Dạo này Việt Nam mình đang căng sức chống lại đợt bùng phát mới do biến thể virus từ Anh gây ra. Nhưng thực ra biến thể này không phải là "con một con hai" đâu nha, tính từ khi phát hiện virus đầu tiên ở Vũ Hán cuối 2019 đến giờ đã có hàng chục biến thể rồi đó! Tuy nhiên có mấy biến thể "khét tiếng" cần phải để mắt đến hơn những em khác. Cùng mình tìm hiểu nhé!
Biến thể đầu tiên G (D614G) - "Ông tổ" của các biến thể
Biến thể này có tên gọi đơn giản là "G", được phát hiện ở Trung Quốc hồi tháng 1/2020, chỉ sau khoảng 1 tháng kể từ khi virus SARS-CoV-2 được phát hiện ở Vũ Hán. Sau đó nó lan sang Mỹ và châu Âu nhanh như chớp.
Biến thể G nhanh chóng trở thành "main character" sau virus gốc. Đến tháng 7 năm ngoái có đến 70% trong số 50 nghìn đoạn gen virus mà các nhà nghiên cứu đưa lên database chung đều là biến thể này luôn!
Điểm đặc biệt của em này là gì? Các nhà khoa học cho rằng chủng này lây lan mạnh hơn virus gốc vì số gai trên bề mặt nhiều hơn từ 4-5 lần. Chính những chiếc gai này giúp virus bám vào tế bào dễ như ăn kẹo vậy.
Còn vaccine thì sao? Vì chủng này là "boss chính" trong giai đoạn nghiên cứu vaccine nên các loại vaccine hiện tại như Pfizer hay Moderna đều xử đẹp được nó. Hiệu lực chống virus lên tới 95% luôn nha!
Biến thể "Eeek" (E484K) - Đột biến trong đột biến
Nhiều chuyên gia dịch tễ học gọi đây là đột biến trong đột biến và đặt tên nó là Eeek, kiểu như tiếng kêu thảng thốt khi phát hiện ra sự khác biệt trong gen của virus ấy. Thực ra nó cũng không phải hàng mới, vì xuất hiện khá nhiều lần từ khi đại dịch bắt đầu rồi.
Vấn đề lớn nhất là nguy cơ Eeek "hợp thể" với các chủng khác làm tốc độ lây lan tăng vọt. Eeek được phát hiện trong những chủng mới ở Anh, Nam Phi và Brazil. Không chỉ vậy, chúng còn được tìm thấy trong hơn 200 mẫu gen ở Mỹ nữa!
Đặc điểm gì làm nó khác biệt? Biến thể Eeek làm thay đổi gai của virus - cái mà vaccine hiện tại đang nhắm vào, kiểu như bẻ răng nó không cho nó cắn vậy đó. Trên lý thuyết thì không quá đáng sợ, nhưng nếu nó kết hợp với các chủng khác thì có thể làm virus "ninja mode" khiến vaccine không phát hiện được và làm yếu hệ miễn dịch của cơ thể.
Vaccine có hiệu quả không? Các nhà khoa học vẫn đang tìm câu trả lời cho câu hỏi này. Dựa vào dữ liệu thử nghiệm lâm sàng trên biến thể Nam Phi kết hợp với Eeek cho thấy vaccine hiệu lực kém hơn một chút, tuy nhiên vaccine vẫn làm giảm nguy cơ bệnh nặng hoặc tử vong.
Biến thể từ Nam Phi (B.1.351)
Biến thể này được phát hiện ở Nam Phi vào đầu tháng 10 năm ngoái và được công bố vào tháng 12 khi Bộ trưởng Y tế nước này chia sẻ chủng này có vẻ tác động nhiều hơn lên giới trẻ so với những chủng khác. Chủng này được cho là nguyên nhân khiến số ca mắc và nhập viện tăng cao ở quốc gia châu Phi này.
Sau đó biến thể này được phát hiện ở hàng chục nước khác nhau trên các châu lục. Tại Mỹ vào 28/1, chủng này được phát hiện trên 2 người không hề có lịch sử đi lại đến Nam Phi trước đó.
Điểm khác biệt? Biến thể này có nhiều điểm tương đồng với biến chủng Anh, nghĩa là lây lan cũng nhanh hơn chủng ban đầu, nhưng hiện tại chưa có bằng chứng về việc độc tính cao hơn. Tuy nhiên theo cựu giám đốc FDA thì có vẻ chủng này kháng kháng sinh cao hơn đấy!
Vaccine thì sao? Theo chuyên gia bệnh truyền nhiễm Anthony Fauci thì tùy loại vaccine mà hiệu lực chống lại chủng này khác nhau, nhưng cơ bản vaccine vẫn chống được. Hai "ông lớn" vaccine phương Tây là Moderna và Pfizer đều khẳng định vaccine của họ chống được biến thể này, tuy nhiên hiệu lực sẽ thấp hơn một tí xíu thôi.
Biến thể từ Brazil (P.1)
Các nghiên cứu về chuỗi gen mới của biến thể này đã bắt đầu từ tháng 7 năm ngoái, nhưng phải đến tháng 1 năm nay phía Nhật Bản mới chính thức ghi nhận ca mắc biến chủng này trên những người từ Brazil sang.
Hiện tại đã được ghi nhận ở Brazil, Peru, Đức, Hàn Quốc, Nhật Bản và một vài quốc gia khác.
Đặc điểm gì nổi bật? Biến thể này có cả loạt thay đổi, phần lớn ở gai protein của virus. Đây cũng là lý do các nhà nghiên cứu cho rằng nó có thể lây lan nhanh hơn. Cũng có bằng chứng cho thấy kháng thể có thể không nhận ra chủng P.1 này, khiến khả năng tái nhiễm cao hơn.
Vaccine có hiệu quả không? Hiện chưa có bằng chứng vaccine không phát hiện được chủng này. Tuy nhiên các nhà khoa học đang đặt nghi vấn về việc chủng này có khả năng tránh kháng thể, qua đó làm hiệu lực vaccine giảm xuống. Hiện tại Moderna cho biết họ đang chỉnh sửa vaccine để xử lý biến thể này.
Biến thể từ Anh (B.1.1.7) - "Tội đồ" làm mình ăn Tết không trọn vẹn
Đây, chính "con boss" này đang làm mình phải trải qua cái Tết không trọn vẹn khi đợt bùng phát gần đây ở Việt Nam liên quan chặt chẽ đến B.1.1.7. Chủng này được tìm thấy lần đầu tại vương quốc Anh, cụ thể là tại Kent gần London vào tháng 9 năm ngoái. Cũng có nơi gọi nó là biến chủng Kent theo nơi phát hiện đầu tiên.
Khỏi nói về độ lây lan khi đến giờ đã có gần 100 nước ghi nhận biến chủng này rồi!
Theo đánh giá từ các đoạn gen, B.1.1.7 có khả năng lây lan cao hơn các chủng khác lên đến 70%! Hồi tháng 1 vừa rồi, chính Thủ tướng Anh cũng đưa ra giả thuyết chủng này có thể độc hơn những chủng khác nữa.
Vaccine thì sao? Các nghiên cứu cho thấy hầu hết vaccine hiện có vẫn hiệu quả chống lại chủng này rất tốt. Pfizer và Moderna như mọi lần vẫn khẳng định vaccine của họ vẫn ổn áp.
Biến thể từ Đan Mạch (L452R)
Chủng này được phát hiện đầu tiên tại Đan Mạch vào tháng 3 năm ngoái. Hiện được ghi nhận ở Mỹ, liên quan đến các ca nhiễm tại nhà dưỡng lão, trại giam và bệnh viện ở khu vực San Jose và một số bang khác.
Điểm khác biệt? Hiện chưa có nhiều bằng chứng về việc chủng này lây lan và độc hơn các chủng đã biết.
Vaccine có tác dụng không? Vì biến thể này cũng gây đột biến ở gai protein nên có thể chúng sẽ kháng vaccine tốt hơn. Tuy vậy mọi thứ vẫn đang trong phòng lab và chưa có kết luận cuối cùng.
Các biến thể liên tục được phát hiện, vậy câu hỏi chốt lại ở đây là:
Liệu vaccine có giúp chúng ta chống lại chúng hay không?
Câu trả lời nhanh gọn là: Chống được!
Chống bằng cách thực hiện triệt để các biện pháp phòng chống dịch, như Việt Nam mình có 5K - vũ khí cực đỉnh dành cho người dân chống dịch. Ngoài ra khi đã có vaccine thì cần tiêm chủng mở rộng càng nhanh càng tốt để trong cộng đồng có mức kháng thể đủ mạnh, ít nhất là chống lại được chủng virus hiện tại.
Sự kỳ diệu của khoa học trong đợt đại dịch này là đã có thể nghiên cứu, thử nghiệm và sản xuất vaccine trong thời gian kỷ lục - chỉ khoảng 1 năm thay vì gần chục năm so với các vaccine khác! Khi đã có vaccine rồi thì việc tinh chỉnh để tăng hiệu lực chống các biến thể khác sẽ nhanh hơn rất nhiều so với nghiên cứu từ đầu.
Việt Nam mình cũng đang có ưu thế là các đợt bùng phát không quá lớn, vẫn trong tầm kiểm soát được nên nhu cầu vaccine không cấp thiết như các nước khác. Chưa kể mình đang có ít nhất 4 loại vaccine đang trong quá trình thử nghiệm lâm sàng, khi đã có vaccine thì việc chống dịch sẽ dễ thở hơn rất nhiều.
Nguồn: tinhte.vn