Ối giời ơi, Trung Quốc lại khiến cả thế giới phải "đứng hình" với một nghiên cứu tranh cãi đến mức khó tưởng tượng! Lần này, các nhà khoa học nước này vừa nhân bản thành công 5 con khỉ biến đổi gen đầu tiên trên thế giới. Nghe có vẻ "xịn sò" nhưng plot twist là... những con khỉ này có gen lỗi và thể hiện cả tá triệu chứng bệnh di truyền
Điểm đáng lo nhất? Các nhà khoa học đã biết trước điều đó rồi nhưng vẫn cố tình tạo ra những sinh linh bệnh tật và cho chúng một "cuộc sống". Lý do họ đưa ra là muốn dùng những con khỉ chỉnh sửa gen này làm vật thí nghiệm trong nghiên cứu y sinh.
Ý tưởng nghe có vẻ ổn đấy: nếu có thể dùng những con khỉ nhân bản bị bệnh, thì sẽ hạn chế được việc đưa những con khỉ đang sống khỏe mạnh vào nghiên cứu, từ đó giảm tổng số động vật thí nghiệm trên toàn cầu. Nhưng liệu câu chuyện "hình nhân thế mạng" này có đơn giản như vậy?
Hai nghiên cứu mới đăng trên Tạp chí Khoa học Quốc gia Trung Quốc đã trở thành mỏ khai thác các vấn đề đạo đức nóng hổi. Câu hỏi đặt ra là: Liệu lợi ích tiềm năng phục vụ khoa học có đủ sức nặng để biện minh cho những gì các nhà khoa học Trung Quốc đã làm, đồng thời đảm bảo an toàn cho những con khỉ này không?
Quy trình "hack gen" gây sốc
Theo báo cáo từ hai nghiên cứu, các nhà khoa học Trung Quốc đã bắt đầu với một con khỉ gốc. Họ dùng công cụ chỉnh sửa gen CRISPR/Cas9 (nghe fancy ghê nhưng thực ra là "kéo cắt DNA" siêu xịn) để thay đổi DNA của con khỉ này.
CRISPR/Cas9 được coi là công cụ chỉnh sửa gen tiên tiến nhất hiện nay - vừa đơn giản vừa hiệu quả, quan trọng là giá rẻ nữa chứ! Nó dùng trình tự lặp trong DNA vi khuẩn để cắt DNA và tùy chỉnh các biến đổi theo ý muốn. Tuy nhiên, một số nghiên cứu gần đây cho thấy công cụ này có thể gây ra nhiều tác dụng phụ ngoài ý muốn luôn đó
Trong thí nghiệm này, team Trung Quốc đã chỉnh sửa để "tắt" một gen tên là BMAL-1 trong con khỉ gốc. Gen này chịu trách nhiệm điều khiển đồng hồ sinh học trong cơ thể.
Kết quả? Con khỉ bị tắt gen này thể hiện các triệu chứng lo lắng, trầm cảm, giảm thời gian ngủ và thậm chí có những hành vi giống bệnh tâm thần phân liệt. Sự gián đoạn nhịp sinh học còn liên quan đến tiểu đường và ung thư nữa á!
Sau khi tạo được con khỉ gốc có đầy đủ triệu chứng này, nhóm nghiên cứu đã thu thập các hạt nhân từ tế bào mô của nó, rồi chuyển vào những tế bào trứng để tạo ra tận 325 phôi nhân bản vô tính.
Các phôi này được "cấy" vào cơ thể 65 con khỉ cái, 16 trong số đó mang thai thành công, nhưng cuối cùng chỉ có 5 con khỉ nhân bản được sinh ra. Chúng sống sót nhưng đều biểu hiện các triệu chứng rối loạn di truyền từ con khỉ gốc
Tranh luận nảy lửa trong giới khoa học
Giải thích cho nghiên cứu gây sốc này, tác giả Hung-Chun Chang từ Viện Khoa học Thần kinh Trung Quốc cho biết hy vọng tạo ra các sinh vật có mô hình bệnh tật giống người hơn, để nghiên cứu các căn bệnh di truyền (bao gồm bệnh não, ung thư và các rối loạn khác), rồi từ đó tìm cách chữa trị.
Nếu tạo được các con vật giống hệt nhau, có lẽ các nhà khoa học sẽ khoanh vùng nguyên nhân và chữa trị nhanh hơn - nghe có logic đấy nhỉ?
Jose Cibelli, giáo sư về công nghệ sinh học động vật từ Đại học Michigan (Mỹ), nghĩ rằng công trình này là "một minh chứng thuyết phục rằng chúng ta có thể tắt gen trong một loài linh trưởng không phải người, xem xét tác động của nó đối với con vật và sau đó tạo ra các bản sao của con vật đó".
Ông tin rằng có nhiều bản sao của cùng một con vật sẽ giúp xác định nguồn gốc bệnh và con đường điều trị tốt hơn. Ủng hộ nghiên cứu của team Trung Quốc, giáo sư Cibelli nói đây là cột mốc quan trọng và ông không thấy nhiều lựa chọn khác ngoài con đường này.
Nhưng không phải ai cũng vỗ tay!
Nhà sinh vật học Carolyn Neuhaus từ Trung tâm Hastings (tổ chức phi lợi nhuận về đạo đức sinh học) đã tóm tắt phản ứng khi được hỏi về nghiên cứu trong một câu ngắn gọn: "Wow, điều này thật choáng váng". Đúng mood luôn!
Nghiên cứu nhân bản khỉ biến đổi gen kết hợp rất nhiều vấn đề đạo đức trong cả 3 lĩnh vực: quyền động vật, nhân bản và chỉnh sửa gen. Neuhaus nhấn mạnh rằng ở đây, những con khỉ chỉ được coi là công cụ thôi.
Nhóm nghiên cứu không giấu giếm thực tế là những chú khỉ đang phải chịu đau khổ, trầm cảm và những hành vi giống bệnh tâm thần phân liệt. Neuhaus lưu ý một chi tiết quan trọng: các nhà khoa học Trung Quốc chỉ nhằm mục đích nhân bản những con khỉ bệnh, mà không có giả thuyết khoa học hoặc phương pháp điều trị dự phòng nào cho chúng cả.
Về cơ bản, họ chỉ tắt một gen trong những con khỉ rồi bỏ mặc xem chuyện gì xảy ra thôi. Việc này giống như bạn vào thư mục System32 trong Windows, chọn random một file rồi xóa nó để xem máy tính có sập hay không vậy đó - nghe có vẻ rất... liều lĩnh!
Ngoài ra, những con khỉ này có thể biểu hiện những hành vi giống như mắc bệnh ở người, nhưng giữa khỉ và người không hẳn là hoàn toàn trùng khớp. Có thể việc tắt gen BMAL-1 sẽ gây ra các tác dụng khác ở con người, khi đó sẽ thật nguy hiểm nếu quá tự tin về những kết quả nghiên cứu trên khỉ.
Còn một điểm nữa: những con khỉ có DNA giống hệt nhau vì nhân bản cũng là điểm yếu của nghiên cứu. Chúng ta biết mỗi người đều có bộ gen khác nhau hoàn toàn, do đó một phương pháp chữa trị cho những con khỉ giống hệt nhau có thể không hoạt động khi áp dụng sang bộ gen đa dạng của con người.
Vậy thì giải pháp là gì?
Neuhaus không nói rằng chúng ta hoàn toàn không nên chỉnh sửa gen khỉ. Nhưng cô ấy nhấn mạnh: "Nếu tôi ở trong một ủy ban đánh giá đạo đức, tôi sẽ rất do dự khi phê duyệt [nghiên cứu này] vì mức độ gây hại đáng kinh ngạc của nó đến động vật. Tôi hy vọng các nhà khoa học đang đề xuất nghiên cứu này sẽ có câu trả lời thỏa đáng cho những câu hỏi rất khó về phương pháp của họ và lợi ích họ mong đợi từ nghiên cứu."
Có thể thấy, lĩnh vực nhân bản và chỉnh sửa gen đang chứng kiến những tiến bộ siêu nhanh. Các nhà khoa học Trung Quốc mới chỉ công bố nhân bản thành công con khỉ đầu tiên cách đây đúng một năm mà thôi.
Kỹ thuật CRISPR đã được sử dụng ở người rồi, và nhà khoa học Trung Quốc He Jiankui gần đây còn tuyên bố đã tạo ra những đứa trẻ được chỉnh sửa gen đầu tiên trên thế giới, gây ra sự phẫn nộ cực lớn trong cộng đồng khoa học. Chính phủ Trung Quốc đã điều tra và kết luận hành động của ông He là vi phạm pháp luật luôn á!
Các nhà khoa học từ khắp nơi trên thế giới cũng từng thảo luận rất nhiều về vấn đề đạo đức của nghiên cứu chỉnh sửa gen. Các công nghệ mới luôn đem đến nhiều quyền năng mới cho con người, nhưng chúng cũng luôn đi kèm với những câu hỏi đạo đức mới.
Nguồn: kenh14.vn