CunMap5518
New member
Chuyện nghe hoang đường nhưng có thật: tế bào có thể "sống lại" sau khi gần chết, và điều này vừa là tin vui vừa là tin... hơi lo
Một hiện tượng siêu kỳ lạ của tế bào có tên gọi anastasis (tạm dịch: phục sinh, nghĩa là "trỗi dậy, sống lại – rising to life" trong tiếng Hy Lạp) đang làm đảo lộn mọi hiểu biết của chúng ta về hành trình một chiều đến cái chết.
Quá trình này cho thấy ta có thể đảo ngược cái chết của tế bào. Nói nôm na là tế bào có thể... hồi sinh đấy!
Ngay cả khi tế bào teo lại vì phóng xạ, nhiễm độc hay bị ảnh hưởng tiêu cực khác, thì trong một số trường hợp, khi những yếu tố xấu đó được loại bỏ trước khi tế bào chết hẳn, quá trình chết sẽ bị đảo ngược và tế bào tự hồi phục.
Đó là những gì nhà sinh học tế bào Denise Montell tại Đại học California đã quan sát được.
"Trong giới nghiên cứu hiện tượng chết rụng tế bào apoptosis – một quá trình mà sự chết của tế bào đã được lập trình sẵn – thì có nguyên lý cho rằng một khi tế bào kích hoạt trạng thái chết này, nó sẽ không thể đảo ngược được nữa", giáo sư Montell cho biết.
Nhưng nghiên cứu của bà, bắt đầu từ một báo cáo khoa học đăng trên tạp chí Sinh học Phân tử của Tế bào năm 2012, lại chứng minh điều ngược lại.
Phòng thí nghiệm của bà Montell muốn thử nghiệm xem liệu họ có thể lợi dụng quá trình phục sinh để cứu những tế bào khó thay thế trong cơ thể con người không.
Nghiên cứu này có thể đóng góp quan trọng vào việc chữa trị bệnh thiếu máu cục bộ hay những căn bệnh liên quan tim mạch. Chưa hết, nó còn cho ta cái nhìn rõ hơn về nguyên nhân và cách phát tán của bệnh ung thư nữa.
Mỗi ngày, hàng tỷ tế bào trong cơ thể chúng ta đưa ra quyết định: tiếp tục sống hay... tự vẫn Những tế bào bị tổn thương phải chết đi, nếu không ung thư sẽ từ chúng mà ra. Tế bào sẽ chết theo phương thức chết rụng tế bào apoptosis đã nói ở trên.
"Chúng tôi thấy có rất nhiều tế bào không nên chết đi. Cụ thể là những tế bào neuron trong não hay tế bào trong tim", bà Montell giải thích.
Một điểm cân bằng cụ thể cần được duy trì: nếu có quá nhiều tế bào chết, ta sẽ bị những bệnh như Alzheimer hay Parkinson – dấu hiệu cho thấy tế bào đang chết dần.
Khi quá trình chết rụng tế bào diễn ra, một phân tử quan trọng mang tên "caspase hành hình" được kích hoạt bên trong tế bào. Và nhiệm vụ của nó đúng như tên gọi luôn.
Loại caspase này đi vòng quanh tế bào, tiến hành xé nhỏ các phần của tế bào và khiến nó teo lại. "Dần dần tế bào sẽ biến thành những mảnh nhỏ, và những tế bào khác sẽ tới nuốt những mảnh đó lại", bà nói.
Giáo sư Montell bắt đầu nghiên cứu về sự phục sinh của tế bào nhiều năm trước tại Đại học John Hopkins, khi một sinh viên nộp đơn xin gia nhập dự án nghiên cứu của bà sau khi phát hiện ra quá trình đảo ngược cái chết của tế bào trong đồ án tốt nghiệp.
Bà Montell công nhận sinh viên Hogan Tang là người đã khám phá ra quá trình phục sinh tế bào – anastasis, bà cũng nói thêm rằng một học giả khác đã giúp đặt tên cho quá trình này.
Tang đã tạo ra quá trình chết rụng tế bào bằng cách thêm ethanol 4,3% vào cụm tế bào và cẩn thận loại bỏ độc tính của ethanol từ từ. Theo dõi cho thấy một phần tế bào đã thực sự phục hồi sau khi độc tính được dỡ bỏ.
Bước tiếp theo là thử nghiệm trên tế bào ruồi và động vật có vú. Cho tới nay, họ đã phát hiện hiện tượng phục sinh tế bào trên 12 loại tế bào động vật có vú khác nhau.
Việc phát hiện quá trình này trên tế bào người và ruồi gợi ý rằng quá trình phục sinh đã tồn tại từ rất lâu, có thể lên tới hàng triệu năm luôn!
Vẫn còn nhiều bí ẩn chưa được giải đáp đằng sau nguồn gốc cũng như các biến thể của quá trình kỳ lạ này.
Giáo sư Andrew Fraser tại Đại học Toronto nói rằng sự phục sinh tế bào – một thuật ngữ, một quá trình mà ông chưa từng nghe – có thể là dấu hiệu tốt trong việc chữa trị thiếu máu cục bộ hay đột quỵ, nhưng nó cũng có thể rất nguy hiểm.
"Thông thường, khi bạn kích thích một tế bào để nó chết, thì bạn thực sự muốn nó chết đi. Nó có thể bị tổn thương DNA rất nặng nề hoặc một vấn đề gì đó", ông Fraser nói. "Từ góc nhìn sinh vật học mà nói, nếu tôi muốn một thứ chết đi, tôi phải thực sự cần nó PHẢI chết đi".
Đối với ông, điểm quan trọng nhất là DNA của tế bào có thể đã bị tổn thương. Chuyện gì sẽ xảy ra nếu một tế bào bắt đầu chết dần, nhưng thông qua quá trình phục sinh, tế bào lại đột biến thì sao?
"Hiển nhiên là bạn không muốn sự đột biến diễn ra", ông nói. "Người ta vốn biết rằng quá trình chết rụng tế bào diễn ra khi DNA bị tổn thương, và sẽ tiến hành tiêu diệt tế bào để giảm thiểu thiệt hại lên cơ thể".
Theo bà Montell, những lo ngại mà ông Fraser đưa ra hoàn toàn có cơ sở: trong nghiên cứu của mình, bà đã phát hiện một phần nhỏ tế bào vẫn có DNA bị tổn thương và bước vào quá trình đột biến, điều này có thể dẫn tới ung thư phát triển.
Nhưng đa số các tế bào được phục sinh có thể tự chữa lành những đoạn DNA đã bị tổn hại. Tự hồi máu đấy!
Đội ngũ nghiên cứu của bà Montell cũng vừa đưa thêm thông tin mới rằng quá trình phục sinh diễn ra qua hai giai đoạn. Đầu tiên tế bào sẽ đi qua giai đoạn phục sinh nhân bản rồi bắt đầu di cư; sau 12 tiếng, tế bào sẽ hồi phục nhưng chưa tới trạng thái ban đầu.
Điều này khiến các nhà nghiên cứu đặt câu hỏi liệu chúng có thể về trạng thái ban đầu không, hay sự phục sinh sẽ khiến tế bào thay đổi vĩnh viễn. Bà Montell nói quá trình này giống như vết thương ngoài da lành sẽ để lại sẹo vậy.
Nhưng không phải điều đó cũng giống những gì ung thư vẫn làm sao? Tự nhân bản rồi tự di cư, tự trở lại mặc dù gặp phải độc tố được đưa vào cơ thể để ngăn chặn?
Đúng là như thế. Và bạn cũng không muốn tế bào ung thư làm điều đó, bà Montell nói. "Khi chúng ta chữa trị ung thư, chúng ta sử dụng hóa trị hoặc xạ trị - ta khiến tế bào ung thư tự tiêu diệt mình thông qua quá trình kích hoạt chết rụng tế bào".
Những tế bào quay trở lại sau khi gần chết có thể lý giải trường hợp tái phát bệnh. Nhiều tháng hay thậm chí nhiều năm sau, sau khi bệnh nhân được chữa trị ung thư thành công thì họ lại bị ung thư một lần nữa.
Theo bà Montell, quá trình phục sinh tế bào có thể là nguyên nhân gây ra việc tái phát ung thư. Các tế bào ung thư cũng như tế bào thông thường khác, có thể chúng đã cố gắng tự phục hồi và tự di cư, phát triển.
Nếu điều đó đúng, nếu việc phục sinh tế bào chính là lý do bệnh ung thư tái phát, thì đó đúng là "một phụ phẩm không may" của quá trình hồi phục đã tiến hóa cùng con người, bà Montell nói.
"Đây không phải ý tưởng mới: ung thư như một vết thương không lành, hoặc một phản ứng phục hồi vết thương cứ kéo dài, dai dẳng mãi".
Nguồn: soha.vn