CunNana9522
New member
5 quốc gia Azerbaijan, Iran, Kazakhstan, Nga và Turkmenistan bao quanh Caspi nhưng mà tranh cãi ỉu xìu mãi không xong xem cái này là hồ hay biển nè
Biển Caspi là hồ lớn nhất hành tinh với diện tích khoảng 386.000 km vuông luôn á, so với hồ Superior (xếp thứ 2 ở Bắc Mỹ) chỉ có 82.000 km vuông thì nó lớn gấp 4,5 lần cơ! Khủng vãi chưởng
Trữ lượng nước của Caspi chiếm tận 40% tổng số nước hồ trên toàn thế giới nha. Đặc biệt là có cả hải cẩu sống ở đây luôn - vibe biển chuẩn không cần chỉnh! Nên người ta mới gọi là "Biển Caspi" thay vì hồ thôi
Vùng này nằm ở giao điểm giữa Trung Á, Trung Đông và Đông Âu, vị trí chiến lược cực kỳ quan trọng. Điểm nhấn chính là dưới đáy và dọc bờ biển có nguồn dầu khí siêu phong phú luôn!
Từ khi Liên Xô tan rã năm 1991, ảnh hưởng của Nga giảm sút thì các nước hàng xóm Kazakhstan, Turkmenistan, Iran và Azerbaijan đòi phân chia Biển Caspi để tranh giành tài nguyên dầu khí. Drama bắt đầu từ đây nè!
Tài nguyên dầu khí dọc bờ biển phân bố không đều nên 5 nước cãi nhau xem Caspi là "biển" hay "hồ". Vì sao lại quan trọng thế? Vì nếu là hồ thì chia đều cho 5 nước, còn là biển thì phải chia theo Công ước quốc tế về biển - khác biệt lắm luôn!
Ngày xưa Biển Caspi từng là một phần của Địa Trung Hải cổ đại đó. Khoảng 11.000 năm trước, do chuyển động địa chất nên nó tách khỏi Địa Trung Hải và Biển Đen, thành hồ nước mặn bị bao quanh bởi đất liền. Nguồn cung cấp nước chính là sông Volga - dòng sông nội lưu dài nhất thế giới. Năm 1948, Liên Xô còn đào kênh Volga-Don để nối Caspi với biển Azov và Biển Đen nữa!
Từ thời cổ đại đến đầu thế kỷ 16, vùng này chủ yếu là của người Ba Tư và Thổ Nhĩ Kỳ. Đến giữa thế kỷ 16, nước Nga Sa hoàng mới bành trướng tới bờ tây bắc Caspi.
Để đối đầu với Ba Tư ở phía nam, Nga lập luôn Hạm đội Biển Caspi. Đầu thế kỷ 19, Nga giành được cả Azerbaijan ở bờ tây qua chiến tranh với Ba Tư (Iran). Sau đó lại chiếm Kazakhstan, Turkmenistan ở bờ đông thông qua đánh với người Thổ Nhĩ Kỳ.
Cuối cùng Ba Tư chỉ giữ được một mảnh nhỏ bờ phía nam thôi. Giữa thế kỷ 19, Anh xâm lược biến Ba Tư thành nước bán thuộc địa
Sau khi chiếm Azerbaijan, Nga phát hiện ra ở Baku có nhiều giếng dầu đào tay hoạt động hàng trăm năm rồi. Đầu thế kỷ 20, mỏ dầu Baku đã thành trung tâm thăm dò dầu khí của Nga và thế giới luôn! ️
Năm 1917, sau Cách mạng Tháng Mười, nước Xô Viết ra đời. Lúc này Ba Tư (Iran) vẫn bị phương Tây xâm lược, trong tình trạng nửa phong kiến nửa thuộc địa.
Năm 1921, Xô Viết và Ba Tư ký "Hiệp ước Nga - Ba Tư". Hai bên đồng ý có quyền hàng hải bình đẳng ở Biển Caspi, nhưng không phân chia vùng biển. Đặc biệt cấm các nước thứ ba xâm nhập khu vực này!
Hai nước tiếp tục ký nhiều hiệp ước trong 20 năm sau đó. Năm 1940, tuyên bố rõ ràng: "Biển Caspi là biển nội địa giữa Liên Xô và Iran"
Năm 1991, Liên Xô tan rã làm thay đổi hoàn toàn tình hình. Các quốc gia ven biển tăng từ 2 lên 5! Kazakhstan có bờ biển dài nhất, Iran ngắn nhất; nếu chia theo chiều rộng đông tây thì phần của Iran cũng nhỏ nhất.
Sau khi Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1994 có hiệu lực, tranh chấp càng căng thẳng hơn
Luật pháp quốc tế quy định: nếu là hồ thì tài nguyên được chia cho các nước xung quanh, hoặc chia đều theo thỏa thuận.
Còn nếu là đại dương, các nước ven biển được hưởng vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý. Mọi tài nguyên trong vùng này thuộc sở hữu độc quyền của nước đó. Phần còn lại là biển khơi, ai cũng được tự do khai thác
Vùng biển phía nam của Iran có ít tài nguyên dầu khí và khó phát triển, nên Iran khẳng định Caspi là hồ khổng lồ. Turkmenistan cũng ít tài nguyên nên ủng hộ Iran liền!
Còn Nga, Kazakhstan và Azerbaijan giàu tài nguyên hơn nên họ định nghĩa Caspi là biển nội địa, muốn áp dụng vùng đặc quyền kinh tế theo Công ước Luật biển
Tuy nhiên chiều rộng trung bình đông tây của Caspi chỉ khoảng 320 km, chưa bằng 200 hải lý (370,4 km) của vùng đặc quyền kinh tế. Nên theo quy định, vùng đặc quyền kinh tế của các nước kéo dài đến đường giữa biển (160 km). Trong vùng này, 3 nước được độc lập khai thác tài nguyên thiên nhiên!
Năm 1996, 5 nước tiến hành đàm phán đầu tiên về quy chế pháp lý Biển Caspi. Nhưng mà thất bại vì "phe biển" và "phe hồ" bất đồng quá lớn
Năm 2002, Nga và Azerbaijan ("phe biển") ký thỏa thuận phân chia theo phương thức "chia sẻ tài nguyên bề mặt và phân chia tài nguyên dưới nước". Kazakhstan cũng chấp nhận luôn!
Sau nhiều lần đàm phán, đến 2014 cả 5 nước đều chấp nhận phương thức này. Cuối cùng năm 2018, 5 quốc gia ký Công ước về Quy chế pháp lý của Biển Caspi - kết thúc drama kéo dài hơn 20 năm!
Nguồn: soha.vn