Chuyện nghe hơi kỳ nhưng có thật nha! Sự tò mò của một chị y tá về nguy cơ nhiễm khuẩn trong phòng mổ đã dẫn đến một trong những thí nghiệm "bá đạo" nhất từng được đăng trên tạp chí y khoa. Kết quả vừa hài vừa có nhiều điều thú vị về một hiện tượng sinh học mà ai cũng trải qua hằng ngày đấy!
Xì hơi là chuyện tự nhiên mà ai cũng biết, nhưng lại là topic "khoai" khó mở trong các cuộc nói chuyện nghiêm túc. Thế mà hơn 20 năm trước, một câu hỏi nghe có vẻ "troll" đã khiến các nhà khoa học phải làm thật để tìm câu trả lời luôn!
Story bắt đầu khi một chị y tá đặt câu hỏi: liệu việc xì hơi trong phòng mổ có làm mất vô trùng không nhỉ? Nghe có vẻ funny nhưng cũng hợp lý đấy, vì trong phòng mổ, mọi thứ có nguy cơ mang vi khuẩn đều phải kiểm soát cực kỹ để bảo vệ bệnh nhân khỏi nhiễm trùng mà.
Câu hỏi này được chuyển đến nhà truyền thông khoa học nổi tiếng người Úc Karl Kruszelnicki cùng nhà vi sinh học Luke Tennent vào năm 2001. Thay vì coi đó là trò đùa, hai ông quyết định làm luôn một thí nghiệm thực tế cho chắc ăn!
Thiết kế nghiên cứu đơn giản nhưng đủ để kiểm tra: Một người tình nguyện (respect!) được yêu cầu xì hơi trực tiếp vào hai đĩa petri (dùng nuôi cấy vi khuẩn) từ khoảng cách chỉ vài centimet. Lần đầu thì mặc quần bình thường. Lần hai thì... không mặc quần!
Kết quả sau đó được đăng trên tạp chí y khoa BMJ trong số đặc biệt Giáng sinh 2001 với cái tên cực lầy: "Hot Air?" (tạm dịch: "Luồng khí nóng?" ).
Và đây là những gì các nhà nghiên cứu phát hiện ra, khá bất ngờ luôn nha! Đĩa petri tiếp xúc với luồng khí từ người không mặc quần xuất hiện sự phát triển của hai loại vi khuẩn - những vi khuẩn vốn hay có trên da và trong hệ tiêu hóa của con người.
Còn đĩa petri tiếp xúc với luồng khí qua lớp quần áo thì lại hoàn toàn sạch sẽ! Điều này chứng minh vải quần áo đã hoạt động như một "bộ lọc" cực xịn, chặn vi sinh vật không cho bay ra môi trường xung quanh.
Tuy kết quả nghe hơi "lo lo" nhưng các tác giả cũng nhấn mạnh là không cần phải hoảng nha mọi người! Những vi khuẩn được phát hiện đều thuộc nhóm vô hại và tương tự các chủng có lợi thường thấy trong sữa chua hoặc hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh đấy.
Từ đó, họ đưa ra kết luận vừa thực tế vừa hài hước: nếu muốn giảm thiểu nguy cơ phát tán vi khuẩn, thì đừng xì hơi khi đang "thả rông" gần đồ ăn nha!
Tuy nhiên, giới khoa học cũng lưu ý rằng nghiên cứu này không nên coi là bằng chứng cho thấy xì hơi là nguồn lây nhiễm nguy hiểm đâu. Đây chỉ là thí nghiệm nhỏ mang tính khám phá, chưa đủ để đưa ra các khuyến nghị y khoa chính thức.
Điều đáng nói là cho đến giờ, xì hơi vẫn là một trong những lĩnh vực ít được nghiên cứu nhất trong sinh học con người. Không phải vì nó không quan trọng, mà chủ yếu vì... ngại ngùng quá! Đây là chủ đề gây "cringe", khó đo lường và thường không được các quỹ tài trợ nghiên cứu để ý tới lắm.
Mặc dù vậy, các nhà khoa học vẫn đang cố tìm hiểu sâu hơn về hoạt động này vì nó phản ánh nhiều thông tin quan trọng về sức khỏe hệ tiêu hóa và hệ vi sinh vật đường ruột đấy!
Theo các nghiên cứu hiện đại, hơn 99% thành phần của khí trung tiện là các loại khí không mùi như hydro, methane, carbon dioxide, oxy và nitơ. Mùi "đặc trưng" mà chúng ta ngửi được thực ra chỉ đến từ một lượng cực nhỏ các hợp chất chứa lưu huỳnh do vi khuẩn đường ruột tạo ra khi phân hủy thức ăn.
Nói cách khác, bản thân khí trung tiện không phải là một "đám mây vi khuẩn" như nhiều người nghĩ đâu nha! Nếu có nguy cơ phát tán vi sinh vật, nguồn gốc nhiều khả năng đến từ các hạt vật chất cực nhỏ hoặc vi khuẩn bám trên da bị cuốn theo luồng khí thoát ra ngoài.
Một số nghiên cứu gần đây cũng cho thấy vi khuẩn đường ruột có thể tồn tại trong không khí ở những môi trường đặc biệt như nhà vệ sinh sau khi đại tiện. Tuy nhiên, đến giờ vẫn chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy việc xì hơi là con đường lây truyền virus hoặc tác nhân gây bệnh đáng kể đối với con người.
Trong những năm gần đây, công nghệ mới đang mở ra hướng tiếp cận khác cho lĩnh vực này luôn. Các nhà khoa học tại Đại học Maryland đã phát triển một thiết bị đeo có biệt danh "quần lót thông minh" (smart underwear chứ không phải gì khác đâu nha ), có khả năng phát hiện khí hydro trong trung tiện.
Thiết bị này được thiết kế để theo dõi hoạt động của hệ vi sinh vật đường ruột trong điều kiện sinh hoạt hằng ngày. Song song với đó, dự án Human Flatus Atlas cũng được triển khai để xây dựng cơ sở dữ liệu quy mô lớn về tần suất, đặc điểm và thành phần khí trung tiện ở nhiều nhóm người khác nhau. Khoa học quá xá!
Các nhà nghiên cứu kỳ vọng những dữ liệu này sẽ giúp hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa chế độ ăn uống, hệ vi sinh vật đường ruột và sức khỏe tổng thể. Vì trước khi xác định điều gì là bất thường, khoa học cần biết chính xác thế nào mới được xem là bình thường đã chứ!
Cho đến hiện tại, kết luận được nhiều chuyên gia đồng ý là: khí trung tiện không hoàn toàn vô trùng nhưng cũng không phải mối đe dọa lớn cho sức khỏe cộng đồng đâu nha. Và bài học đơn giản nhất từ thí nghiệm "bá đạo" năm 2001 có lẽ vẫn còn giá trị đến giờ: quần áo không chỉ giúp giữ lịch sự mà còn đóng vai trò như một hàng rào hữu ích trong việc hạn chế sự phát tán vi khuẩn ra môi trường xung quanh.
Vậy nên nhớ mặc quần vào nha mọi người!
Nguồn: soha.vn
Xì hơi là chuyện tự nhiên mà ai cũng biết, nhưng lại là topic "khoai" khó mở trong các cuộc nói chuyện nghiêm túc. Thế mà hơn 20 năm trước, một câu hỏi nghe có vẻ "troll" đã khiến các nhà khoa học phải làm thật để tìm câu trả lời luôn!
Story bắt đầu khi một chị y tá đặt câu hỏi: liệu việc xì hơi trong phòng mổ có làm mất vô trùng không nhỉ? Nghe có vẻ funny nhưng cũng hợp lý đấy, vì trong phòng mổ, mọi thứ có nguy cơ mang vi khuẩn đều phải kiểm soát cực kỹ để bảo vệ bệnh nhân khỏi nhiễm trùng mà.
Câu hỏi này được chuyển đến nhà truyền thông khoa học nổi tiếng người Úc Karl Kruszelnicki cùng nhà vi sinh học Luke Tennent vào năm 2001. Thay vì coi đó là trò đùa, hai ông quyết định làm luôn một thí nghiệm thực tế cho chắc ăn!
Thiết kế nghiên cứu đơn giản nhưng đủ để kiểm tra: Một người tình nguyện (respect!) được yêu cầu xì hơi trực tiếp vào hai đĩa petri (dùng nuôi cấy vi khuẩn) từ khoảng cách chỉ vài centimet. Lần đầu thì mặc quần bình thường. Lần hai thì... không mặc quần!
Kết quả sau đó được đăng trên tạp chí y khoa BMJ trong số đặc biệt Giáng sinh 2001 với cái tên cực lầy: "Hot Air?" (tạm dịch: "Luồng khí nóng?" ).
Và đây là những gì các nhà nghiên cứu phát hiện ra, khá bất ngờ luôn nha! Đĩa petri tiếp xúc với luồng khí từ người không mặc quần xuất hiện sự phát triển của hai loại vi khuẩn - những vi khuẩn vốn hay có trên da và trong hệ tiêu hóa của con người.
Còn đĩa petri tiếp xúc với luồng khí qua lớp quần áo thì lại hoàn toàn sạch sẽ! Điều này chứng minh vải quần áo đã hoạt động như một "bộ lọc" cực xịn, chặn vi sinh vật không cho bay ra môi trường xung quanh.
Tuy kết quả nghe hơi "lo lo" nhưng các tác giả cũng nhấn mạnh là không cần phải hoảng nha mọi người! Những vi khuẩn được phát hiện đều thuộc nhóm vô hại và tương tự các chủng có lợi thường thấy trong sữa chua hoặc hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh đấy.
Từ đó, họ đưa ra kết luận vừa thực tế vừa hài hước: nếu muốn giảm thiểu nguy cơ phát tán vi khuẩn, thì đừng xì hơi khi đang "thả rông" gần đồ ăn nha!
Tuy nhiên, giới khoa học cũng lưu ý rằng nghiên cứu này không nên coi là bằng chứng cho thấy xì hơi là nguồn lây nhiễm nguy hiểm đâu. Đây chỉ là thí nghiệm nhỏ mang tính khám phá, chưa đủ để đưa ra các khuyến nghị y khoa chính thức.
Điều đáng nói là cho đến giờ, xì hơi vẫn là một trong những lĩnh vực ít được nghiên cứu nhất trong sinh học con người. Không phải vì nó không quan trọng, mà chủ yếu vì... ngại ngùng quá! Đây là chủ đề gây "cringe", khó đo lường và thường không được các quỹ tài trợ nghiên cứu để ý tới lắm.
Mặc dù vậy, các nhà khoa học vẫn đang cố tìm hiểu sâu hơn về hoạt động này vì nó phản ánh nhiều thông tin quan trọng về sức khỏe hệ tiêu hóa và hệ vi sinh vật đường ruột đấy!
Theo các nghiên cứu hiện đại, hơn 99% thành phần của khí trung tiện là các loại khí không mùi như hydro, methane, carbon dioxide, oxy và nitơ. Mùi "đặc trưng" mà chúng ta ngửi được thực ra chỉ đến từ một lượng cực nhỏ các hợp chất chứa lưu huỳnh do vi khuẩn đường ruột tạo ra khi phân hủy thức ăn.
Nói cách khác, bản thân khí trung tiện không phải là một "đám mây vi khuẩn" như nhiều người nghĩ đâu nha! Nếu có nguy cơ phát tán vi sinh vật, nguồn gốc nhiều khả năng đến từ các hạt vật chất cực nhỏ hoặc vi khuẩn bám trên da bị cuốn theo luồng khí thoát ra ngoài.
Một số nghiên cứu gần đây cũng cho thấy vi khuẩn đường ruột có thể tồn tại trong không khí ở những môi trường đặc biệt như nhà vệ sinh sau khi đại tiện. Tuy nhiên, đến giờ vẫn chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy việc xì hơi là con đường lây truyền virus hoặc tác nhân gây bệnh đáng kể đối với con người.
Trong những năm gần đây, công nghệ mới đang mở ra hướng tiếp cận khác cho lĩnh vực này luôn. Các nhà khoa học tại Đại học Maryland đã phát triển một thiết bị đeo có biệt danh "quần lót thông minh" (smart underwear chứ không phải gì khác đâu nha ), có khả năng phát hiện khí hydro trong trung tiện.
Thiết bị này được thiết kế để theo dõi hoạt động của hệ vi sinh vật đường ruột trong điều kiện sinh hoạt hằng ngày. Song song với đó, dự án Human Flatus Atlas cũng được triển khai để xây dựng cơ sở dữ liệu quy mô lớn về tần suất, đặc điểm và thành phần khí trung tiện ở nhiều nhóm người khác nhau. Khoa học quá xá!
Các nhà nghiên cứu kỳ vọng những dữ liệu này sẽ giúp hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa chế độ ăn uống, hệ vi sinh vật đường ruột và sức khỏe tổng thể. Vì trước khi xác định điều gì là bất thường, khoa học cần biết chính xác thế nào mới được xem là bình thường đã chứ!
Cho đến hiện tại, kết luận được nhiều chuyên gia đồng ý là: khí trung tiện không hoàn toàn vô trùng nhưng cũng không phải mối đe dọa lớn cho sức khỏe cộng đồng đâu nha. Và bài học đơn giản nhất từ thí nghiệm "bá đạo" năm 2001 có lẽ vẫn còn giá trị đến giờ: quần áo không chỉ giúp giữ lịch sự mà còn đóng vai trò như một hàng rào hữu ích trong việc hạn chế sự phát tán vi khuẩn ra môi trường xung quanh.
Vậy nên nhớ mặc quần vào nha mọi người!
Nguồn: soha.vn