Nghe có vẻ quen quen không? Hồi xưa, người La Mã cũng từng tưởng mình "xịn" lắm, nghĩ rằng mình có thể chinh phục và làm chủ thiên nhiên. Plot twist: Họ đã nhầm to! Và cái giá phải trả? Cả một đế chế sụp đổ luôn á!
Câu chuyện về sự sụp đổ của đế chế La Mã là topic "nóng bỏng tay" khiến các sử gia tranh cãi ầm ĩ suốt mấy chục năm nay. Đây là một trong những đế chế mạnh nhất lịch sử nhân loại mà!
Vào thế kỷ thứ 2 sau Công Nguyên, đế chế này thống trị cả một vùng đất khổng lồ - từ phía bắc vương quốc Anh cho đến rìa hoang mạc Sahara, từ Đại Tây Dương cho đến Mesopotamia. Tưởng tượng xem, OP kiểu gì!
Nhưng rồi 5 thế kỷ sau, mọi thứ bắt đầu "bay màu". Giao thương trì trệ, các thành phố kém phát triển, khoa học cũng chẳng còn breakthrough như xưa.
Theo nhà sử học Ian Morris từ đại học Stanford thì sự sụp đổ của đế chế La Mã có thể coi là một "bước lùi" nghiêm trọng trong lịch sử văn minh loài người. Hú hồn!
Vậy tại sao họ lại sụp đổ? Mỗi sử gia một ý kiến khác nhau. Năm 1984, nhà nghiên cứu Alexander Demandt thống kê được hơn 200 giả thuyết về sự sụp đổ của La Mã. Nhiều vãi!
Đa số tập trung vào vấn đề chính trị, công nghệ sản xuất và sức mạnh quân sự của các nước láng giềng. Nhưng gần đây, nhiều bằng chứng cho thấy biến đổi khí hậu cũng có "đóng góp" không nhỏ vào drama này đó!
Chính những nghịch lý của sự phát triển xã hội, kết hợp với sự "đột biến" của thiên nhiên và khí hậu, đã đặt dấu chấm hết cho đế chế La Mã.
Fun fact: Biến đổi khí hậu không phải sản phẩm của công nghiệp hóa đâu nhé! Nó đã diễn ra từ rất, rất lâu rồi, xuyên suốt lịch sử. Chỉ là công nghiệp hóa quá mức đã làm mọi thứ "tăng tốc" lên gấp nhiều lần thôi.
Theo nhiều sử gia, khí hậu đóng vai trò cực kỳ quan trọng cho cả sự phát triển lẫn sụp đổ của La Mã. Cụ thể, đế chế này phát triển vào đúng thời điểm mà khí hậu thuận lợi nhất cho nông nghiệp: ẩm ướt, ấm áp và ổn định. Đúng nghĩa "đắc thiên thời"!
Nông nghiệp phát triển → kinh tế tăng trưởng → La Mã càng hùng mạnh. Điều kiện thuận lợi của tự nhiên chính là nền móng để La Mã xây dựng đế chế. Ez game!
Thế nên khi khí hậu bắt đầu "lên đồng", không ổn định nữa thì đế chế La Mã cũng suy yếu theo. Vào thế kỷ thứ 6, khi khí hậu trở nên khó đoán, cũng là lúc La Mã bị các kẻ thù hùng mạnh dòm ngó.
Đặc biệt những năm 530-540, số lượng núi lửa hoạt động tăng mạnh, đánh dấu sự bắt đầu của thời kỳ lạnh giá kéo dài 150 năm. Đây cũng là thời điểm đại dịch dịch hạch bùng phát lần đầu tiên trong lịch sử loài người luôn!
Thời kỳ này, tuổi thọ trung bình của người La Mã chỉ khoảng 20-30 tuổi thôi. Nguyên nhân chính? Dịch bệnh truyền nhiễm!
Trớ trêu thay, đường xá phát triển lại khiến bệnh dịch lây lan càng mạnh hơn. Bệnh dịch và khí hậu khắc nghiệt gần như đẩy đế chế La Mã đến bờ vực diệt vong, cướp đi sinh mạng của hơn một nửa dân số La Mã luôn á!
Đại dịch này xảy ra dưới thời Justinianus Đại đế, và đến nay vẫn là bài học đắt giá về mối quan hệ phức tạp giữa con người và tự nhiên.
Thủ phạm là vi khuẩn Yersinia pestis, không phải bệnh cổ xưa đâu, mà chỉ xuất hiện từ khoảng năm 2000 trước công nguyên thôi.
Theo nghiên cứu về nhiễm sắc thể, chủng bệnh gây ra đại dịch Justinian (đặt theo tên Justianus Đại đế) bắt nguồn từ phía Tây Trung Quốc, đi theo con đường tơ lụa đến với người La Mã.
Tại đây, chúng phát triển và lan rộng nhờ vật chủ là loài gặm nhấm - vốn sinh sôi cực nhanh ở những quốc gia nông nghiệp phát triển.
Thế giới hiện đại của chúng ta giờ đã khác xa đế chế La Mã rồi. Chúng ta có bệnh viện, có các nhà nghiên cứu dịch bệnh, và có kháng sinh. Chúng ta có khả năng kiểm soát dịch bệnh và tìm cách chữa trị.
Tuy nhiên, tự nhiên vẫn là thứ nằm ngoài khả năng kiểm soát của con người, và điều này buộc chúng ta phải luôn đề phòng, cũng như cố gắng hạn chế tốc độ biến đổi khí hậu.
Hồi xưa, người La Mã cũng từng nghĩ họ có thể chinh phục và làm chủ thiên nhiên, giống như chúng ta bây giờ ấy.
Nhưng bài học đắt giá họ nhận được chính là: Họ đã sai be bét! Và cái giá phải trả? Chính là sự sụp đổ của một trong những đế chế hùng mạnh nhất lịch sử loài người. Đau đớn quá đi mất!
Nguồn: soha.vn