Cá vàng chắc ai cũng biết rồi đúng không? Nhưng mà đằng sau vẻ mặt "cute xỉu" của mấy bé này lại là cả một câu chuyện dài tập dài lắm luôn á!
Nói đến cá cảnh thì cá vàng là top đầu rồi, bỏ vào bể là xinh ngay không cần chỉnh. Nhưng mà plot twist là... đi tìm chúng ngoài tự nhiên là về tay trắng thôi các bạn ơi! Lý do? Vì cá vàng là loài cá... nhân tạo luôn! Và vì là "hàng" nhân tạo nên nhiều đặc điểm tự nhiên của chúng đã bay màu hết rồi. Thả ra ngoài hoang dã? Sorry bạn nhưng chúng không thể sống được đâu nhé!
Thật sự mà nói thì từ đồ ăn đến vật nuôi, hiếm có sinh vật nào bị con người "biến hình" triệt để như cá vàng. Suốt mấy thế kỷ trời, chúng bị chọn lọc và lai tạo chỉ để... phục vụ sở thích và trí tưởng tượng của con người thôi. Từ những con cá bình thường và hơi nhạt nhẽo ngày xưa, giờ chúng đã thành những sinh vật màu mè xèo xèo, hình dáng đủ kiểu, thậm chí có hơi dị dạng luôn á!
Nhiều người tưởng tổ tiên của cá vàng là cá chép hoặc cá koi, nhưng thực ra điểm chung duy nhất giữa chúng chỉ là... hiền lành thôi nha! Sự thật là tổ tiên của cá vàng chính là loài cá diếc hoang dá!
Từ năm 1928 đến 1934, giáo sư Chen Zhen ở Trung Quốc đã phát hiện một điều cực shock trong thí nghiệm lai tạo: bất kỳ loại cá vàng nào cũng có thể lai với cá diếc hoang dã và sinh ra con có khả năng sinh sản bình thường! Thí nghiệm này lần đầu tiên chứng minh rằng giữa cá vàng và cá diếc không có "drama" gì về mặt sinh sản cả, tức là chúng là họ hàng gần gũi lắm luôn. Sau đó, các nhà khoa học còn đào sâu hơn nữa với việc so sánh phôi thai và phân tích karyotype, kết quả ra là cá vàng ban đầu chính là loài cá diếc Trung Quốc. Về mặt phân loại thì cá vàng không phải loài riêng đâu, mà được xếp chung cùng loài với cá diếc luôn (Carassius auratus)!
Vậy tại sao cá diếc lại biến thành cá vàng? Với tiến hóa tự nhiên thì công thức là "đột biến gen + chọn lọc tự nhiên", còn với cá vàng thì là "đột biến gen + chọn lọc nhân tạo"! Giống như cách nuôi chó cảnh vậy, nhưng mà việc lai tạo cá vàng của con người thì... cực đoan hơn nhiều á! Sau hàng trăm năm bị người Trung Quốc "tút tát", cá vàng đã mất hết đặc điểm ngoại hình của cá diếc. Từ màu sắc, hình dáng thân, đầu, mắt, vảy, lưng, đuôi, vây hậu môn... về cơ bản đã thay đổi toàn bộ và trông hoàn toàn khác biệt so với cá diếc luôn!
Đột biến đầu tiên trong hành trình "lột xác" từ cá diếc thành cá vàng chính là ở màu sắc. Trong vô vàn con cá diếc bình thường, thỉnh thoảng sẽ xuất hiện một con cá diếc màu vàng nổi bần bật. Theo sử liệu hiện có thì ghi chép sớm nhất về mấy con cá đột biến này là vào triều đại nhà Tấn của Trung Quốc (265-420 sau Công nguyên), cách đây tận 1.600 năm luôn á!
Nhưng mà thời đó, mọi người nghĩ đây là những con cá đặc biệt, có liên quan đến tâm linh gì đó, nên mỗi khi bắt được là phóng sinh ngay, coi như làm việc thiện tích đức cho con cháu mai sau. Đến thời nhà Đường vẫn tiếp tục vậy, nhưng lúc này người ta đã xây hồ phóng sinh chuyên dụng (trong hồ có cả rùa và cá chép vàng nữa...), theo đó những con cá diếc vàng bị đánh bắt nhầm ngoài tự nhiên cũng được thả vào đó, vô tình khiến chúng trở thành cá thể bán thuần dưỡng! ️
Dần dần, người ta bắt đầu xây hồ riêng chỉ để nuôi cá diếc vàng và cá chép vàng với mục đích giải trí, làm cảnh thôi. Phải đến thời nhà Tống, các quan chức triều đình Trung Quốc mới chính thức bắt đầu nuôi nhân tạo cá vàng. Từ đó, một số chức sắc cũng bắt trend, lập vườn riêng làm ao nuôi cá, thích ngắm cá chill chill. Cá diếc hoang dã từ đó chính thức bước vào giai đoạn thuần hóa. Để tránh bị lai tạp với cá diếc tự nhiên trong ao, người ta đã chọn lọc những con cá có 3 màu vàng, trắng bạc và xanh lá mạ để nuôi riêng biệt.
Tất nhiên không phải ai cũng giàu có đủ để nuôi cá trong ao lớn cả. Những người bình thường muốn theo trend thì bắt đầu làm chậu, bể và bắt đầu nuôi cá vàng với quy mô lớn luôn. Vào thời Gia Kinh nhà Minh (1546), việc tư nhân nuôi cá vàng đã trở thành hot trend rồi!
Nguồn: kenh14.vn