Các hoàng tử là người sau này phải đảm nhiệm những trọng trách lớn, nên các bậc minh quân rất xem trọng việc dạy dỗ con.
Con trẻ như tờ giấy trắng, muốn con trưởng thành thì bậc làm cha mẹ cần dạy dỗ con theo lẽ phải và đạo lý làm người. Người xưa có câu rằng:
"Học là học để làm người,
Biết điều hơn thiệt, biết điều thị phi."
Đặc biệt là các hoàng tử - những người sau này phải gánh vác trọng trách lớn lao, nên các bậc minh quân và triều đình đều cực kỳ quan tâm việc dạy dỗ các "rich kid" này đấy. Trong sử Việt mình cũng có lưu lại khá nhiều câu chuyện thú vị về cách các vị vua nuôi dạy con cái.
(Tranh minh họa trong bộ "Lịch sử Việt Nam bằng tranh").
## Vua Trần Minh Tông và triết lý "học cả tốt lẫn xấu"
Trần Minh Tông là một trong những vị vua anh minh nhất thời nhà Trần. Hồi trẻ ông được cha là Trần Anh Tông dạy dỗ cực kỳ nghiêm khắc, lớn lên ông cũng "kế thừa" phong cách đó với con cái mình luôn.
Cũng như các vua Trần khác, vua Trần Minh Tông sớm nhường ngôi cho con để làm Thượng Hoàng, về "hưu non" ở hành cung Thiên Trường. Mỗi khi các hoàng tử đến thăm, Thượng Hoàng lại kể về một nhân vật trong triều để các cháu học hỏi.
Một lần có Uy túc vương Văn Bích góp ý với thượng hoàng rằng: "Dạ, nếu muốn dạy các hoàng tử thì chỉ nên kể chuyện người tốt thôi ạ. Còn chuyện người xấu thì bỏ qua đi, đừng kể để các cháu khỏi... học theo!"
Nhưng Thượng Hoàng Minh Tông không nghĩ vậy. Ngài cho rằng:
"Việc làm của kẻ hay, người dở thì tất thảy đều nên bàn đến cả, không thể gác bỏ thiên lệch được. Nếu con ta quả là người hiền thì việc hay tất phải nghe mà bắt chước, nghe việc dở tất ghét mà tránh đi. Thế thì kẻ hay, người dở đều có thể làm gương cả. Nếu con ta quả không hiền thì cứ gì phải thấy việc dở rồi sau mới bắt chước. Cứ xem như Thái Khang (vua thất đức của nhà Hạ) là kẻ hôn quân, thì có phải vì ông vua đời trước chơi bời luông tuồng mà Thái Khang bắt chước đâu? Dưỡng Đế nhà Tùy cũng vậy, miệng nói việc của Nghiêu, Thuấn mà làm thì bạo ngược hơn Kiệt, Trụ, thế có phải thấy người hay mà bắt chước được đâu?"
Nói đơn giản là: người tốt thì tự biết học điều hay, tránh điều dở. Người xấu thì dù có kể toàn chuyện tốt cũng vô ích thôi!
Cuối năm 1356, Thượng Hoàng Minh Tông bị bệnh nặng. Khi các hoàng tử có mặt đầy đủ, trên giường bệnh nhà Vua dặn dò:
"Các con cứ xem việc làm của người xưa, việc nào hay thì học, việc gì dở thì tránh, cần gì ta dạy nữa.
Người làm vua dùng người, không phải là có tình riêng với người đó, mà chỉ nghĩ là người đó hiền thôi. Người ấy theo tấm lòng của ta, giữ chức vụ cho ta, làm việc cho ta, chịu nhọc cho ta mà ta coi là người hiền nên dùng.
Nếu ta là người hiền thì những người làm việc cho ta cũng là người hiền. Nếu ta không hiền thì những kẻ làm việc cho ta cũng không hiền. Đó chính là đồng thanh tương ứng, đồng khí tương sầu, cùng loại thì hợp nhau."
## Vua Lê Thánh Tông: "Con ơi, đừng nghe lời ngon ngọt!"
Lê Thánh Tông là một trong những minh quân đỉnh cao nhất sử Việt. Quyết sách chống tham nhũng, tránh xa nịnh thần, chỉ dùng người hiền tài của nhà Vua đã giúp Đại Việt lên đến thời kỳ cực thịnh. Sử sách thời này còn ghi rằng: "Ngủ đêm mọi nhà không phải đóng cửa, hầu như không có trộm cắp" - xịn xò như kiểu "an ninh 5 sao" vậy đó!
Không chỉ giỏi "trị quốc", nhà Vua cũng rất chú trọng việc "tề gia". Sau khi chọn Thái tử Lê Tranh kế vị, nhà Vua tìm thầy giỏi dạy dỗ con. Tuy nhiên nhận thấy Hoàng thái hậu là người tuy nhân hậu nhưng không đủ quyết đoán, Vua lo Thái tử nghe lời ngon ngọt nhiều quá, quen rồi thì sau này dễ bị bọn nịnh thần "móc túi" tinh thần. Vì thế Vua làm một bài thơ dạy Thái tử rằng:
"Thân yêu há chẳng hết lòng này,
Xiểm nịnh làm cho dạ đổi thay.
Nước Sở Phàn Cơ nêu đức tốt,
Trưởng tôn hoàng hậu có mưu hay.
Tần vương hận chuyện lăn ra sập,
Vệ Quán lo âu khéo giả say.
Trăm miệng ồn ào tai phải điếc,
Cư Châu đâu thấy được người hay."
Trong bài thơ nhà Vua nhắc nhở rằng nghe nhiều lời ngọt lọt tai "xiểm nịnh" dễ bị mê hoặc làm lòng dạ thay đổi đấy nhé! Đồng thời cũng kể về các quân vương xưa kia biết dùng người ngay thẳng, dám can gián vua: Vua nước Sở mê săn bắn, đại thần Phàn Cơ can không được liền quyết không ăn thịt do Vua săn được. Trưởng tôn hoàng hậu của Đường Thái Tông hiến lên nhiều mưu hay.
Sau đó Vua lại kể chuyện Vệ Quán - một câu chuyện khá drama:
Thời nhà Tấn, Vũ Đế thích nghe lời ngon ngọt nên xung quanh toàn là nịnh thần, chỉ còn sót lại Vệ Quán là có lòng trung với triều đình. Vệ Quán thấy thái tử Tư Mã Trung là người đần độn, triều thần xung quanh toàn những kẻ tìm cách lũng đoạn triều đình. Nếu để thái tử Tư Mã Trung lên ngôi sẽ không trị nổi đám loạn thần này, nhà Tấn có nguy cơ sụp đổ.
Nhưng nếu nói thật lòng thì dễ "phật ý" vua và dễ bị xử phạt, vì thế Vệ Quán phải giả say, rồi vỗ lên ngai vàng Vũ Đế nói rằng chỗ đó thật đáng tiếc. Tấn Vũ Đế tuy hiểu dụng ý can ngăn của ông, nhưng lờ đi như không biết.
Sau khi Vũ Đế mất, Tư Mã Trung lên ngôi hiệu là Tấn Huệ Đế. Vì Vua không đủ sức trị quốc nên mọi việc đều do các nhiếp chính thay nhau làm, triều đình chia phe phái tranh giành quyền lực như "drama cung đấu" vậy. Cuối cùng Huệ Đế bị giết, nhà Tấn hoàn toàn suy sụp, sau đó thì mất luôn.
Bài thơ của vua Lê Thánh Tông kể lại chuyện xưa để răn dạy con rằng: cần phải dùng người hiền tài ngay thẳng, tránh xa nịnh thần như tránh "toxic" vậy!
## Vua Minh Mạng: Phong cách "strict parents"
Vua Minh Mạng nổi tiếng về tính nghiêm khắc khi trị quốc, đối với con cái cũng vậy - không có chuyện "tha thứ vì là con vua" đâu nhé! Cuốn "Đại Nam thực lục" có ghi chép câu chuyện về hoàng tử Miên Phú như sau:
Miên Phú tuy được giáo dục đàng hoàng nhưng bản tính lười học, chỉ thích ăn chơi hưởng lạc - chuẩn kiểu "con nhà giàu hư" đó.
Năm 1835, Miên Phú cùng các thuộc hạ trong đó có Hoàng Văn Vân tổ chức đua ngựa ngoài thành, gây náo loạn đường phố. Một bà lão vì không thể tránh kịp nên bị ngựa của Hoàng Văn Vân xéo chết.
Biết tin, vua Minh Mạng cho người đi điều tra ngay. Khi sự việc sáng tỏ, Vua cho lột hết áo mũ của Miên Phú, cắt hết lương bổng, bồi thường cho người bị hại 200 lạng bạc, rồi giam lỏng ở nhà, không cho ra ngoài để tự ăn năn sửa lỗi. Còn Hoàng Văn Vân cưỡi ngựa xéo chết người dân bị đem ra xử chém, các thuộc hạ khác bị đánh 100 gậy và đày đi nơi xa.
Nguồn: soha.vn