Bộ Công Thương vừa tung dự thảo nghị định lần thứ 15 về kinh doanh xăng dầu với động thái khá "sốc": dừng hẳn việc trích và chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu luôn! Thay vào đó, các doanh nghiệp sẽ được tự quyết định giá bán nhiều hơn, nhưng đi kèm cơ chế giám sát siêu chặt và phương án "cứu nguy" khi giá loạn lên.
Tạm biệt Quỹ Bình ổn - công cụ điều tiết 15 năm tuổi
Theo dự thảo mới toanh, việc trích lập và chi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu sẽ chính thức "về hưu" kể từ ngày nghị định có hiệu lực. Các công việc còn dang dở như kiểm toán, quyết toán số dư quỹ và xử lý nghĩa vụ tài chính từ trước đó vẫn sẽ được hoàn thành nhé.
Quỹ này ra đời từ năm 2009, với nguồn tiền chủ yếu từ khoản trích trong giá bán xăng dầu. Các doanh nghiệp đầu mối phải hạch toán riêng khoản này, quản lý qua tài khoản ngân hàng và chỉ được rút khi có "lệnh" từ cơ quan điều hành. Khi thị trường biến động mạnh, tiền từ quỹ sẽ được dùng để "dìm" giá bán xuống cho đỡ sốc.
Một ông sếp doanh nghiệp xăng dầu lớn ở miền Nam chia sẻ: "Thực chất chúng tôi chỉ giữ hộ khoản tiền được tích góp từ người mua xăng dầu thôi. Cơ chế trích và chi giúp giá không nhảy múa quá, nhưng khả năng hỗ trợ còn tùy vào quỹ còn bao nhiêu và nguồn bổ sung có đủ mạnh không".
Vấn đề là mỗi doanh nghiệp có cơ cấu kinh doanh khác nhau nên số dư quỹ chênh lệch nhau khá nhiều. "Khi phải chi theo lệnh mà số tiền trong quỹ không đủ, doanh nghiệp phải tự ứng vốn hoặc vay ngân hàng để xoay xở, càng làm tăng áp lực tài chính khi thị trường đang loạn", vị lãnh đạo này cho biết thêm.
Lỗ hổng quản lý tiền quỹ - khi "két" không còn tiền
Vụ việc tại Công ty Xuyên Việt Oil là minh chứng rõ ràng nhất. Tháng 5/2023, doanh nghiệp báo cáo quỹ còn 219 tỷ đồng, nhưng thực tế tổng số tiền trong ba tài khoản chỉ hơn... 2 triệu đồng! Tiền quỹ đã bị "đi chơi" vào mục đích cá nhân rồi.
Còn tại Tập đoàn Thiên Minh Đức, số tiền Quỹ Bình ổn giá xăng dầu bị chiếm đoạt lên tới hơn 79 tỷ đồng. Thủ đoạn là không xuất hóa đơn khi bán hàng vào lúc mức trích quỹ cao, rồi sau đó "hợp thức hóa" bằng hóa đơn lập vào lúc được chi quỹ hoặc khi mức trích thấp để hưởng chênh lệch.
Ngày 5/11/2026, Tòa án Hà Nội đã tuyên án sơ thẩm bà Chu Thị Thành - Chủ tịch Tập đoàn Thiên Minh Đức tổng cộng 18 năm tù: 15 năm về tội tham ô tài sản và 3 năm về tội mua bán trái phép hóa đơn.
Thanh tra Chính phủ còn phát hiện 20 thương nhân đầu mối trích lập và chi quỹ theo thời điểm lập hóa đơn, qua đó được chi khoảng 2.209 tỷ đồng dù hàng chưa bán ra. Quá trời quá đất!
Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long nhận xét việc để doanh nghiệp nắm giữ tiền quỹ tạo ra kẽ hở để chiếm dụng vốn và dùng sai mục đích. Theo ông, quỹ chưa thực sự phát huy hiệu quả trong việc giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro về giá, thậm chí có lúc còn bị âm, ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh. Vì vậy việc bỏ quỹ là cần thiết để giá xăng dầu sát với thị trường hơn.
Doanh nghiệp được tự do hơn nhưng phải báo trước 30 phút
Dự thảo lần 15 cho phép doanh nghiệp đầu mối chủ động định giá bán nhiều hơn. Giá bán sẽ dựa trên giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế.
Trong đó, giá mua và chi phí tạo nguồn tính theo thực tế kinh doanh. Doanh nghiệp tự quyết định lợi nhuận, còn chi phí kinh doanh định mức thì tuân theo quy định của Nhà nước.
Điểm đặc biệt là khi thay đổi giá bán, doanh nghiệp phải thông báo trước ít nhất 30 phút! Không được tăng giá sớm hoặc ỳ ạch không chịu giảm giá. Cũng không được lợi dụng việc điều chỉnh giá để ngừng hoặc hạn chế bán hàng trái quy định nha.
Thuế và dự trữ - vũ khí mới để bình ổn giá ️
Năm 2026, Nhà nước đã phải dùng đủ thứ "chiêu": chi quỹ, tạm ứng 8.000 tỷ đồng từ ngân sách bổ sung nguồn lực cho quỹ, giảm thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng, cùng các biện pháp bảo đảm nguồn cung. Nhờ đó mà giá xăng dầu trong nước vẫn thấp hơn các nước trong khu vực.
Trước diễn biến phức tạp của thị trường năng lượng thế giới, Bộ Công Thương xác định thuế chính là công cụ quan trọng để hỗ trợ giá xăng dầu trong thời gian tới. Bộ yêu cầu rà soát các ưu đãi thuế hết hạn và đề xuất phương án áp dụng từ đầu năm 2027 để tránh giá nhảy vọt đột ngột khi chính sách thay đổi.
Về nguồn cung, Bộ Công Thương đề xuất các doanh nghiệp đầu mối phải duy trì lượng dự trữ lưu thông đủ cho tối thiểu 20 ngày cung ứng. Mức dự trữ được theo dõi hằng ngày và kết hợp với nguồn dự trữ quốc gia để tăng khả năng điều tiết thị trường.
Khi nào Nhà nước "ra tay" định giá tối đa?
Theo dự thảo, khi giá xăng dầu biến động bất thường với mức cộng dồn từ 15-20% trở lên trong khoảng 1-4 tuần và tác động lớn tới kinh tế - xã hội, đời sống người dân, Bộ Công Thương sẽ chủ trì đánh giá tình hình và phối hợp xây dựng phương án bình ổn.
Phương án sau đó được gửi Bộ Tài chính tổng hợp, trình Chính phủ quyết định biện pháp và thời hạn áp dụng. Khi thực sự cần thiết, Nhà nước có thể quy định giá tối đa, khung giá hoặc mức giá cụ thể trong một thời hạn nhất định.
Nói chung là từ nay giá xăng sẽ linh hoạt hơn, gần với thị trường hơn, nhưng cũng có cơ chế kiểm soát chặt hơn để tránh tình trạng "loạn giá" ảnh hưởng tới đời sống người dân nhé!
Nguồn: techz.vn