Hẳn là nhiều bạn hay nghe từ "bức xạ" và thấy hơi lo lo đúng không? Nhưng thực ra bức xạ là gì và liệu nó có nguy hiểm như ta vẫn tưởng? Cùng mình tìm hiểu nhé!
Trước tiên, phải hiểu rõ bức xạ là cái gì đã. Thực ra nó siêu phổ biến trong vũ trụ luôn, có ở mọi ngóc ngách á. Bởi vì bức xạ là hiện tượng năng lượng lan truyền ra ngoài dưới dạng sóng điện từ hoặc hạt. Miễn là nhiệt độ cao hơn âm 273,15°C (độ không tuyệt đối) thì vẫn có năng lượng, nên bức xạ basically có ở khắp nơi.
Bức xạ có 2 loại chính: sóng điện từ và các hạt. Trong phổ điện từ, ngoại trừ ánh sáng nhìn được bằng mắt thường, các sóng điện từ ở các dải khác đều vô hình với con người. Những sóng điện từ có tần số thấp hơn ánh sáng khả kiến xuất hiện ở khắp mọi nơi - từ ngọn nến, hòn đá cho đến mảnh quần áo. Nhưng đừng lo, loại bức xạ này nhìn chung không hại đâu vì có bước sóng dài, tần số thấp và năng lượng thấp. Người ta gọi nó là bức xạ không ion hóa.
Bức xạ không ion hóa chủ yếu truyền dưới dạng trường điện từ, làm tăng tốc chuyển động của các hạt bên trong vật chất xung quanh, khiến chúng sinh nhiệt và tăng nhiệt độ. Ví dụ như khi ánh nắng hoặc lửa chiếu vào người, ta sẽ thấy nóng. Chỉ cần lượng nhiệt này không quá cao thì không gây hại cho cơ thể đâu.
Loại bức xạ này là phổ biến nhất trong vũ trụ và có ở mọi nơi nha - từ các loại ánh sáng, sóng vô tuyến từ thiết bị gia dụng đến sóng wifi xung quanh chúng ta. Tuy nhiên do mật độ thấp và công suất thấp nên loại bức xạ không ion hóa này gần như vô hại, thậm chí dùng nhiều năm cũng không ảnh hưởng gì. Chỉ cần nó không tập trung ở cường độ cao là ổn (kiểu như ánh sáng mạnh tập trung chẳng hạn).
Còn bức xạ ion hóa mà mắt người không nhìn thấy được chính là tia cực tím, tia X và tia gamma ở dải tần số cao. Khi tần số của các sóng điện từ này càng cao thì năng lượng của photon càng mạnh. Khi các photon này chạm vào cơ thể sinh vật, chúng sẽ đánh bật electron trong nguyên tử cấu tạo nên tế bào, biến nguyên tử thành ion.
Nguyên tử bình thường là trung tính không tích điện, còn ion thì tích điện, nghĩa là cấu trúc phân tử của tế bào sẽ bị phá hủy và các chất quan trọng như DNA sẽ bị đột biến hoặc biến đổi, khiến sinh vật bệnh tật, ung thư và thậm chí tử vong luôn.
Trong phổ điện từ, bước sóng càng ngắn thì tần số càng cao. Vì vậy tia gamma là bức xạ ion hóa mạnh nhất và có thể gây tử vong.
Còn một loại bức xạ khác là bức xạ hạt nhân (hay bức xạ hạt), là dòng các hạt cực nhỏ được giải phóng khi hạt nhân nguyên tử biến đổi từ cấu trúc hoặc trạng thái năng lượng này sang trạng thái khác. Loại dòng hạt này va chạm với vật thể xung quanh với tốc độ cao, có thể đập vỡ electron trong nguyên tử, thậm chí đập vỡ cả hạt nhân, tạo thành bức xạ ion hóa cực mạnh.
Loại bức xạ ion hóa này khác với bức xạ ion hóa do sóng điện từ năng lượng cao gây ra. Sóng điện từ năng lượng cao là các photon trung tính không tích điện. Sự ion hóa do tác động lớn của năng lượng còn gọi là ion hóa gián tiếp, còn sự ion hóa do hạt nhân gây ra từ các proton hoặc tác động của tia tốc độ cao được hình thành bởi các hạt tích điện như hạt nhân helium và electron làm ion hóa các hạt mục tiêu.
Có 3 loại bức xạ hạt nhân: bức xạ alpha (α), beta và gamma. Tia α được hình thành từ hạt nhân helium, khả năng xuyên thấu rất yếu, chỉ cần một mảnh giấy là chặn được rồi nhưng nếu hít phải thì rất có hại cho cơ thể nhé!
Tia gamma thực chất là sóng điện từ tần số cao, có thể xuyên qua cơ thể con người và cả tòa nhà, gây hại từ khoảng cách xa.
Thực ra cả bức xạ điện từ và bức xạ hạt nhân đều có mặt khắp nơi trong tự nhiên, nhưng vì năng lượng nhỏ nên tác hại không lớn. Chỉ có chất phóng xạ rò rỉ trong vụ nổ hạt nhân hoặc tai nạn nhà máy điện hạt nhân mới có thể gây hại cho con người trên diện rộng.
Vậy bức xạ bao nhiêu mới gây hại cho cơ thể?
Đơn vị cơ bản để đo bức xạ hạt nhân gọi là Sievert (viết tắt Sv). Nhưng Sievert là đơn vị rất lớn, tương đương với 1kg trọng lượng cơ thể hấp thụ 1 Joule (J) năng lượng. Trong đời sống hàng ngày, người ta thường dùng millisievert (mSv) hoặc microsievert (μSv), với công thức: 1Sv = 1000mSv, 1mSv = 1000μSv.
Check nhanh các mức độ nguy hiểm nè:
- Dưới 100mSv: Không gây hại cho cơ thể
- 100-500mSv: Không cảm nhận được nhưng bạch cầu trong máu sẽ giảm
- 1000-2000mSv: Bệnh phóng xạ nhẹ, mệt mỏi, nôn mửa, chán ăn, rụng tóc tạm thời, giảm bạch cầu
- 2000-4000mSv: Tủy xương và mật độ xương bị phá hủy, hồng cầu và bạch cầu giảm mạnh, chảy máu trong và các triệu chứng nghiêm trọng
- Trên 4000mSv: Nguy hiểm đến tính mạng nhưng vẫn có thể điều trị
- Trên 6000mSv: Khó điều trị
- Trên 8000mSv: Về cơ bản không thể cứu được
Nguồn: gamek.vn
Trước tiên, phải hiểu rõ bức xạ là cái gì đã. Thực ra nó siêu phổ biến trong vũ trụ luôn, có ở mọi ngóc ngách á. Bởi vì bức xạ là hiện tượng năng lượng lan truyền ra ngoài dưới dạng sóng điện từ hoặc hạt. Miễn là nhiệt độ cao hơn âm 273,15°C (độ không tuyệt đối) thì vẫn có năng lượng, nên bức xạ basically có ở khắp nơi.
Bức xạ có 2 loại chính: sóng điện từ và các hạt. Trong phổ điện từ, ngoại trừ ánh sáng nhìn được bằng mắt thường, các sóng điện từ ở các dải khác đều vô hình với con người. Những sóng điện từ có tần số thấp hơn ánh sáng khả kiến xuất hiện ở khắp mọi nơi - từ ngọn nến, hòn đá cho đến mảnh quần áo. Nhưng đừng lo, loại bức xạ này nhìn chung không hại đâu vì có bước sóng dài, tần số thấp và năng lượng thấp. Người ta gọi nó là bức xạ không ion hóa.
Bức xạ không ion hóa chủ yếu truyền dưới dạng trường điện từ, làm tăng tốc chuyển động của các hạt bên trong vật chất xung quanh, khiến chúng sinh nhiệt và tăng nhiệt độ. Ví dụ như khi ánh nắng hoặc lửa chiếu vào người, ta sẽ thấy nóng. Chỉ cần lượng nhiệt này không quá cao thì không gây hại cho cơ thể đâu.
Loại bức xạ này là phổ biến nhất trong vũ trụ và có ở mọi nơi nha - từ các loại ánh sáng, sóng vô tuyến từ thiết bị gia dụng đến sóng wifi xung quanh chúng ta. Tuy nhiên do mật độ thấp và công suất thấp nên loại bức xạ không ion hóa này gần như vô hại, thậm chí dùng nhiều năm cũng không ảnh hưởng gì. Chỉ cần nó không tập trung ở cường độ cao là ổn (kiểu như ánh sáng mạnh tập trung chẳng hạn).
Còn bức xạ ion hóa mà mắt người không nhìn thấy được chính là tia cực tím, tia X và tia gamma ở dải tần số cao. Khi tần số của các sóng điện từ này càng cao thì năng lượng của photon càng mạnh. Khi các photon này chạm vào cơ thể sinh vật, chúng sẽ đánh bật electron trong nguyên tử cấu tạo nên tế bào, biến nguyên tử thành ion.
Nguyên tử bình thường là trung tính không tích điện, còn ion thì tích điện, nghĩa là cấu trúc phân tử của tế bào sẽ bị phá hủy và các chất quan trọng như DNA sẽ bị đột biến hoặc biến đổi, khiến sinh vật bệnh tật, ung thư và thậm chí tử vong luôn.
Trong phổ điện từ, bước sóng càng ngắn thì tần số càng cao. Vì vậy tia gamma là bức xạ ion hóa mạnh nhất và có thể gây tử vong.
Còn một loại bức xạ khác là bức xạ hạt nhân (hay bức xạ hạt), là dòng các hạt cực nhỏ được giải phóng khi hạt nhân nguyên tử biến đổi từ cấu trúc hoặc trạng thái năng lượng này sang trạng thái khác. Loại dòng hạt này va chạm với vật thể xung quanh với tốc độ cao, có thể đập vỡ electron trong nguyên tử, thậm chí đập vỡ cả hạt nhân, tạo thành bức xạ ion hóa cực mạnh.
Loại bức xạ ion hóa này khác với bức xạ ion hóa do sóng điện từ năng lượng cao gây ra. Sóng điện từ năng lượng cao là các photon trung tính không tích điện. Sự ion hóa do tác động lớn của năng lượng còn gọi là ion hóa gián tiếp, còn sự ion hóa do hạt nhân gây ra từ các proton hoặc tác động của tia tốc độ cao được hình thành bởi các hạt tích điện như hạt nhân helium và electron làm ion hóa các hạt mục tiêu.
Có 3 loại bức xạ hạt nhân: bức xạ alpha (α), beta và gamma. Tia α được hình thành từ hạt nhân helium, khả năng xuyên thấu rất yếu, chỉ cần một mảnh giấy là chặn được rồi nhưng nếu hít phải thì rất có hại cho cơ thể nhé!
Tia gamma thực chất là sóng điện từ tần số cao, có thể xuyên qua cơ thể con người và cả tòa nhà, gây hại từ khoảng cách xa.
Thực ra cả bức xạ điện từ và bức xạ hạt nhân đều có mặt khắp nơi trong tự nhiên, nhưng vì năng lượng nhỏ nên tác hại không lớn. Chỉ có chất phóng xạ rò rỉ trong vụ nổ hạt nhân hoặc tai nạn nhà máy điện hạt nhân mới có thể gây hại cho con người trên diện rộng.
Vậy bức xạ bao nhiêu mới gây hại cho cơ thể?
Đơn vị cơ bản để đo bức xạ hạt nhân gọi là Sievert (viết tắt Sv). Nhưng Sievert là đơn vị rất lớn, tương đương với 1kg trọng lượng cơ thể hấp thụ 1 Joule (J) năng lượng. Trong đời sống hàng ngày, người ta thường dùng millisievert (mSv) hoặc microsievert (μSv), với công thức: 1Sv = 1000mSv, 1mSv = 1000μSv.
Check nhanh các mức độ nguy hiểm nè:
- Dưới 100mSv: Không gây hại cho cơ thể
- 100-500mSv: Không cảm nhận được nhưng bạch cầu trong máu sẽ giảm
- 1000-2000mSv: Bệnh phóng xạ nhẹ, mệt mỏi, nôn mửa, chán ăn, rụng tóc tạm thời, giảm bạch cầu
- 2000-4000mSv: Tủy xương và mật độ xương bị phá hủy, hồng cầu và bạch cầu giảm mạnh, chảy máu trong và các triệu chứng nghiêm trọng
- Trên 4000mSv: Nguy hiểm đến tính mạng nhưng vẫn có thể điều trị
- Trên 6000mSv: Khó điều trị
- Trên 8000mSv: Về cơ bản không thể cứu được
Nguồn: gamek.vn