Giữa sa mạc cháy da cháy thịt ở Ai Cập, ai ngờ lại ẩn chứa bí mật động trời về cá voi - những "boss" khổng lồ của đại dương ngày nay từng có chân và đi lại trên mặt đất như mấy anh thú bình thường!
Cách Cairo khoảng 150km, có một nơi tên Wadi Al-Hitan (Thung lũng cá voi) đang "flex" cả trăm bộ hóa thạch cá voi cổ đại. Nghe wild vl nhưng đây là facts đó! Nơi này giờ toàn cát với đá, nhưng hàng chục triệu năm trước đây từng là một phần của biển Tethys rộng mênh mông, sự sống dưới nước phát triển như vũ bão luôn.
Plot twist của thiên nhiên đây rồi: cá voi - loài động vật có vú khổng lồ sống hoàn toàn dưới nước hiện tại - từng có một thời gian dài sống... lưỡng cư! Có chân, lên cạn được, rồi mới "comeback" về biển sau hàng triệu năm. Thật sự là journey đỉnh chóp!
Theo giáo sư Hesham Sallam từ Đại học Mansoura - người hiểu rõ về "drama" này nhất - thì Wadi Al-Hitan là "điểm nóng" ghi lại khoảnh khắc quan trọng khi cá voi từ từ "ghosting" đất liền để thích nghi full với môi trường biển. Từ những năm 1980, các đợt khai quật đã "unbox" được hàng trăm bộ xương và vô vàn hóa thạch nằm dưới cát.
Nhân vật chính của câu chuyện này phải kể đến Dorudon atrox - cá voi cỡ trung dài khoảng 3,5-4,5 mét (cỡ cá voi beluga hiện đại). Hộp sọ gần như nguyên vẹn cho thấy cá voi xưa trông khác xa so với giờ, mặc dù đã thích nghi khá ổn với nước rồi.
Còn Basilosaurus isis - cái tên nghe như "thằn lằn vua" nên các nhà khoa học cũng từng confused - thực ra là một loài cá voi cổ đại đại diện cho giai đoạn cá voi đang dần mất chức năng của chi sau (chân sau), chuẩn bị trở thành sinh vật sống chủ yếu dưới nước.
Nghiên cứu sinh Abdullah Gohar cho biết cả Basilosaurus lẫn Dorudon đều có vây trước và chi sau, nhưng những cái chân sau này không còn để đi bộ nữa. Chúng chỉ lên bờ vào những dịp đặc biệt kiểu như sinh sản hay nghỉ ngơi, giống hải cẩu hay sư tử biển bây giờ ấy. Tức là đã trải qua giai đoạn lưỡng cư khá dài trước khi "all-in" cho đại dương!
Nhưng plot twist tiếp nè: dấu vết cuộc sống trên cạn vẫn còn đấy! Ở cá voi hiện đại, các nhà khoa học vẫn tìm thấy những mảnh xương siêu nhỏ nằm sâu trong cơ thể - đó là phần chi sau thoái hóa, từng là xương chậu ngày xưa. Thậm chí khi phát triển phôi thai, cá voi còn xuất hiện mầm chân trước khi chúng biến mất luôn - evidence không thể chối cãi cho nguồn gốc trên cạn!
Không chỉ có chân, vị trí lỗ mũi của cá voi cũng "dời nhà" từ phía trước mặt lên đỉnh đầu, tạo thành lỗ thở đặc trưng giúp chúng dễ hô hấp khi nổi lên mặt nước. Cả một quá trình "makeup" tiến hóa dài hơi và phức tạp đấy!
"Những mảnh xương này là bằng chứng rõ ràng cho quá trình tiến hóa của chi sau ở các dạng cá voi sớm nhất," ông Gohar khẳng định. Một số loài còn có dấu tích xương đùi và xương ống chân nữa kìa!
Mảnh ghép quan trọng khác là loài Tutcetus rayanensis - được ông Sallam và team mô tả gần đây. Với tuổi đời khoảng 41 triệu năm, Tutcetus là một trong những loài cá voi sống hoàn toàn dưới nước nguyên thủy nhất từng được tìm thấy ở châu Phi, đồng thời cũng là loài basilosaurid nhỏ nhất được biết đến.
Sự tồn tại của Tutcetus giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về thời điểm cá voi "chia tay" hoàn toàn với đất liền. Tuy chưa có câu trả lời chính xác 100%, nhưng nhiều giả thuyết được đưa ra từ biến đổi khí hậu toàn cầu cho đến thay đổi nguồn thức ăn và môi trường sống.
Nguồn: genk.vn