Bảo vệ giới trẻ khỏi thuốc lá luôn là ưu tiên hàng đầu trong các chính sách kiểm soát thuốc lá toàn cầu. Nhưng gần đây, các cuộc thảo luận về mô hình "thế hệ không khói thuốc" đang mở ra một góc nhìn mới: liệu chúng ta có đang quên mất yếu tố công bằng cho những người hiện tại?
Khi quyền con người va chạm với lệnh cấm theo năm sinh
Đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ đang tạo ra làn sóng tranh luận sôi nổi. Dù ai cũng hiểu mục tiêu bảo vệ sức khỏe là điều tốt, nhưng khi đặt vào thực tế thì... hơi phức tạp đấy!
TS. Nguyễn Quang Huy (Trường Đại học Công nghệ Sài Gòn) chia sẻ: Một mặt, thuốc lá tuy hợp pháp nhưng gây hại khủng khiếp, kéo theo đống chi phí y tế và xã hội (trong khi lợi nhuận thì về túi doanh nghiệp). Mặt khác, cấm theo năm sinh thì... hơi vô lý? Tưởng tượng hai người cùng tuổi nhưng quyền lợi khác nhau chỉ vì sinh năm này năm kia
Theo anh, thay vì cấm cứng ngắc, nên áp dụng combo: nâng độ tuổi mua, tăng thuế và mở rộng khu vực cấm hút.
Luật sư Nguyễn Thị Diễm Phượng (Đoàn Luật sư TP.HCM) cũng lo ngại về việc tạo tiền lệ phân biệt đối xử. Thay vào đó, chị đề xuất tập trung vào giáo dục, tăng thuế sản xuất và siết chặt quy định địa điểm hút thuốc – cách làm bền vững và công bằng hơn nhiều.
Plot twist từ New Zealand: Năm 2023, Quốc hội nước này đã bãi bỏ luật cấm thuốc lá theo thế hệ trước khi kịp có hiệu lực. Thứ trưởng Bộ Y tế Casey Costello nhấn mạnh: "Cần đảm bảo người trưởng thành được tiếp cận các sản phẩm thuốc lá không khói như công cụ hỗ trợ cai thuốc". (Nguồn: rnz.co.nz)
Case study này cho thấy: chính sách cấm đi kèm với đống hệ lụy chưa có cách giải quyết – từ vấn đề thực thi, nguồn thu ngân sách đến tranh cãi về quyền lựa chọn của người trưởng thành.
Bảo vệ tương lai là phải, nhưng đừng quên hiện tại nhé!
Câu chuyện "thế hệ không khói thuốc" làm nổi lên một vấn đề: các nhà hoạch định chính sách giờ đang chú ý nhiều hơn đến khía cạnh công bằng. Nhưng có một câu hỏi quan trọng: Liệu chính sách hiện tại đã thực sự quan tâm đến hàng triệu người đang hút thuốc chưa?
Theo The Lancet phân tích, chính sách "cấm mua thuốc lá theo thế hệ" chủ yếu ngăn người trẻ bắt đầu hút – nhưng tác động đến tỷ lệ hút thuốc và gánh nặng bệnh tật sẽ... diễn ra rất chậm, nếu không có giải pháp cho người đang hút.
Số liệu từ WHO cho biết: hiện có 1,25 tỷ người đang sử dụng thuốc lá trên toàn thế giới Còn CDC (Mỹ) tiết lộ mỗi năm chỉ có khoảng 10% người hút thuốc trưởng thành cai thành công. Con số này nói lên điều gì? Dù cố gắng thế nào, nhóm người hút thuốc trưởng thành vẫn chiếm tỷ trọng lớn – nhưng quyền và nhu cầu của họ lại chưa được chính sách quan tâm đúng mức.
TS. Tom Price, cựu Bộ trưởng Y tế Hoa Kỳ, trong báo cáo "The Forgotten Smoker" chỉ ra rằng: hàng chục triệu người hút thuốc trưởng thành đang bị "bỏ quên" trong các cuộc thảo luận y tế công cộng. Nếu muốn giảm gánh nặng bệnh tật, chính sách cần phản ánh đúng thực tế thay vì nghĩ rằng họ tự cai được.
GS. Jérôme Palazzolo, chuyên gia Tâm lý học lâm sàng tại Đại học Côte d'Azur (Pháp), khẳng định: Những chiêu tạo cảm giác tội lỗi hay áp đặt mệnh lệnh hành chính không bao giờ đủ để thay đổi thói quen của người hút thuốc lâu năm. Họ cần sự đồng hành và giải pháp giảm tác hại thực tiễn để từng bước tự chủ trong lộ trình cai nghiện.
Cách tiếp cận mới từ Mỹ: Cân bằng hơn, nhân văn hơn
Xu hướng toàn cầu những năm gần đây cho thấy cách tiếp cận của Mỹ đang dịch chuyển từ kiểm soát đơn chiều sang khuôn khổ cân bằng hơn – đặt con người (kể cả người đang hút thuốc) vào trung tâm chính sách.
FDA (Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ) đã áp dụng quan điểm nhìn nhận thuốc lá và các sản phẩm nicotine theo "chuỗi rủi ro" thay vì coi tất cả đều nguy hại như nhau.
Đáng chú ý, cách tiếp cận này bao gồm cả các sản phẩm mới như thuốc lá nung nóng (TLNN). FDA đã cho phép một số sản phẩm TLNN được truyền thông với chỉ định "Giảm phơi nhiễm", dựa trên bằng chứng cho thấy việc chuyển hoàn toàn từ thuốc lá điếu sang sản phẩm này có thể giảm tiếp xúc với các chất độc hại. Đồng thời, FDA nhấn mạnh việc đánh giá các sản phẩm này trong tổng thể phổ rủi ro, như một phần của chiến lược giảm tác hại cho người hút thuốc trưởng thành.
Theo FDA, bên cạnh ưu tiên ngăn ngừa thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc, chính sách cũng cần tạo điều kiện để người trưởng thành đang hút có thể bỏ hoặc chuyển sang các lựa chọn ít rủi ro hơn, dựa trên thông tin khoa học minh bạch.
Cách làm này phản ánh định hướng chính sách lấy người dân làm trung tâm – thừa nhận rằng vẫn còn hàng chục triệu người hút thuốc cần được hỗ trợ bằng giải pháp phù hợp, thay vì chỉ hạn chế hoặc cấm đoán một cách cứng nhắc.
Nguồn: svvn.tienphong.vn