Xuất bản năm 1998, "Căn cước" - cuốn tiểu thuyết thứ 8 của Milan Kundera - là tác phẩm hơi "niche" trong kho tàng sách của ông chú nhà văn huyền thoại này.
Là tiểu thuyết thứ 2 được ông viết nguyên bản bằng tiếng Pháp luôn, "Căn cước" đánh dấu việc Kundera "nhập gia tùy tục" sâu hơn vào quê hương văn hóa mới của mình. Năm 1999, bản dịch của dịch giả, nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên (bút hiệu Ngân Xuyên) được NXB Văn hóa Thông tin và Trung tâm văn hóa và ngôn ngữ Đông Tây cho ra mắt lần đầu dưới tên "Bản nguyên" trong tập "Milan Kundera - Tiểu thuyết", và ngay lập tức nhận được "feedback" cực kỳ tích cực từ văn giới và độc giả Việt Nam.
Sau hơn 20 năm "mất tích", nối tiếp "Sự bất tử" và "Chậm", Công ty Cổ phần Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam quyết định cho cuốn sách này "comeback" với phiên bản tái bản có chỉnh lý, trong nỗ lực mang về Việt Nam trọn bộ tác phẩm của một trong những tên tuổi "đỉnh của chóp" văn học châu Âu thế kỷ XX.
Với kích thước mini chưa đầy 200 trang ở bất kỳ ấn bản nào, "Căn cước" cũng là tác phẩm có cấu trúc đơn giản nhất trong 10 tiểu thuyết đã phát hành của Milan Kundera. Không có dàn cast đông như hội chợ với những tuyến truyện chằng chịt trải dài nhiều thế kỷ và nhiều nơi trên thế giới như các tiểu thuyết "đỉnh cao" trước đó, câu chuyện trong "Căn cước" chỉ xoay quanh một cặp đôi bình thường và một chuỗi sự kiện có vẻ "xoàng xĩnh" trong cuộc sống chung của họ.
Một ngày nọ, Jean-Marc nhận nhầm người yêu với một bà già ngoài bãi biển (bruh moment ), còn Chantal - người tình già hơn tuổi của anh - bỗng nhận được thư từ một "fan cứng" bí ẩn có tên C. D. B. Một loạt những hiểu lầm và những hành động "thiện ý nhưng vô tình phản tác dụng" đã dẫn từng người đến nỗi sợ hãi khi chợt thấy "người yêu thương nhất" của mình hiện ra với một hình ảnh hoàn toàn xa lạ, với một mặt nạ mà mình không hề biết từng tồn tại. Và khi drama đẩy lên đỉnh điểm, mỗi người bỗng "bàng hoàng nhận ra" chính mình cũng không tự biết mình là ai, buộc họ phải xem xét lại toàn bộ "căn cước" của bản thân.
Với những ai từng "mê mẩn" phong cách "tiểu thuyết giao hưởng" đã lên tới đỉnh cao ở bộ ba tác phẩm "Sách cười và lãng quên" - "Đời nhẹ khôn kham" - "Sự bất tử" và khiến Kundera nổi danh là một "game changer" trong nghệ thuật tiểu thuyết, vẻ ngoài đơn giản của "Căn cước" có thể khiến họ "shock nhẹ" và hơi thất vọng. Song những fan ruột sẽ nhận ra nguyên vẹn chất "triết lý sâu sắc" đặc trưng của ông trong cuốn "Kundera phiên bản bỏ túi" này, cùng một vài chủ đề nhân sinh quen thuộc: khuôn mặt - hình ảnh - ký ức - sự bất lực khi bị "nhốt" trong cơ thể - tuổi già... mà giờ ông mới có dịp đào sâu hơn, dành riêng một tác phẩm để "khai thác" thật kỹ.
Và trong "Căn cước", câu hỏi muôn thuở của các nhà văn - hỏi đến mức "nhàm tai" - "ta là ai?" đã được tìm hiểu qua những mảnh ghép đơn giản nhưng "real" đến mức, lần đầu tiên ở Kundera, mọi người đọc đều có thể "thấy mình trong đó". Và tuy không hẳn thiếu vắng cái cười đã thành "trademark" của Kundera trong các tác phẩm khác, nhưng cũng lần đầu tiên, "Căn cước" nhuốm màu u sầu của nhà văn đã về già.
Bước chuyển từ những tiểu thuyết dài, cấu trúc "rối não" sang những cuốn ngắn tập trung vào một vài chủ đề cụ thể ("Chậm", "Căn cước", "Vô tri", "Lễ hội của vô nghĩa") cũng trùng với bước chuyển về ngôn ngữ quan trọng của Kundera, từ một thứ tiếng Séc đậm chất thơ ca sang tiếng Pháp, đơn giản, rõ ràng và lý tính hơn.
Hơn nữa, "Căn cước" có lẽ là cuốn sách duy nhất của Kundera không phải một "tiểu thuyết Séc" hay thậm chí "tiểu thuyết châu Âu", mà được viết ra như một cuốn sách Pháp "authentic", với dàn nhân vật thuần Pháp và hơn nữa, bản thân nó cũng dựa trên "inspo" từ một vở kịch Pháp nổi tiếng thế kỷ 19. "Căn cước" giống như một experiment của Kundera khi đặt mình trọn vẹn trong truyền thống của nền văn hóa đã chấp nhận ông như một nhà văn, 17 năm sau khi đất nước ấy đã cho phép ông trở thành công dân của mình.
TÁC GIẢ
Milan Kundera sinh năm 1929 ở Séc, định cư ở Pháp từ năm 1975 và nhập quốc tịch Pháp năm 1981. Nổi tiếng sớm với các bài thơ và tiểu thuyết bằng tiếng Séc, ông chuyển hẳn sang sáng tác bằng tiếng Pháp từ năm 1995. Ngoài 10 cuốn tiểu thuyết và một tập truyện ngắn (9 trong đó đã được dịch sang tiếng Việt), ông còn viết kịch, phê bình và tiểu luận, với 4 tập tiểu luận về văn học viết trực tiếp bằng tiếng Pháp đều đã dịch sang tiếng Việt.
Các tác phẩm của Kundera đã xuất bản bằng tiếng Việt:
Tiểu thuyết, tập truyện ngắn:
• Cuộc sống không ở đây (Cao Việt Dũng dịch)
• Những mối tình nực cười (Cao Việt Dũng dịch)
• Điệu van giã từ (Cao Việt Dũng dịch)
• Đời nhẹ khôn kham (Trịnh Y Thư dịch)
• Sự bất tử (Ngân Xuyên dịch)
• Chậm (Ngân Xuyên dịch)
• Căn cước (Ngân Xuyên dịch)
• Vô tri (Cao Việt Dũng dịch)
• Lễ hội của vô nghĩa (Nguyên Ngọc dịch)
Tiểu luận:
• Nghệ thuật tiểu thuyết (Nguyên Ngọc dịch)
• Những di chúc bị phản bội (Nguyên Ngọc dịch)
• Màn (Cao Việt Dũng dịch)
• Một cuộc gặp gỡ (Nguyên Ngọc dịch)
Nguồn: svvn.tienphong.vn