Giữa lúc không khí Hà Nội đang "tím lịm" trên bảng xếp hạng ô nhiễm, các chuyên gia cho biết mùa đỉnh điểm kéo dài từ tháng 10 đến tháng 3 – đúng lúc sương mù dày đặc, ít mưa, gió lặng khiến mọi thứ ứ đọng lại. Thủ đô đang ở ngưỡng nguy hiểm nếu không có hành động cụ thể ngay!
Để hiểu rõ hơn về "thảm họa thầm lặng" này, chúng mình đã có buổi trao đổi thẳng thắn với Tiến sỹ Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam.
Ngọc Minh: Dạo này không khí Hà Nội và các thành phố lớn vẫn đỏ rực trên app, nghiêm trọng thật đấy. Nguyên nhân từ đâu vậy chị?
Tiến sỹ Angela Pratt: Cuối 2024 và đầu 2025, IQAir liên tục cảnh báo đỏ cho nhiều nơi ở Việt Nam, đặc biệt là Hà Nội.
Con số năm 2024 đáng báo động: nồng độ PM2.5 trung bình của Hà Nội đạt 45.4 µg/m3 – cao hơn 9 lần so với ngưỡng WHO khuyến cáo! Kết quả là Hà Nội đứng thứ 7 trong top các thủ đô ô nhiễm nhất thế giới theo IQAir. Nghe mà thấy lo quá!
Thủ phạm chính gây ô nhiễm ngoài trời ở Hà Nội gồm: khói bụi từ nhà máy công nghiệp, đốt rơm rạ ở vùng ngoại thành, bụi đường, xe cộ lăn bánh không ngừng nghỉ, khói từ khu dân cư/thương mại, làng nghề và cả việc đốt rác bừa bãi.
Ngọc Minh: Không chỉ bên ngoài, trong nhà mình cũng nguy hiểm sao chị?
Tiến sỹ Angela Pratt: Đúng rồi! Ô nhiễm không khí trong nhà cũng nguy hại lắm nhưng nhiều người chưa để ý.
Hút thuốc lá, dùng than/dầu hỏa nấu nướng, cộng thêm nhà kín như hũ nút – công thức hoàn hảo cho thảm họa sức khỏe!
Năm 2020 trên toàn cầu, ô nhiễm không khí trong nhà đã gây ra một nửa số ca tử vong liên quan đến ô nhiễm. Con số thống kê: 3,2 triệu người mất mạng, trong đó có tới 237.000 trẻ em dưới 5 tuổi – thật đau lòng!
Ngọc Minh: Việc thúc đẩy "giao thông xanh" và xe điện ở Việt Nam sẽ giúp cải thiện không khí ra sao?
Tiến sỹ Angela Pratt: Chuyển sang xe điện sẽ tạo ra sự khác biệt đáng kể đấy!
Xe điện không thải khói qua ống xả, giảm trực tiếp lượng chất độc hại bay vào không khí. Hơn nữa, chúng tiết kiệm năng lượng hơn xe xăng, nghĩa là tổng thể khí thải từ sản xuất điện cũng thấp hơn.
May mắn là Kế hoạch quốc gia về quản lý chất lượng không khí của Việt Nam đã hướng đến giao thông xanh và xe điện. Với những sáng kiến quan trọng từ Chính phủ, Hà Nội và các thành phố lớn sẽ dần "thở được" hơn!
Ngọc Minh: Ngoài "giao thông xanh", Hà Nội còn cần làm gì nữa để giảm ô nhiễm chị nhỉ?
Tiến sỹ Angela Pratt: Để giải quyết tận gốc, cần thay đổi ở cấp chính sách và toàn ngành.
Việt Nam cần giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, chuyển sang phương tiện thân thiện môi trường, và xử lý chất thải hiệu quả hơn – đặc biệt là ngừng đốt rơm rạ và rác ngoài trời.
Vì nhiều nguồn gây ô nhiễm không khí cũng là nguồn phát thải carbon, nên phải "đánh song công" – vừa giảm ô nhiễm, vừa chống biến đổi khí hậu trong chiến lược phát triển bền vững.
Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng, Việt Nam đã đặt ra mục tiêu đầy tham vọng:
Tại COP26 năm 2021, Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tháng 12/2022, chúng ta công bố Hợp tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP) để huy động tài chính cho năng lượng tái tạo và sạch. Việt Nam cũng tham gia Liên minh Hành động về Biến đổi Khí hậu và Sức khỏe của WHO.
Tôi rất hoan nghênh những cam kết này! Tín hiệu rõ ràng rằng chống biến đổi khí hậu và cải thiện không khí là ưu tiên hàng đầu. Đặc biệt vui khi thấy tiến độ cụ thể như tiêu chuẩn phát thải chặt chẽ hơn cho ô tô mới từ tháng 1/2022 – nếu thực thi tốt sẽ giảm đáng kể ô nhiễm từ giao thông.
WHO cũng vui mừng với thông báo tháng 12/2024 của HĐND Hà Nội về việc thiết lập vùng phát thải thấp và hạn chế phương tiện gây ô nhiễm trong nội thành.
Ngọc Minh: Những giải pháp cụ thể để "cứu" không khí là gì, chị có thể chia sẻ không?
Tiến sỹ Angela Pratt: Có 7 chiến lược đã được chứng minh hiệu quả ở các nước khác:
1. Cải thiện giám sát chất lượng không khí, dự báo và thông tin cho người dân – để mỗi người biết cách bảo vệ mình trong những ngày ô nhiễm nặng;
2. Bảo vệ nhóm yếu thế như trẻ em bằng cách tăng cường hệ thống theo dõi không khí quanh trường học, bệnh viện, cải thiện thông gió và lọc không khí;
3. Các biện pháp khẩn cấp khi ô nhiễm đỉnh điểm: giảm xe trên đường, tạm dừng xây dựng/sản xuất công nghiệp, khuyến khích xây dựng xanh với thiết bị phát thải thấp, ngăn bụi hiệu quả và giám sát chặt các nhà máy nhiệt điện;
4. Đẩy nhanh điện hóa giao thông công cộng và có chính sách ưu đãi xe điện;
5. Quy trình quản lý chất thải rõ ràng – đặc biệt là NGỪNG ĐỐT RÁC và loại bỏ dần việc đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp;
6. Hỗ trợ các hộ gia đình tiếp cận năng lượng sạch cho nấu nướng và sinh hoạt;
7. Ở cấp vĩ mô: giảm dần nhiên liệu hóa thạch và chuyển đổi mạnh mẽ sang năng lượng sạch.
Ngọc Minh: Người dân Hà Nội đang hít thở không khí ô nhiễm mỗi ngày. Chị đánh giá sao về tác động đến sức khỏe?
Tiến sỹ Angela Pratt: Tác động rất nghiêm trọng:
Bệnh hô hấp: Tiếp xúc lâu dài gây hen suyễn, viêm phế quản và COPD.
Bệnh tim mạch: Tăng nguy cơ nhồi máu tim và đột quỵ.
Ung thư: Một số chất ô nhiễm làm tăng nguy cơ ung thư phổi.
Tử vong sớm: WHO ước tính ít nhất 70.000 ca tử vong hàng năm tại Việt Nam do ô nhiễm không khí.
Tác động lên trẻ em: Trẻ rất dễ bị tổn thương – ảnh hưởng đến phát triển và gây vấn đề hô hấp nghiêm trọng.
Giải quyết ô nhiễm không khí là việc CỰC KỲ quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đảm bảo tương lai bền vững cho Việt Nam!
Nguồn: soha.vn
Để hiểu rõ hơn về "thảm họa thầm lặng" này, chúng mình đã có buổi trao đổi thẳng thắn với Tiến sỹ Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam.
Ngọc Minh: Dạo này không khí Hà Nội và các thành phố lớn vẫn đỏ rực trên app, nghiêm trọng thật đấy. Nguyên nhân từ đâu vậy chị?
Tiến sỹ Angela Pratt: Cuối 2024 và đầu 2025, IQAir liên tục cảnh báo đỏ cho nhiều nơi ở Việt Nam, đặc biệt là Hà Nội.
Con số năm 2024 đáng báo động: nồng độ PM2.5 trung bình của Hà Nội đạt 45.4 µg/m3 – cao hơn 9 lần so với ngưỡng WHO khuyến cáo! Kết quả là Hà Nội đứng thứ 7 trong top các thủ đô ô nhiễm nhất thế giới theo IQAir. Nghe mà thấy lo quá!
Thủ phạm chính gây ô nhiễm ngoài trời ở Hà Nội gồm: khói bụi từ nhà máy công nghiệp, đốt rơm rạ ở vùng ngoại thành, bụi đường, xe cộ lăn bánh không ngừng nghỉ, khói từ khu dân cư/thương mại, làng nghề và cả việc đốt rác bừa bãi.
Ngọc Minh: Không chỉ bên ngoài, trong nhà mình cũng nguy hiểm sao chị?
Tiến sỹ Angela Pratt: Đúng rồi! Ô nhiễm không khí trong nhà cũng nguy hại lắm nhưng nhiều người chưa để ý.
Hút thuốc lá, dùng than/dầu hỏa nấu nướng, cộng thêm nhà kín như hũ nút – công thức hoàn hảo cho thảm họa sức khỏe!
Năm 2020 trên toàn cầu, ô nhiễm không khí trong nhà đã gây ra một nửa số ca tử vong liên quan đến ô nhiễm. Con số thống kê: 3,2 triệu người mất mạng, trong đó có tới 237.000 trẻ em dưới 5 tuổi – thật đau lòng!
Ngọc Minh: Việc thúc đẩy "giao thông xanh" và xe điện ở Việt Nam sẽ giúp cải thiện không khí ra sao?
Tiến sỹ Angela Pratt: Chuyển sang xe điện sẽ tạo ra sự khác biệt đáng kể đấy!
Xe điện không thải khói qua ống xả, giảm trực tiếp lượng chất độc hại bay vào không khí. Hơn nữa, chúng tiết kiệm năng lượng hơn xe xăng, nghĩa là tổng thể khí thải từ sản xuất điện cũng thấp hơn.
May mắn là Kế hoạch quốc gia về quản lý chất lượng không khí của Việt Nam đã hướng đến giao thông xanh và xe điện. Với những sáng kiến quan trọng từ Chính phủ, Hà Nội và các thành phố lớn sẽ dần "thở được" hơn!
Ngọc Minh: Ngoài "giao thông xanh", Hà Nội còn cần làm gì nữa để giảm ô nhiễm chị nhỉ?
Tiến sỹ Angela Pratt: Để giải quyết tận gốc, cần thay đổi ở cấp chính sách và toàn ngành.
Việt Nam cần giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, chuyển sang phương tiện thân thiện môi trường, và xử lý chất thải hiệu quả hơn – đặc biệt là ngừng đốt rơm rạ và rác ngoài trời.
Vì nhiều nguồn gây ô nhiễm không khí cũng là nguồn phát thải carbon, nên phải "đánh song công" – vừa giảm ô nhiễm, vừa chống biến đổi khí hậu trong chiến lược phát triển bền vững.
Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng, Việt Nam đã đặt ra mục tiêu đầy tham vọng:
Tại COP26 năm 2021, Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tháng 12/2022, chúng ta công bố Hợp tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP) để huy động tài chính cho năng lượng tái tạo và sạch. Việt Nam cũng tham gia Liên minh Hành động về Biến đổi Khí hậu và Sức khỏe của WHO.
Tôi rất hoan nghênh những cam kết này! Tín hiệu rõ ràng rằng chống biến đổi khí hậu và cải thiện không khí là ưu tiên hàng đầu. Đặc biệt vui khi thấy tiến độ cụ thể như tiêu chuẩn phát thải chặt chẽ hơn cho ô tô mới từ tháng 1/2022 – nếu thực thi tốt sẽ giảm đáng kể ô nhiễm từ giao thông.
WHO cũng vui mừng với thông báo tháng 12/2024 của HĐND Hà Nội về việc thiết lập vùng phát thải thấp và hạn chế phương tiện gây ô nhiễm trong nội thành.
Ngọc Minh: Những giải pháp cụ thể để "cứu" không khí là gì, chị có thể chia sẻ không?
Tiến sỹ Angela Pratt: Có 7 chiến lược đã được chứng minh hiệu quả ở các nước khác:
1. Cải thiện giám sát chất lượng không khí, dự báo và thông tin cho người dân – để mỗi người biết cách bảo vệ mình trong những ngày ô nhiễm nặng;
2. Bảo vệ nhóm yếu thế như trẻ em bằng cách tăng cường hệ thống theo dõi không khí quanh trường học, bệnh viện, cải thiện thông gió và lọc không khí;
3. Các biện pháp khẩn cấp khi ô nhiễm đỉnh điểm: giảm xe trên đường, tạm dừng xây dựng/sản xuất công nghiệp, khuyến khích xây dựng xanh với thiết bị phát thải thấp, ngăn bụi hiệu quả và giám sát chặt các nhà máy nhiệt điện;
4. Đẩy nhanh điện hóa giao thông công cộng và có chính sách ưu đãi xe điện;
5. Quy trình quản lý chất thải rõ ràng – đặc biệt là NGỪNG ĐỐT RÁC và loại bỏ dần việc đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp;
6. Hỗ trợ các hộ gia đình tiếp cận năng lượng sạch cho nấu nướng và sinh hoạt;
7. Ở cấp vĩ mô: giảm dần nhiên liệu hóa thạch và chuyển đổi mạnh mẽ sang năng lượng sạch.
Ngọc Minh: Người dân Hà Nội đang hít thở không khí ô nhiễm mỗi ngày. Chị đánh giá sao về tác động đến sức khỏe?
Tiến sỹ Angela Pratt: Tác động rất nghiêm trọng:
Bệnh hô hấp: Tiếp xúc lâu dài gây hen suyễn, viêm phế quản và COPD.
Bệnh tim mạch: Tăng nguy cơ nhồi máu tim và đột quỵ.
Ung thư: Một số chất ô nhiễm làm tăng nguy cơ ung thư phổi.
Tử vong sớm: WHO ước tính ít nhất 70.000 ca tử vong hàng năm tại Việt Nam do ô nhiễm không khí.
Tác động lên trẻ em: Trẻ rất dễ bị tổn thương – ảnh hưởng đến phát triển và gây vấn đề hô hấp nghiêm trọng.
Giải quyết ô nhiễm không khí là việc CỰC KỲ quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đảm bảo tương lai bền vững cho Việt Nam!
Nguồn: soha.vn