Giữa cá voi lưng gù và cá voi sát thủ có mối thù gì mà anh "khổng lồ hiền" này cứ thích xen vào cuộc đi săn của team orca vậy trời?
Cá voi lưng gù (tên khoa học: Megaptera novaeangliae) là boss biển cả thực thụ đấy! Trưởng thành dài hơn chục mét, nặng gần 30 tấn luôn nha. Giống như anh em họ cá voi tấm sừng hàm khác, chúng ăn chay lành kiểu giáp xác nhỏ, nhuyễn thể gì đó thôi.
Nhìn profile thì có vẻ cá voi lưng gù là típ "big size gentle soul" – to xác nhưng hiền lành, chỉ thích float around biển xanh, sống chậm rãi, enjoy cuộc đời. Thế mà không đâu! Thực tế cho thấy anh này là "hiệp sĩ biển cả" chính hiệu, đặc biệt cuồng việc "cứu yếu giúp nguy" – cụ thể là cứu các con mồi khỏi nanh vuốt của cá voi sát thủ (Orcinus orca)
Beef giữa hai team này đến từ đâu mà anh "người tốt" lại thích phá đám bữa ăn của orca thế này?
Robert L. Pitman từ Trung tâm Khoa học Thủy sản Tây Nam ở California, Mỹ cùng hội anh em đã đào sâu vào drama này luôn.
Khác với cá voi lưng gù, cá voi sát thủ là hunter máu lạnh, đi team như bầy sói, tactics săn mồi cực pro. Có hai team: một team chuyn mồi cá, team kia hardcore hơn – săn động vật có vú biển như hải cẩu, thậm chí cả cá voi non nữa đó!
Pitman và team đã compile một bản data khủng gồm 115 cuộc "xô xát" giữa orca và cá voi lưng gù từ năm 1951-2012, do 54 người từ khắp thế giới record lại, bao gồm cả researcher lẫn fan cuồng cá voi.
Plot twist nè: trong 95% trường hợp cá voi lưng gù nhảy vào can thiệp, mục tiêu của orca đều là động vật có vú! Và chúng sẵn sàng bơi hàng ngàn mét để tới "phá game" cho orca, bất kể con mồi là gì
Thực tế chỉ 11% là orca đuổi theo con của chính cá voi lưng gù, còn 89% còn lại thì orca đang săn hải cẩu, sư tử biển, cá mặt trăng, cá voi xám con hay động vật khác.
Năm 2009, drama căng đét: một con orca Loại B (chuyên ăn động vật có chân vây) tấn công hải cẩu ăn cua. Một anh cá voi lưng gù liền nhảy vào làm hero!
Nhân chứng kể lại cảnh epic này: "Chúng tôi thấy đàn orca đuổi theo hai mẹ con cá voi xám (Eschrichtius Robustus), bỗng một con cá voi lưng gù xuất hiện, gầm lên gọi backup và BAM! – bốn con khác lập tức tới. Team cá voi lưng gù hợp tác đuổi bay bọn orca, giúp hai mẹ con cá voi xám sống sót"
Case khác còn khó thở hơn: đàn orca cố tách cá voi xám con khỏi mẹ rồi tấn công. Hai anh cá voi lưng gù lao ra dùng thân mình làm shield chặn orca tiếp cận con nhỏ bị thương. Cuối cùng cá voi xám con vẫn qua đời nhưng cá voi lưng gù vẫn ở lại canh, không cho orca ăn thịt
Đặc biệt nhất là một anh cá voi lưng gù đực được ghi lại cảnh cứu sư tử biển Stellar (Eumetopias jubatus) năm 1988. Fast forward đến 2003, anh này lại đấu với orca để cứu một con sư tử biển Stellar khác và được chụp ảnh lại. Các nhà nghiên cứu so sánh kỹ hai bức ảnh và confirm: đây là anh hero cùng một người, "nghiệp anh hùng" 15 năm không đổi!
Có nhiều dấu hiệu cho thấy cá voi lưng gù dựa vào tai thính nhạy để detect hành vi săn mồi của orca rồi nhảy vào. Orca ở Bắc Thái Bình Dương khi săn động vật có vú thường rất im lặng lúc theo dõi (vì con mồi tai tốt mà). Nhưng khi khóa mục tiêu và bắt đầu attack, orca bắt đầu phát ra tiếng kêu để communicate với nhau.
Cá voi lưng gù có thể react với âm thanh săn mồi của orca, thậm chí lao tới từ khoảng cách 7,8 km luôn á! Có vẻ chúng phản ứng với tiếng orca hơn là tiếng con mồi. Nên trước khi tới "hiện trường", cá voi lưng gù có lẽ chả biết mình đang cứu ai và cũng không quan tâm lắm.
Thực ra cá voi lưng gù không chỉ target orca mà còn cả cá ông chuông (Pseudorca crassidens) và cá voi hoa tiêu (Globicephala) nữa. Có người từng thấy "năm con cá ông chuông đang lặng lẽ ăn cá. Bỗng một con cá voi lưng gù xuất hiện, lao thẳng vào giữa chúng như chơi bowling, đánh bay bọn cá ông chuông chạy tán loạn kêu inh ỏi"
Lý do cá voi lưng gù "dám chiến đấu" như vậy có thể là vì chúng biết rõ mấy con orca chưa phải đối thủ xứng tầm. Ngay cả một con cá voi lưng gù solo cũng dám gây sự với hơn 10 con orca! Nếu gặp con cá voi lưng gù không có con nhỏ đi cùng thì orca càng không dám attack.
Cá voi lưng gù trưởng thành có vây ngực khủng dài 5 mét, nặng hơn một tấn, cực linh hoạt, thường "trang bị" thêm nhiều con hà (barnacle) to sắc nhọn, có thể khiến đối phương rách da chảy máu khi va chạm. Khi đối đầu với orca, cá voi lưng gù chỉ cần vẫy vây ngực và vỗ đuôi ngẫu nhiên thôi, nhưng orca dường như hiểu rõ hậu quả thảm khốc nếu bị đập và chọn cách giữ khoảng cách an toàn.
Nói chung, cá voi lưng gù trưởng thành về cơ bản là bất khả chiến bại khi face orca
Mấy con hà dính lên vây cá voi lưng gù trở thành "vũ khí bí mật" không thể coi thường đó nha!
Vậy thói quen "thích xen vào chuyện người ta" của cá voi lưng gù đến từ đâu? Các nhà nghiên cứu vẫn chưa có câu trả lời chắc chắn
Chuyên gia phát hiện không ít case orca đi săn cá voi lưng gù con đấy.
Cá voi lưng gù con khá yếu và không có lợi thế size tuyệt đối so với orca. Orca thường tìm cách tách con non ra khỏi đàn trưởng thành rồi tấn công, lúc này mẹ cá voi lưng gù "sẽ cõng con trên lưng và đầu, nhấc nó lên khỏi mặt nước để tránh bị tấn công". Nếu có nhiều cá voi lưng gù trưởng thành, đôi khi chúng sẽ vây con non ở giữa để protect.
Trong một lần conflict, người quan sát thấy 15 con orca đang bao vây con nhỏ nhất trong 3 con cá voi lưng gù. Khoảng một giờ sau khi trận chiến khốc liệt bắt đầu, 2 con cá voi lưng gù còn lại "nhanh chóng lao ra chiến trường và khiến đàn orca bỏ chạy"
Trường hợp này có thể giải thích tại sao cá voi lưng gù và orca lại "bất hòa" với nhau.
Tháng 7/2003, drama 17 con orca tấn công hai con cá voi lưng gù con đang được mẹ bảo vệ. Ba con cá voi lưng gù khác đã tới xua đuổi đàn orca!
Hành vi anh hùng này tốn nhiều thời gian, sức lực và thậm chí có risk bị thương. Nhưng mấy con cá voi lưng gù có vẻ... enjoy việc này lắm
Về vấn đề này, Pitman đưa ra theory: Mặc dù đàn cá voi lưng gù nhỏ thường thong dong thích đi nhiều nơi nhưng chúng có khu vực sinh sản rất ổn định. Khi con non lớn lên, nó sẽ di chuyển về khu vực sinh sản nơi nó từng sinh sống. Do đó, việc bảo vệ đàn con của những cá voi lưng gù khác có lợi cho việc maintain sự ổn định của vùng nước sinh sản và tạo nền tảng cho thế hệ sau của chúng.
Còn việc bảo vệ các loài khác, theo Pittman, có thể chúng chỉ cảm thấy... nhàm chán thôi Đối với cá voi lưng gù, dù sao chúng cũng hiếm khi bị thương khi chiến đấu với orca, nên chúng không ngại "truyền bá tinh thần hỗ trợ lẫn nhau trong loài cho các loài khác". Có lẽ thói quen này chỉ để giải trí, workout và thử thách kỹ năng sinh tồn thôi
Chúng ta phải chờ những nghiên cứu sâu hơn của các nhà sinh vật biển để unlock câu trả lời nhé!
Nguồn: kenh14.vn