Hơn 2 tháng liên tục bị Nga tấn công bằng tên lửa và drone, Ukraine giờ như game thủ hết mana vậy - cơ sở hạ tầng năng lượng tan hoang, kinh tế đứng trước nguy cơ sập nguồn hoàn toàn
55 tỷ USD hay chưa đủ?
Trước làn sóng tấn công của Nga, Ukraine dự tính cần ít nhất 55 tỷ USD viện trợ từ các đồng minh trong năm 2023 để đủ tiền chi tiêu cơ bản. Con số này còn nhiều hơn cả tổng ngân sách hàng năm của Kiev trước khi chiến tranh nổ ra nữa là!
Nhưng giờ đây, với hệ thống năng lượng bị đánh tan tành và khả năng Nga sẽ còn tiếp tục "combo" thêm, các quan chức Ukraine tin rằng họ có thể cần thêm 2 tỷ USD MỖI THÁNG Lãnh đạo Kiev đang phải vật lộn tìm cách kêu gọi phương Tây hỗ trợ cho những kịch bản tệ nhất có thể xảy ra.
Kịch bản "ngày tận thế" không còn xa
Khai thác và sản xuất - chiếm khoảng 1/5 GDP Ukraine - đang chịu đòn nặng nhất do mất điện liên tục. Hai nhà máy thép lớn nhất nước ở khu công nghiệp Đông Nam đã phải đóng cửa từ tháng trước rồi.
Ông Dennis Sakva từ Dragon Capital (một công ty đầu tư Ukraine) chia sẻ: "Với các nhà máy công nghiệp và luyện kim lớn, mất điện là thảm họa thật sự. Tưởng tượng bạn đang ở giữa quy trình kỹ thuật phức tạp với nhiệt độ siêu cao mà đột nhiên cúp điện - đủ kiểu rắc rối có thể xảy ra đó"
Mất điện kéo theo Internet tèo, dịch vụ tài chính công và tư đều đứng hình - từ thanh toán lương hưu, banking app, thu thuế đến bán hàng online... tất cả đều bị gián đoạn.
Trong một cuộc họp kín đầu tháng 12, Ngân hàng Trung ương Ukraine đã phải ngồi lại bàn về kịch bản worst case nếu Nga tăng cường tấn công thêm. Hậu quả có thể là: người dân ồ ạt bỏ chạy khỏi Ukraine mang theo tiền, đồng hryvnia mất giá khi mọi người đổi sang euro hoặc USD.
Khi đó, khủng hoảng cán cân thanh toán sẽ ập đến. Chính phủ Ukraine sẽ không còn đủ dự trữ ngoại hối để trả tiền nhập khẩu hàng hóa thiết yếu và không thể trả nợ nước ngoài. Đúng nghĩa là "ngày tận thế" kinh tế luôn!
Theo một quan chức Ukraine giấu tên, nền kinh tế nước này có thể giảm thêm 5% năm tới, trong khi đã giảm tới 33% trong năm nay rồi
Tại hội nghị các nhà tài trợ quốc tế ở Paris ngày 13/12, Thủ tướng Denys Shmyhal cảnh báo kinh tế Ukraine có thể giảm tới 9% tùy thuộc vào mức độ tấn công của Nga.
"Bạn sẽ làm gì khi không thể sưởi ấm nhà mình, không thể mở cửa hàng, nhà máy hoạt động và nền kinh tế đóng băng? Chúng tôi sẽ phải xin viện trợ tài chính nhiều hơn nữa và đó chính là điều Nga muốn - phá vỡ sự đoàn kết giữa các đồng minh," ông Oleg Usenko, Cố vấn Kinh tế của Tổng thống Volodymyr Zelensky, nói thẳng.
Kinh tế trở thành mặt trận không kém phần khốc liệt
Sau gần 10 tháng xung đột kéo dài, Ukraine phụ thuộc hoàn toàn vào cả viện trợ vũ khí lẫn viện trợ kinh tế từ bên ngoài. Nga dường như đang chơi chiêu khiến các khoản viện trợ đó trở nên đắt đỏ đến mức các nước phương Tây sẽ phải bỏ cuộc.
Trước khi Nga bắt đầu chiến dịch tấn công cơ sở hạ tầng từ đầu tháng 10, Kiev còn tự tin rằng viện trợ của phương Tây có thể lấp đầy lỗ hổng ngân sách 2023.
EU và Mỹ đã cam kết hơn 30 tỷ USD cho Ukraine trong năm 2023, mặc dù chưa phải tất cả đều được phê duyệt chính thức. Ngày 15/12, EU cũng đồng ý cho vay 18 tỷ euro (hơn 19 tỷ USD) cho Ukraine trong năm 2023.
Tuy nhiên, dù viện trợ có được thực hiện đầy đủ thì cũng chỉ giúp Ukraine sống qua từng ngày chứ không thể giải quyết thiệt hại hàng trăm tỷ USD do chiến tranh gây ra.
Hệ thống năng lượng tan nát khiến các trụ cột kinh tế chính - khai thác than, sản xuất công nghiệp, công nghệ thông tin - không thể vận hành. Ngân hàng Thế giới cảnh báo tỷ lệ nghèo đói có thể tăng gấp 10 lần Tỷ lệ thất nghiệp đã gần 30%, giờ còn có khả năng tăng cao hơn nữa.
"Trong trường hợp mất điện hoàn toàn trong thời gian dài, chúng tôi chắc chắn cần thêm nguồn lực để tránh thảm họa nhân đạo," ông Sergiy Nikolaychuk, Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Ukraine chia sẻ.
Theo giới chức Ukraine và phương Tây, những đánh giá trên cho thấy Nga đang biến kinh tế Ukraine thành mặt trận then chốt của cuộc chiến - một mặt trận mà Moscow được cho là thành công hơn nhiều so với tiền tuyến.
Áp lực lên Mỹ và đồng minh ngày càng tăng
Bộ trưởng Tài chính Ukraine Sergii Marchenko đã gọi điện thoại cho Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet L. Yellen xin viện trợ hàng tỷ USD ngay khi ông lần đầu cảnh báo bà về các đợt tấn công của Nga.
Vào thời điểm ngày 16/10 đó, có vẻ Mỹ và châu Âu vẫn có thể ngăn chặn thảm họa kinh tế ở Ukraine. Chính quyền Tổng thống Joe Biden đã giúp giải quyết một phần đáng kể thâm hụt ngân sách Ukraine. EU tuy chậm trễ nhưng cũng đang viện trợ.
Thực ra Ukraine đã là "mớ hỗn độn tài chính" từ rất lâu trước khi Nga phát động chiến dịch. Xung đột toàn diện chỉ khiến mọi thứ tệ hơn gấp bội thôi
Không lâu sau khi Nga phát động chiến dịch, tình trạng khẩn cấp được thiết lập ngay. Mùa hè vừa rồi, các quan chức phương Tây còn bắt đầu nói về việc buộc Nga phải trả tiền tái thiết sau chiến tranh - Ngân hàng Thế giới ước tính sẽ mất tới 350 tỷ USD! Các quan chức Ukraine còn nhắc đến "Kế hoạch Marshall" phiên bản hiện đại nhằm thắt chặt quan hệ kinh tế với phương Tây.
Khi gặp bà Yellen tháng 10, ông Marchenko đã cảnh báo rằng các cuộc tấn công của Nga vào cơ sở hạ tầng năng lượng có thể phá vỡ mọi tính toán trước đó, nhưng lúc đó ông vẫn chưa biết mọi thứ sẽ tệ đến mức nào.
"Thậm chí ngay lúc đó, chúng tôi cũng không thể ước tính được Nga có thể phá hủy cơ sở hạ tầng năng lượng của chúng tôi ở mức độ nào," ông Marchenko chia sẻ hôm 12/12.
Đảng Cộng hòa Mỹ nói "không" với séc trắng
Cả Ukraine và chính quyền Biden đều lo lắng về những tuyên bố cứng rắn từ Đảng Cộng hòa - đảng vừa giành được quyền kiểm soát Hạ viện sau bầu cử giữa kỳ. Ông Kevin McCarthy, người dự kiến làm Chủ tịch Hạ viện, đã cảnh báo sẽ không có "séc trắng" cho Ukraine nữa đâu nhé!
Khi nhu cầu nhân đạo tăng cao, các quan chức kinh tế Ukraine đề xuất với phương Tây một chương trình hỗ trợ thu nhập khoảng 50 USD/người/tháng - với chi phí 12 tỷ USD trong 6 tháng.
Tuy nhiên, họ nhận lại phản ứng lạnh nhạt từ các quan chức phương Tây - những người vốn đã thận trọng với việc viện trợ quá nhiều cho Ukraine rồi
Sau các cuộc tấn công của Nga vào hệ thống năng lượng Ukraine, một số chuyên gia cho rằng phương Tây có thể sẽ "làm quá ít" chứ không phải quá nhiều.
"Mỹ và các nước phương Tây đã cung cấp cho Ukraine vừa đủ để tránh siêu lạm phát. Nhưng rõ ràng có nguy cơ suy thoái kinh tế nghiêm trọng hơn và cách duy nhất để ngăn chặn là cung cấp thêm hỗ trợ tài chính. Tôi không biết liệu họ có sẵn sàng làm như vậy không," Jacob Kirkegaard, thành viên cấp cao tại Quỹ Marshall của Mỹ bày tỏ.
Nguồn: soha.vn