Chuyện thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLLN) đang khiến các cơ quan chức năng toàn cầu phải "xoay như chong" để tìm cách kiểm soát đây!
Cấm liên tục mà giới trẻ vẫn "chill" thuốc lá điện tử - case Úc và Thái Lan
Úc được biết đến là nước siết thuốc lá và TLĐT gắt nhất trong hội các nước phát triển. Nhưng mà kết quả thì... hơi sốc đấy!
Báo cáo từ bang Nam Úc cho thấy số bạn trẻ 15-19 tuổi hút TLĐT hàng ngày năm 2023 đã tăng gấp đôi so với năm 2022, lên tận 15,1%. Bác sĩ Colin Mendelsohn còn bóc phốt: "Trong 1,7 triệu người đang dùng TLĐT tại Úc, có đến 90% dùng hàng lậu" luôn!
Vấn đề là hình phạt nhập lậu TLĐT ở Úc chưa đủ "sợ", trong khi lợi nhuận thì quá ngon. TLĐT mua sỉ từ Trung Quốc chỉ 2,5 đô-la/chiếc nhưng bán lậu tại Úc được giá gấp hàng chục lần! Cơ quan Thuế Úc ước tính mất trắng khoảng 2,3 tỷ đô-la doanh thu thuế trong năm 2021-2022. Tức ghê!
Tương tự, Thái Lan cũng đang "đau đầu" không kém. Năm 2023, Quỹ hành động về thuốc lá và sức khỏe (ASHF) công bố: Tỷ lệ hút TLĐT ở teen 13-15 tuổi đã tăng gấp 5 lần, từ 3,3% năm 2015 (sau 1 năm cấm) lên 17,6% năm 2023. Dữ vậy mà!
Do đó, tháng 9/2023 Quốc hội Thái Lan đã lập Ủy ban Đặc biệt để review lại xem lệnh cấm TLĐT có hiệu quả không. Đến tháng 6 năm nay, Ủy ban đưa ra 3 phương án: Quản lý TLLN, hoặc quản lý cả TLLN lẫn TLĐT, hoặc sửa luật để siết chặt lệnh cấm TLĐT hơn nữa. Sắp tới sẽ trình Quốc hội Thái Lan quyết định.
Việt Nam: Tỷ lệ teen dùng TLĐT cũng đang tăng
Dù TLĐT, TLLN chưa được phép lưu hành hợp pháp tại VN, nhưng Bộ Y tế báo cáo tỷ lệ thanh thiếu niên 13-15 tuổi sử dụng TLĐT tăng 4,5% trong giai đoạn 2022-2023. Vì thế, Bộ Y tế đề xuất cấm kinh doanh, nhập khẩu, quảng cáo các mặt hàng này luôn.
Nhưng mà một số đại biểu Quốc hội đặt câu hỏi: Đề xuất này có khả thi lâu dài không nếu không có biện pháp xử lý người sử dụng? Đặc biệt khi các nước cấm như Thái Lan và Úc mà tỷ lệ giới trẻ dùng vẫn tăng đều. Vậy cấm ở VN thì làm sao đạt được mục tiêu bảo vệ giới trẻ? Và ai sẽ chịu trách nhiệm chống buôn lậu nếu không cấm sử dụng?
Bộ Công Thương yêu cầu Bộ Y tế cần đánh giá khoa học xem TLLN, TLĐT có độc hại hơn thuốc lá điếu đến mức phải cấm không. Nếu có thì cần sửa Luật Phòng chống tác hại thuốc lá và Luật Đầu tư.
Theo các chuyên gia, lợi ích của lệnh cấm là ngăn được sản phẩm chính hãng đến tay người dùng. Nhưng mặt trái là thị trường chợ đen vẫn tồn tại vì nhu cầu có thật. Thêm nữa, cơ quan nào và luật nào để phạt trẻ em dùng TLĐT ngoài trường học? Đây là những câu hỏi đang khiến giới chuyên gia đau đầu!
Vì vậy, các chuyên gia cho rằng biện pháp cấm dù triệt để hay một phần đều khó mang lại hiệu quả lâu dài.
Còn các nước quản lý thì sao?
Ngược lại, tại Mỹ - nơi cho phép TLLN, TLĐT nhưng quản lý chặt, từ năm 2019 tỷ lệ giới trẻ sử dụng TLĐT từ mức đỉnh 27,7% đã giảm mạnh gần 2/3 xuống còn 10% vào năm 2023, theo báo cáo mới nhất của CDC Hoa Kỳ. Impressive!
FDA Hoa Kỳ đánh giá TLLN giúp tránh được việc người dùng tùy biến sản phẩm sai mục đích và không hấp dẫn giới trẻ.
Tại Nhật, theo khảo sát của Bộ Y tế trên 60.000 học sinh THCS và THPT năm 2018, tỷ lệ sử dụng TLLN chỉ có 0,1%. Trong khi đó, từ 2015 đến 2023, doanh số thuốc lá điếu tại Nhật giảm tới 52% do người hút chuyển sang TLLN...
Tại Phiên giải trình ngày 4/5/2024, lãnh đạo Quốc hội yêu cầu cần nhận diện đúng về thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đánh giá đúng tác hại; có thông điệp rõ ràng đến người dân về trách nhiệm của nhà nước; làm rõ tồn tại, hạn chế trong công tác phòng chống; xác định trách nhiệm cụ thể của từng bộ, ngành, địa phương. Đồng thời cần có giải pháp thực hiện dựa trên nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, bằng chứng thực tiễn và phân tích tác động đến người tiêu dùng, doanh nghiệp, năng lực cơ quan quản lý nhà nước...
Nguồn: svvn.tienphong.vn