Âu, đó là một khu vực hậu Liên Xô. Giúp Armenia là giúp (Tổng thống Nga) Putin đó."
Kể từ khi cuộc chiến mới bắt đầu ở Karabakh, giống như các học giả, nhà phân tích và cố vấn thân cận với tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ, ông Bayrakli đã không bỏ lỡ cơ hội nêu bật các vấn đề địa kinh tế và sự cạnh tranh Nga - Thổ.
"Nga đã can thiệp vào Ukraine, cố gắng gây ảnh hưởng trong các cuộc bầu cử, tiến hành các cuộc tấn công mạng, nhưng Liên minh châu Âu luôn hành động như thể Thổ Nhĩ Kỳ mới là kẻ thù." - Drama quá đi mất!
Nhà phân tích nhấn mạnh "EU cần Thổ Nhĩ Kỳ hơn Thổ Nhĩ Kỳ cần EU" đồng thời lưu ý tới việc hợp tác trong các vấn đề người di cư và chống khủng bố.
Soli Ozel, một giáo sư về quan hệ quốc tế thuộc Viện nghiên cứu tự do Montaigne của Pháp bình luận với Asia Times:
"Cuộc chiến Nagorno-Karabakh phải là một phần của một cuộc thảo luận lớn tương tự như các cuộc khủng hoảng Đông Địa Trung Hải, chiến sự Libya, chiến sự Syria và thậm chí cả việc gia nhập EU. Đối với Thổ Nhĩ Kỳ, sẽ không có vấn đề nào được giải quyết trừ phi tất cả mọi thứ được giải quyết."
Nguồn: soha.vn