Các anh em đàn ông vẫn hay tự nhận là "giống loài của sự hợp lý", nhưng thật ra đang có một nghịch lý cực kỳ thú vị trong cách giải trí của bọn mình đấy!
Mỗi khi cần thư giãn, rất nhiều anh em lại từ chối những bộ phim nhẹ nhàng êm đềm, mà cứ mải mê bật lại những thước phim hành động đã thuộc lòng từng câu thoại. Die Hard, Kẻ Huỷ Diệt, Ma Trận,... đã xem đi xem lại hàng trăm lần rồi, nhưng vẫn cứ bật lên đều đặn sau mỗi tuần làm việc căng não.
Nghe có vẻ hơi "cũ rích" nhỉ? Nhưng thật ra cách giải trí này có cơ sở khoa học cực kỳ chắc chắn đấy - liên quan đến cách bộ não xử lý căng thẳng, và cả cách xã hội "huấn luyện" đàn ông đối mặt với cảm xúc từ bé.
Lý do thứ nhất: Nghịch lý "hỗn loạn lại mang về bình yên"
Nghe thì ai cũng nghĩ khi mệt mỏi nên tìm nội dung nhẹ nhàng để "hạ nhiệt". Nhưng thực tế các nghiên cứu tâm lý học truyền thông lại cho thấy điều ngược lại luôn!
Nhà nghiên cứu Dolf Zillmann - người đề xuất Mood Management Theory - chỉ ra rằng con người thường chọn nội dung giải trí để tối đa hóa mood tốt. Với người đang căng thẳng, họ lại tìm đến nội dung có mức kích thích đối lập với trạng thái mệt mỏi, trì trệ - tức là tìm sự sôi động thay vì tĩnh lặng, miễn là nội dung đó quen thuộc và không gây stress thêm.
Nói cách khác, tiếng cháy nổ ầm ầm và đánh đấm inh ỏi lại giúp xoa dịu bộ óc đang rối bời vì meeting và deadline. Cái đầu đang cần nơi để trút năng lượng bị kìm nén, chứ không muốn thêm vấn đề để suy nghĩ nữa đâu!
Cơ chế này còn được support bởi một hiện tượng khác: khi xem lại nội dung đã quen, não bộ chuyển sang tạo sóng alpha - loại sóng gắn với trạng thái thư giãn, mơ màng. Nhà tâm lý học Siobhan Lyons từ Đại học Macquarie giải thích đơn giản hơn: nội dung cũ mang lại cảm giác an toàn vì nó quen thuộc.
Die Hard chính là ví dụ điển hình cho công thức này! Ra mắt năm 1988, bộ phim không được kỳ vọng cao lắm, nhưng cuối cùng thu về khoảng 139-141 triệu USD, lọt top 10 phim ăn khách nhất năm đó.
Điểm khiến nó "đắt giá" trong lòng khán giả chính là hình mẫu nhân vật đại diện cho giấc mơ của cánh mày râu: một người đàn ông bình thường, bị dồn vào chân tường, tự xoay xở và cuối cùng chiến thắng. Người xem biết chắc McClane sẽ sống sót, và chính việc biết trước đó lại là điểm khiến họ thấy dễ chịu.
Đây lại là một nghịch lý khác của điện ảnh - việc biết trước nội dung phim có thể giúp trải nghiệm xem phim chill hơn hẳn!
Bên cạnh giải trí, việc xem lại phim còn là công cụ điều hòa cảm xúc và giữ cho người xem cảm giác ổn định về bản thân mình. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Social and Personality Psychology Compass mang tên "Choosing to Re-Experience Movies and TV Episodes" (tạm dịch: "Lựa chọn Trải nghiệm lại Phim và Tập phim truyền hình") cho thấy hành vi xem lại giúp tìm được sự thoải mái, điều hòa cảm xúc, đồng thời duy trì cảm giác kết nối xã hội qua những câu chuyện đã quen thân.
Lý do thứ hai: Chất xúc tác mang tên "hoài niệm"
Song song đó, nhánh nghiên cứu về hoài niệm của giáo sư Constantine Sedikides cùng team tại Đại học Southampton lại cho góc nhìn thú vị hơn: hoài niệm từ lâu hay bị xem là "trốn tránh thực tại", nhưng data cho thấy nó thực chất là nguồn lực tâm lý, giúp con người phục hồi cảm giác về ý nghĩa cuộc sống, về sự kết nối với người khác, và về tính liên tục của bản thân qua thời gian - đặc biệt hữu ích khi đối mặt với stress hay cảm giác cô đơn.
Terminator 2: Judgment Day minh họa khá rõ cho điều này. Với nhiều người thuộc thế hệ lớn lên trong thập niên 90, đây là bộ phim từng xem cùng ba hoặc hội bạn thời niên thiếu, khi cuộc sống chưa có deadline ngoài bài tập về nhà, chưa có KPI ngoài việc lên lớp đều đặn, chưa có hoá đơn định kỳ khi tài sản trong tay là thời gian (dường như) bất tận. Kẻ Huỷ Diệt vận hành như cỗ máy thời gian, gợi lại cảm giác nhẹ nhõm nơi người xem.
Lý do thứ ba: Phim cũ = cỗ máy thời gian ️
Lớp thứ ba, có lẽ là lớp sâu nhất, gắn với cách xã hội dạy đàn ông xử lý cảm xúc từ bé. Các nghiên cứu tâm lý học nam giới cho thấy bé trai thường được dạy phải mạnh mẽ, tránh bộc lộ cảm xúc, vì bất kỳ biểu hiện nào của sự yếu đuối cũng dễ bị nhìn nhận tiêu cực.
Về lâu dài, thói quen kìm nén này liên hệ với việc gia tăng căng thẳng, lo âu, trầm cảm và cả những hành vi hiếu chiến. Trong bối cảnh đó, hình tượng người hùng hành động - dù là John McClane trong Die Hard hay Neo trong Ma Trận - cung cấp một lối thoát lý tưởng. Nhân vật chính đối diện hỗn loạn, sợ hãi và bất định, nhưng cuối cùng vẫn hành động và vẫn chiến thắng.
Một người đàn ông chưa từng ngồi xuống nói với ai rằng mình đang kiệt sức, chưa bao giờ nghĩ tới chuyện gặp chuyên gia tâm lý, nhưng đều đặn mở lại phim cũ để xem mỗi cuối tuần, rồi tắt máy đi ngủ với cảm giác nhẹ nhõm hơn. Với anh ta, đó là buổi giải tỏa duy nhất anh cần.
Nhìn lại cả ba lớp lý do - từ cách bộ não chọn nội dung để balance tâm trạng, đến nhu cầu tìm về câu chuyện quen thuộc để giữ cảm giác ổn định, cho đến việc thiếu vắng ngôn ngữ để nói thẳng về cảm xúc - có thể thấy thói quen xem phim cũ không đơn giản như vẻ bề ngoài.
Nguồn: gamek.vn