Sâu tận đáy Bắc Băng Dương lạnh căm căm, có một "ông già biển cả" đang lặng lẽ tồn tại: cá mập Greenland. Loài này khủng vãi nha, dài tới 6,4 mét, nặng đừng hỏi, và quan trọng nhất - sống được hơn 500 tuổi!
Được mệnh danh là "cá mập ngủ" (vì chậm như rùa bò á), nhưng đây lại là top 1 động vật có xương sống sống lâu nhất mà loài người từng biết. Chúng thường "đóng quân" ở độ sâu dưới 2.200 mét, nơi nước đóng băng lạnh buốt.
Nhưng mà tài nào cũng có, dù to khổng lồ và sống lâu dài, con người vẫn hiểu biết rất ít về loài cá mập huyền thoại này đấy!
Thời đại Thần Ngủ nha các bạn!
Cá mập xuất hiện từ 450 triệu năm trước, còn trước cả khủng long và cây cối nữa cơ! Còn cá mập Greenland thuộc dòng họ cổ đại Somniosidae - hơn 100 triệu tuổi đời luôn. Cái tên này lấy từ Somnus - vị thần giấc ngủ của La Mã cổ đại.
Lý do gọi là "cá mập ngủ"? Đơn giản vì chúng bơi SIÊU CHẬM! Tốc độ bình thường chỉ khoảng 1,2 km/h, nhanh nhất cũng chỉ 2,6 km/h thôi - chậm hơn cả hải cẩu và đa số các loài cá khác. Điều này khiến giới nghiên cứu cũng phải "hơi não" không hiểu sao chúng săn được mồi
Thêm nữa, mắt chúng còn bị ký sinh trùng tấn công nên gần như... mù luôn! Nhưng đừng lo, khứu giác của boss này thì cực đỉnh, đủ để "lái xe" dưới biển rồi.
Thực ra thì hầu hết cá mập Greenland đều dính ký sinh trùng Ommatokoita elongata (một loài chân chèo) ảnh hưởng đến thị lực. Vài nhà khoa học còn đồn rằng vì ký sinh trùng này có thể phát sáng sinh học nên nó giúp cá mập thu hút con mồi - kiểu quan hệ win-win ấy. Nhưng mà lý thuyết này vẫn chưa được khẳng định nha!
Phá bỏ stereotype về cá mập!
Ai bảo cá mập phải bơi liên tục? Cá mập Greenland đây - có thể nằm im một chỗ cực lâu luôn!
Đa số cá mập phải bơi không ngừng để đưa oxy vào mang, nhưng một số loài (trong đó có Greenland shark) vẫn thở được khi đứng yên. Hệ tuần hoàn của chúng được "custom" đặc biệt để tự hút oxy ngay cả khi bơi siêu chậm.
Khả năng thích nghi đỉnh cao này còn giúp chúng sống sót trong nước lạnh kinh khủng, thậm chí dưới nhiệt độ đóng băng (nước biển mà, không đóng băng như nước ngọt đâu nhé!).
Nhưng đặc điểm "xịn" nhất? Đó là tốc độ lớn SIÊU CHẬM và tuổi thọ KHỦNG KHIẾP! Chúng mất tận 150 năm mới... trưởng thành về giới tính, và có thể sống trên 400-500 tuổi! Đúng nghĩa là "càng già càng gân" luôn
Dù to và sống lâu như vậy, nhưng chúng ta vẫn biết rất ít về hành vi và sinh thái của loài này đấy.
Săn mồi kiểu "đu trend chậm rãi"
Tuy bơi chậm như sên, nhưng cá mập Greenland lại là một kẻ săn mồi đỉnh cao dưới đại dương! Thực đơn đa dạng từ cá, hải cẩu, cá voi cho đến... tuần lộc và ngựa luôn á! Thậm chí còn có con được mổ xẻ thì thấy cả xác gấu Bắc Cực trong bụng nữa kìa!
Nhưng mà chưa rõ là chúng tự săn hay chỉ "ăn buffet xác chết" thôi. Có giả thuyết cho rằng chúng là loài ăn xác thối chuyên nghiệp. Các nhà khoa học tin rằng chiếc mũi siêu nhạy cùng thói quen ăn xác giúp chúng sống sót trong vùng nước lạnh giá thiếu thức ăn.
Nhưng vì cá mập Greenland quá khó theo dõi trong tự nhiên nên mọi thứ vẫn chỉ là... đoán mò thôi!
Tuy nhiên, có vẻ như boss này không ngại tấn công sinh vật lớn đâu nha. Từng có quan sát thấy một con tóm được nai sừng tấm, nhưng vì con mồi to quá nên suýt... nghẹn luôn (may còn được người ta cứu kịp ).
Răng nanh lợi hại, nhưng cũng có "ông anh"
Giống như đa số cá mập, khi đã nhắm mồi rồi thì không dễ bỏ cuộc đâu! Chúng có 48-52 răng ở hàm trên và 50-52 răng ở hàm dưới - những chiếc răng nhọn giúp "kẹp chặt" thức ăn cỡ lớn. Chúng còn có thể xoay đầu theo chuyển động tròn nữa. Tuy nhiên, do bơi chậm nên khả năng cao là chúng chỉ săn... con mồi đang ngủ thôi
Mặc dù là "đỉnh cao của food chain", nhưng cá mập Greenland cũng không an toàn trước những kẻ săn mồi khác đâu. Đặc biệt là cá nhà táng (Physeter macrocephalus) - có vẻ như loài này rất thích "ăn thịt" cá mập Greenland đấy!
Người ta từng quan sát thấy cá mập Greenland... chạy té khói khi nghe tiếng kêu của cá nhà táng, và cũng có nhiều bằng chứng gián tiếp cho thấy một số con cá nhà táng thường xuyên săn lùng chúng.
Lữ khách đường dài của biển cả
Đừng để cái tên đánh lừa nhé! Cá mập Greenland tuy "ở ẩn" và hiếm khi thành đàn, nhưng lại là tay bơi đường dài cực đỉnh. Chúng được phát hiện từ Scandinavia phía đông cho tới tận... vùng biển Caribe luôn!
Loài này còn lặn sâu cực kỳ, từng được tìm thấy ở Vịnh Mexico ở độ sâu 1.749m với nhiệt độ nước 4,1°C. Tuy hiếm khi xuống sâu hơn 1.500m, nhưng chúng không ngại môi trường sâu thẳm nếu tìm được vùng nước lạnh yêu thích (từ -0,6 đến 12°C).
Không "ăn thịt người" đâu nha!
Dù có tiếng là hung dữ và to khổng lồ, nhưng cá mập Greenland KHÔNG phải mối đe dọa với con người đâu! Tuy một số nền văn hóa có truyền thuyết về người bị tấn công, nhưng không có tài liệu chính thức nào ghi nhận việc này cả (cũng có thể vì chúng thích nước lạnh, còn người ta thì ít ai rảnh bơi ở đó ).
Thêm nữa, cá mập Greenland thường chủ động tránh tiếp xúc với con người nữa cơ!
Sinh sản kiểu "đẻ lia lịa" nhưng chờ... 1 thế kỷ!
Theo ước tính, cá mập Greenland có thể sinh hơn 200 con non một lúc luôn! Những bé cá mập này dài khoảng 35-45cm khi mới sinh, và phải mất hơn... 1 THẾKỶ mới đủ trưởng thành để sinh con!
Tuy nhiên, không có nhiều thông tin khác về quá trình sinh sản - các nhà khoa học vẫn chưa biết bao nhiêu con sống sót được.
Thời gian mang thai cũng cực dài: một nghiên cứu ước tính từ 8 đến 18 NĂM luôn! Nhưng điều này vẫn đang gây tranh cãi vì thiếu dữ liệu quan sát thực tế.
Bí ẩn chưa có lời giải
Cá mập Greenland đúng là một loài siêu kỳ lạ! Dù các nhà nghiên cứu đã cố gắng hết sức, nó vẫn là sinh vật hấp dẫn và đầy bí ẩn dưới đáy sâu đại dương.
Các nhà nghiên cứu vẫn chưa hiểu tại sao chúng sống lâu như vậy, hay mối quan hệ của chúng với những kẻ săn mồi khác ra sao...
Nguồn: kenh14.vn