MeoSusu1773
New member
Khỏi COVID rồi mà vẫn cứ thấy buồn nôn kinh niên? Bạn không đơn độc đâu! Nhiều người sau khi "qua đèo" vài tuần thậm chí vài tháng vẫn đối mặt với hàng loạt triệu chứng khó chịu, trong đó có rối loạn tiêu hóa, đặc biệt là cảm giác buồn nôn và nôn ói chiếm số lượng đáng kể luôn.
Giải thích luôn cho mọi người dễ hình dung nha: buồn nôn là cảm giác cực kỳ khó chịu (kiểu muốn nôn ra ấy) do thần kinh bị kích thích vào trung tâm nôn ở hành tủy. Còn nôn thì là lúc dạ dày "tống cổ" mọi thứ ra ngoài do cơ thành bụng co thắt không tự chủ khi cơ thắt tâm vị và cơ thắt thực quản dưới giãn ra. Hai hiện tượng này thường đi kèm với nhau như hình với bóng luôn
Vậy tại sao lại buồn nôn hậu COVID?
Nguyên nhân thứ nhất: SARS-CoV-2 này nó "đột nhập" trực tiếp qua thụ thể ACE2 ở biểu mô đường tiêu hóa. Các nhà khoa học đã chứng kiến tận mắt cách virus này lây nhiễm qua tế bào đường tiêu hóa của con người, và phát hiện ra rằng chỉ cần một chút ACE2 thôi đã đủ cho virus xâm nhập rồi
SARS-CoV-2 thường "đóng quân" tại tế bào biểu mô tuyến dạ dày, tá tràng và trực tràng. Nếu hệ miễn dịch không đủ mạnh để "đánh bay" virus, nó sẽ tăng sinh cực nhanh. Từ đó làm giảm số lượng ACE2 và phá hủy các tế bào. Trong khi đó, ACE2 giảm thì khả năng bảo vệ cơ quan cũng giảm theo. Kết quả là chức năng tiêu hóa bị "tổn thương nặng nề" và quá trình viêm tăng nhanh, gây ra tình trạng buồn nôn và nôn nhiều.
Nguyên nhân thứ hai: Phản ứng của hệ thống miễn dịch sẽ sản xuất các cytokine tiền viêm và chemokine. Đồng thời kích hoạt phản ứng tế bào T để "dẹp" virus trong trường hợp nhẹ. Tuy nhiên, với những case nặng hơn, tổn thương mô do virus có thể kích hoạt các tế bào đơn nhân, đại thực bào và tế bào đuôi gai sản sinh quá nhiều cytokine tiền viêm, dẫn tới "cơn bão cytokine" đáng sợ. Phản ứng viêm toàn thân này có thể làm tổn thương cực nhiều cơ quan và hệ thống trong cơ thể, bao gồm cả hệ tiêu hóa nữa
Nguyên nhân thứ ba: Có thể do tác dụng phụ trong điều trị COVID-19, ví dụ như khi uống thuốc remdesivir.
Nguyên nhân thứ tư (và cũng phổ biến nhất): Bên cạnh sự khủng hoảng của hệ thống y tế, giãn cách xã hội kéo dài kèm theo gánh nặng kinh tế khiến bệnh nhân có nguy cô cao gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần. Đặc biệt là những người dễ bị tổn thương như nhân viên y tế, trẻ em và người già. Mặc dù chưa có data cụ thể, nhưng yếu tố tâm lý đóng vai trò "cực kỳ quan trọng" trong việc dẫn đến các triệu chứng hậu COVID-19 đấy!
Khác biệt giữa nôn khi mắc COVID và nôn hậu COVID
Khi đang mắc COVID, triệu chứng buồn nôn và nôn sẽ xuất hiện cấp tính (tần số cao) kèm theo các triệu chứng tiêu hóa khác, đặc biệt là tiêu chảy, đau bụng, chán ăn. Những triệu chứng này có thể xuất hiện trước cả các biểu hiện hô hấp luôn.
Còn nôn và buồn nôn hậu COVID thì xảy ra không thường xuyên lắm nhưng vẫn ảnh hưởng đến quality of life của người bệnh. Để khắc phục tình trạng này có thể dùng thuốc. Ngoài ra, các can thiệp về chế độ ăn uống và sinh hoạt cũng sẽ giúp tăng hiệu quả nha!
Điều trị buồn nôn hậu COVID-19 bằng thuốc thế nào?
Prochlorperazine
Đây là thuốc chống nôn giúp giảm một phần buồn nôn và nôn cấp tính (trong viêm dạ dày ruột cấp). Nhưng nó có thể gây ra các tác dụng phụ (kháng cholinergic) như mờ mắt, lú lẫn, táo bón, khô mắt, bí tiểu và rối loạn nhịp tim. Ngoài ra, thuốc cũng có thể gây chóng mặt, hạ huyết áp tư thế, buồn ngủ và an thần.
Trẻ em đặc biệt nhạy cảm với tác dụng an thần do prochlorperazine gây ra. Các phản ứng ngoại tháp, bao gồm chứng loạn thần kinh, loạn trương lực cơ cấp tính, bệnh Parkinson do thuốc và rối loạn vận động chậm phát triển đã được ghi nhận khi sử dụng prochlorperazine. Do đó, thuốc này không dùng cho phụ nữ có thai, bệnh nhân suy giảm chức năng gan thận, động kinh, trẻ em <2 tuổi hoặc cân nặng <9 kg hoặc có một trong các bệnh lý trên.
Metoclopramide
Metoclopramide trực tiếp ảnh hưởng đến vùng kích hoạt thụ thể hóa học (CTZ), bằng cách khóa các thụ thể dopamine. Từ đó làm tăng ngưỡng CTZ và giảm độ nhạy của các dây thần kinh nội tạng dẫn truyền xung động từ đường tiêu hóa đến trung tâm nôn mửa. Đồng thời tăng cường làm rỗng dạ dày (để giảm thiểu tình trạng ứ đọng trước khi nôn).
Thuốc dùng để điều trị triệu chứng và dự phòng buồn nôn, điều trị nôn muộn (không cấp tính). Lưu ý nhé, thuốc chống chỉ định với các trường hợp tắc cơ học, thủng đường tiêu hóa, xuất huyết đường tiêu hóa, tiền sử động kinh, Parkinson, u tủy thượng thận và trẻ nhỏ dưới 1 tuổi.
Tác dụng phụ thường gặp của metoclopramide gồm tiêu chảy, buồn nôn, mệt mỏi và yếu cơ bất thường, ngủ gà, rối loạn trương lực cơ cấp tính.
Domperidone
Đây cũng là một thuốc kháng dopamine nhưng khả năng xâm nhập vào hàng rào máu não kém hơn. Do đó, ít tác dụng an thần và loạn trương lực cơ hơn nhiều so với metoclopramide. Domperidone chỉ định điều trị ngắn hạn triệu chứng buồn nôn, nôn nặng.
Thuốc chống chỉ định với bệnh nhân suy gan (vừa và nặng), bệnh tim, chảy máu tiêu hóa hoặc thủng đường tiêu hóa, tắc ruột cơ học và phụ nữ mang thai.
Điều trị không dùng thuốc - Các tips hay ho này nhé!
Có thể điều trị nôn và buồn nôn hậu COVID-19 bằng các biện pháp không dùng thuốc:
Bấm huyệt
Khi bấm huyệt sử dụng áp lực để kích thích các điểm nhất định trên cơ thể nhằm làm giảm các triệu chứng. Ấn lên huyệt Neiguan trên lòng bàn tay có thể giúp giảm buồn nôn và nôn đấy. Để xoa bóp huyệt này có thể làm theo cách sau:
• Đặt ba ngón tay ngang cổ tay
• Đặt ngón tay cái của bạn dưới ngón trỏ
• Xoa điểm này theo chuyển động tròn, chắc trong vòng hai đến ba phút
• Lặp lại trên cổ tay còn lại
Dùng nước gừng tinh luyện
Khi triệu chứng buồn nôn hậu COVID-19 kéo dài không dứt, dùng nước gừng tinh luyện sẽ có hiệu quả cực tốt luôn!
Điều chỉnh chế độ ăn
• Ăn đồ dễ tiêu, chia làm nhiều bữa, tránh ăn quá nhiều vào một bữa dễ gây nôn
• Nên ăn đồ ăn tự chế biến, hạn chế ăn đồ chế biến sẵn
Những lưu ý quan trọng cần nhớ kỹ!
Để điều trị nôn và buồn nôn hậu COVID-19 cần lưu ý:
• Chỉ sử dụng thuốc chống nôn khi được sự tư vấn và kê đơn từ bác sĩ nhé (đừng tự ý dùng thuốc!)
• Chú ý các triệu chứng khác của hội chứng hậu COVID-19. Nên tham vấn bác sĩ nếu tình trạng mệt mỏi kéo dài và có xu hướng tăng lên
• Ngồi dậy, hơi ngả người về phía sau hoặc di chuyển khi có cảm giác buồn nôn
• Mở cửa sổ hoặc ngồi trước quạt. Bởi không khí mát mẻ sẽ giúp giảm cảm giác khó chịu (thật đấy, cái này work lắm!)
• Chườm mát bằng khăn ấm đặt sau gáy để ổn định nhiệt độ, giảm tình trạng khó chịu
• Hít thở sâu, thư giãn nếu buồn nôn do căng thẳng, lo âu quá mức
Nguồn: kenh14.vn