Nếu bạn nghĩ Sri Lanka chỉ toàn chùa chiền và phật tháp thì chuẩn bị tâm lý để bị shock nhé! Thành phố thiêng Anuradhapura ẩn chứa một bí ẩn khiến netizen toàn cầu phải "đứng ngồi không yên" - một cổng vũ trụ thần thánh (hay ít nhất là người ta nghĩ vậy đấy!).
Anuradhapura, hay còn gọi là Rajarata (Vùng đất các vị vua), là Di sản Thế giới UNESCO được lập từ năm 377 trước Công nguyên. Nơi này từng là vương quốc đầu tiên trên đảo và là trung tâm văn hóa Phật giáo Sri Lanka. Hàng năm, hàng nghìn tín đồ hành hương về đây để viếng các ngôi chùa cổ kính và bảo tháp mái vòm siêu to khổng lồ.
'Vòng tuần hoàn vũ trụ' - bí ẩn khiến giới khoa học đau đầu
Nhưng plot twist là ở đây còn có thứ hot hơn nhiều! Tại Ranmasu Uyana (Công viên Cá Vàng) rộng 40 mẫu, có một sơ đồ được tin là... bản đồ giải mã bí mật vũ trụ luôn nha!
Sakwala Chakraya (nghĩa là "Vòng tuần hoàn vũ trụ" trong tiếng Sinhala) có đường kính khoảng 1,8m, được khắc nổi trên một mặt đá thấp giữa đống tàn tích. Chỉ có thể nhìn thấy rõ khi đứng trên mặt đất thôi. Fun fact: có tận 4 chỗ ngồi được tạc ngay đối diện, tạo thành vị trí ngắm cảnh cực đỉnh!
Cả sơ đồ lẫn các chỗ ngồi này đã khiến các nhà sử học, khảo cổ và học giả phải đau đầu suy nghĩ hơn một thế kỷ nay rồi đấy.
Giáo sư Raj Somadeva từ Đại học Kelaniya cho biết: "Ranmasu Uyana được sử dụng trong một khoảng thời gian dài lắm. Giai đoạn xây dựng lớn thứ hai bắt đầu vào khoảng thế kỷ thứ 7 sau Công nguyên. Có thể sơ đồ này được tạo ra trong thời kỳ đó, nhưng khó nói chắc vì không có bất kỳ ghi chép lịch sử nào về nó cả - dù các nhà sư thời đó ghi chép siêu kỹ lưỡng luôn á!"
Dù thiếu thông tin, nhưng sơ đồ này hoàn toàn khác biệt so với các tác phẩm chạm khắc khác thời kỳ Anuradhapura (thế kỷ 3-10 sau Công nguyên).
Ngay giữa sơ đồ là 7 vòng tròn đồng tâm được chia bởi các đường song song dọc ngang. Các ô vuông chứa những vòng tròn nhỏ giao nhau. Với người không chuyên, trông giống hệt chiếc dù, cung tên, cánh diều, đường sóng và hình trụ. Vòng ngoài cùng khắc đầy sinh vật biển: cá, đồi mồi, cá ngựa.
So với các tác phẩm đương thời như Sandakada Pahana - khắc dây leo, thiên nga và hoa sen (toàn biểu tượng Phật giáo điển hình) - thì sơ đồ này không có gì liên quan đến tôn giáo cả. Chính vì thế mà không ai giải thích nổi tại sao nó lại ở đây!
Và từ đó, internet bắt đầu vào cuộc...
Trước khi có mạng xã hội, ít ai ở Sri Lanka để ý đến sơ đồ này. Nó cứ nằm yên lặng ở rìa tảng đá sau khi Vương quốc Anuradhapura sụp đổ, chẳng nổi bật gì so với khung cảnh xung quanh - hai cái ao song song và hiên đình tắm mát từng được các vua sử dụng.
Thật ra, nếu người ngoài hành tinh có hạ cánh xuống Trái Đất thì đây là địa điểm perfect luôn - khuôn viên linh thiêng, rừng nhiệt đới rậm rạp, ít người lui tới và được chính quyền bảo vệ nghiêm ngặt!
Cổng dẫn vào thiên hà hay sao?
Học giả đầu tiên nhận ra tầm quan trọng khảo cổ của sơ đồ là H C P Bell - một công chức Anh, Ủy viên Khảo cổ đầu tiên của Tích Lan (tên cũ của Sri Lanka).
Năm 1911, Bell báo cáo cho Thống đốc Tích Lan: "Tấm 'bản đồ thế giới' cổ xưa này, có lẽ là lâu đời nhất còn tồn tại, thu hút sự quan tâm đặc biệt. Sự hiện diện của nó chứng minh cho kiến thức thiên văn cổ đại mà một số tu viện Phật giáo ở Tích Lan vẫn theo đuổi."
Dù không giống bản đồ hiện đại, Bell viết rằng nó mô tả "biểu đồ vũ trụ học thời xưa minh họa quan niệm về vũ trụ của Phật giáo một cách đơn giản, ngô nghê nhất". Dựa trên hiểu biết về Phật giáo địa phương, ông giải thích các vòng tròn, biểu tượng và sinh vật biển có nghĩa là Trái Đất, biển cả, không gian và Vũ trụ.
Trong nhiều năm, cuộc tranh luận về biểu đồ này chỉ giới hạn trong giới học thuật. Nhưng rồi mạng xã hội bùng nổ vài năm gần đây, và bí ẩn này bỗng trở thành tâm điểm toàn cầu!
Những du khách tinh mắt nhận ra sự giống nhau kỳ lạ giữa sơ đồ ở Anuradhapura và các địa điểm tương tự ở các nước khác - những nơi được tin là "cổng sao" (stargate) - cửa ngõ để con người bước vào Vũ trụ từ bao đời nay.
Họ đặt giả thuyết: sơ đồ này chứa mã bí mật để mở cổng đó!
Những người theo thuyết âm mưu chỉ ra rằng cổng sao Anuradhapura có hình dạng và biểu tượng gần giống hệt với Abu Ghurab ở Ai Cập và La Puerta de Hayu Marka ở Peru.
Điểm tương đồng ấn tượng nhất khi thuyết âm mưu lên đến đỉnh điểm: gần nước! Hồ chứa Tissa Weva gần đó, xây từ năm 300 trước Công nguyên, được đưa ra làm "bằng chứng xác thực" vì cả Abu Ghurab và La Puerta de Hayu Marka cũng xây gần nước. Theo lý thuyết cổng sao, nước cho phép thế lực siêu phàm chế biến vàng từ nước trên Trái Đất (lol nghe wild phết! ).
Vũ trụ quan thời cổ đại?
Giả thuyết này càng "hot" hơn nhờ sự gần gũi với núi Danigala (hay Núi Cõi ngoài) ở thành phố thiêng Polonnaruwa gần đó.
Danigala nằm sâu trong rừng, được dân phượt yêu thích, có hình tròn độc đáo và đỉnh phẳng lì. Điều này khiến hội thám tử mạng kết luận: chắc phải được dùng cho UFO đáp xuống rồi!
Kỳ lạ thật, theo hướng dẫn viên du lịch Sri Abeywickrama: "Dân làng ở đây tin Núi Cõi ngoài thu hút nhiều sao băng và sấm sét giáng xuống hơn bất cứ đâu!"
Tuy nhiên, theo Somadeva: "Về mặt khảo cổ, có rất ít bằng chứng cho thấy đó là cổng sao."
Thay vào đó, Somadeva tin kết luận hợp lý hơn là sơ đồ là bản đồ thế giới ban đầu như Bell nêu, vì cách giải thích đó có bối cảnh tôn giáo và vũ trụ hợp lý với thời gian và địa điểm.
Theo Somadeva: "Ít nhất từ năm 250 trước Công nguyên, người Sri Lanka đã có ý tưởng rõ ràng về các vật thể trên bầu trời và ngoài không gian. Trong chữ viết sớm theo lối Brahmi tìm thấy ở Sri Lanka, có tên gọi đề cập đến các ngôi sao và khái niệm thiên văn học cụ thể. Một dòng chữ ở Kirinda, địa điểm tôn giáo và lịch sử trên bờ biển phía nam Sri Lanka, có cụm từ 'aparimita loka datuya', nghĩa là 'vũ trụ vô hạn'. Điều này cho thấy người khắc dòng chữ có hiểu biết rất tốt về bản chất vũ trụ họ đang sống."
Tuy nhiên, Shereen Almendra, giảng viên cao cấp về thiết kế cảnh quan tại Đại học Moratuwa, đưa ra quan điểm khác biệt, "down-to-earth" hơn.
"Tôi nghĩ sơ đồ Sakwala Chakraya là bản thiết kế cho một khu phức hợp tương tự các bảo tháp khổng lồ xây vào thời điểm đó. Tôi nghiêng về việc nó là bản quy hoạch cho Sigiriya."
Sigiriya là một trong những công trình cổ được công nhận nhiều nhất ở Sri Lanka - pháo đài đá thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên, hoàn chỉnh với hệ thống nước chảy, vườn cảnh quan và nhiều khu sinh sống. Nó cách Anuradhapura chỉ nửa giờ, nằm trong Tam giác Văn hóa Sri Lanka gồm ba thành phố cổ: Anuradhapura, Polonnaruwa và Kandy.
"Ba chỗ ngồi khắc phía trước sơ đồ hướng về phía nhau một chút, khiến tôi nghĩ đó là nơi để bàn luận - kiểu như văn phòng kiến trúc sư cổ xưa ấy. Nếu các chỗ ngồi này dành cho mục đích tôn giáo như ngồi thiền, chúng sẽ được xếp thành đường thẳng."
Theo Somadeva, thách thức lớn nhất trong việc xác định chức năng sơ đồ là thiếu bằng chứng để định niên đại chính xác.
Trong khi Ranmasu Uyana và các khu vườn, bảo tháp khác ở Anuradhapura được đề cập trong sử sách và chữ khắc từ năm 250 trước Công nguyên, Sakwala Chakraya không được mô tả trong bất kỳ văn tự lịch sử nào.
"Chắc chắn biểu đồ này có công dụng thực tế nào đó nhưng đó là thách thức rất lớn để hình dung khi chúng tôi không thể xác định niên đại chính xác," ông nói.
Vậy nên, có vẻ "cổng sao huyền bí" của Sri Lanka vẫn còn bị bao phủ trong màn bí ẩn, mục đích và ý nghĩa đã bị thất lạc theo thời gian.
Tuy nhiên, vị thế được tôn sùng mà nó mới có được với hội mê sci-fi, cuối cùng đã giúp nó nhận được sự chú ý xứng đáng từ công chúng.
Nhờ sự nhiệt tình của họ và sức mạnh của mạng xã hội, cuối cùng nó đã bước ra khỏi cái bóng của Anuradhapura để tự tỏa sáng!
Nguồn: tinhte.vn